Ρωσία -Τουρκία: Ανατρέπουν τα δεδομένα με μία νέα πυρηνική συμφωνία

Η εποχή μας σίγουρα δεν χαρακτηρίζεται από ομαλότητα και κρατική αλληλεγγύη, ακόμα και με την ύπαρξη κρατικών ενώσεων όπως η Ε.Ε, ο Ο.Η.Ε και το ΝΑΤΟ. Το αντίθετο μάλιστα. Κάθε μέρα επιβεβαιώνεται πως δεν υπάρχουν κρατικές φιλίες, αλλά πρόσκαιρες συμμαχίες για την εξυπηρέτηση συμφερόντων, και για την υλοποίηση των προσδοκιών των κυβερνητικών ηγετών και των ομάδων πίεσης. Γι’ αυτό, καθ΄ όλη τη διάρκεια της ανθρώπινης ιστορίας, έχουμε γίνει μάρτυρες γεωπολιτικών αλλαγών και ανατροπών στις στρατηγικές κρατικές συνεργασίες. Τα τελευταία χρόνια τα παραδείγματα πληθαίνουν, με κύριο παράδειγμα τους δύο μεγαλύτερους παίκτες της διεθνούς πολιτικής σκακιέρας -Η.Π.Α και Ρωσία- που μεταξύ τους, αλλά και με τους κατά καιρό συμμάχους τους, αλλάζουν μορφές και τρόπο συνεργασίας ανάλογα με το γεγονός που θα λάβει χώρα, είτε ανάλογα με τις εκάστοτε επιδιώξεις τους.

Οι Η.Π.Α έχουν προσπαθήσει πολλές φορές να περικυκλώσουν και να απομονώσουν τη Ρωσία, στερώντας της τους συμμάχους της από την πρώην ΕΣΣΔ, και προσθέτοντας όλο και περισσότερα μέλη στο ΝΑΤΟ. Από την πλευρά της, όμως, και η Ρωσία δεν έχει καθίσει με σταυρωμένα τα χέρια, με τον Πρόεδρο Putin να πλησιάζει τους ηγέτες των άλλων μεγάλων δυνάμεων για να πιέσει -κυρίως οικονομικά- τις Η.Π.Α και τους Ευρωπαίους εταίρους της. Τέτοια παραδείγματα αποτελούν η Κίνα, όμως τελευταία και η Τουρκία. Οι σχέσεις Erdogan- Putin έχουν πολλές διακυμάνσεις, και δεν είναι λίγες οι φορές που έχουν φτάσει στα όρια της σύγκρουσης. Το μόνο σίγουρο είναι πως η εξαιρετική γεωπολιτική θέση της Τουρκίας αποτελεί καθοριστικό παράγοντα στις διαπραγματεύσεις των δύο ηγετών, και οι Ρώσοι δεν είναι διατεθειμένοι να την αφήσουν στα χέρια των Ευρωπαίων και των Αμερικάνων. Όμως, ως σκληροί διαπραγματευτές, η στήριξη και η συμμαχία που προσφέρουν έρχεται μέσα από δυνατά ανταλλάγματα. Το τελευταίο δείγμα συνεργασίας τους γνωστοποιήθηκε στις αρχές του Απρίλη από την Άγκυρα, όπου και πραγματοποιήθηκε τελετή για την παράδοση της άδειας κατασκευής, από την τουρκική αρχή ατομικής ενέργειας (ΤΑΕΚ) στη ρωσική κρατική εταιρεία Rosatom, του πρώτου πυρηνικού αντιδραστήρα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας της Τουρκίας, στο Akkuyu. Στο παρόν άρθρο θα αναλύσουμε πώς τα δύο αυτά κράτη κατέληξαν σε συμφωνία, και πώς θα επηρεάσει αυτό τις υπάρχουσες εύθραυστες ισορροπίες ισχύος στη διεθνή πολιτική σκηνή.

Ο δρόμος για τη συμφωνία

Σε μία περίοδο που η πλειοψηφία των Ευρωπαίων εταίρων στρέφονται κατά της Ρωσίας, ύστερα από το περιστατικό της δηλητηρίασης του πρώην Ρώσου κατασκόπου, η Τουρκία δεν σταματά να προσεγγίζει το ρωσικό κράτος και να του απλώνει το χέρι. Σε αυτό συμβάλλει και η ίδια αποξένωση των Τούρκων, λόγω της εχθρικής στρατηγικής που ακολουθούν στο Αιγαίο και των προσδοκιών του Erdogan. Ο Τούρκος Πρόεδρος δεν έκρυψε ποτέ την επιθυμία του για ανάπτυξη πυρηνικού συγκροτήματος. Μάλιστα, αυτό το έργο αποτελεί την πέμπτη προσπάθεια του κράτους να αποκτήσει αντιδραστήρες πυρηνικής ενέργειας τα τελευταία 60 χρόνια. Γι’ αυτό και ο Erdogan είχε τοποθετήσει τα θεμέλια από το 2010 με την πρώτη διακρατική συμφωνία μεταξύ των δύο κυβερνήσεων. Χρειάστηκαν οχτώ χρόνια για να εγκριθούν οι διαδικασίες της αδειοδότησης, περνώντας από τους αυστηρούς ελέγχους της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΙΑΕΑ (Οικονόμου, 2018). Για κάποιους, οι τουρκικές προσπάθειες ήταν καταδικασμένες από την αρχή – όπως και οι τέσσερις προηγούμενες που είχε κάνει από το 1970. Όμως ο Πρόεδρος Erdogan δηλώνει πως, παρ’ όλες τις αρνητικές ‘’Κασσάνδρες’’ που υπονομεύουν τη συμφωνία των δύο κρατών, το έργο δεν μπορεί να ανατραπεί. Οι δύο ηγέτες κατάφεραν να ξεπεράσουν τις δυσκολίες και να ανταπεξέλθουν στο δύσκολο καθήκον που τους έχει ανατεθεί, λέγοντας πως:

«Ευτυχώς, οι σχέσεις μας ξεπέρασαν με επιτυχία τις δυσκολίες. Με κάθε αποτυχημένη πρόκληση, η σχέση μας ενισχύθηκε».

Από την πλευρά του ο Ρώσος Πρόεδρος φαίνεται αρκετά προσηλωμένος στο εγχείρημα, δηλώνοντας πως θα κατασκευάσει το γρηγορότερο δυνατό πυραύλους S-400, ώστε να εκπληρωθούν τα φιλόδοξα σχέδια των δύο ηγετών. Μέχρι το 2023 στοχεύουν στη λειτουργία του πρώτου αντιδραστήρα, σφραγίζοντας έτσι μια συνεργασία χρόνων μεταξύ τους, μέσα στην περίοδο εορτασμού των 100 χρόνων από τη δημιουργία της Σύγχρονης Τουρκικής Δημοκρατίας (Fraser, 2018).

Είναι εφικτός αυτός ο στόχος;

Δεν είναι λίγοι αυτοί που αμφισβητούν τα μεγαλόπνοα σχέδια των δύο ηγετών. Όσο και να το αρνείται η ρωσική εταιρία Rosatom, είναι δύσκολο να βρει τοπικούς ενεργειακούς εταίρους που θα διευκολύνουν τις διεργασίες στην περιοχή. Επιπλέον, η Τουρκία είναι μια χώρα με έλλειψη γνώσεων γύρω από την ατομική τεχνολογία, με όλες τις απαραίτητες υποδομές να προέρχονται από το ρωσικό κράτος. Οι Τούρκοι βαδίζουν σε αχαρτογράφητα νερά, με μόνη τους επιλογή να δείξουν εμπιστοσύνη στους συνεργάτες και συμμάχους τους (DW, 2018).

Απώτερος ρωσικός στόχος

Ως συμπέρασμα, καταλήγουμε στο γεγονός ότι η Ρωσία διατηρεί το πάνω χέρι σε αυτή τη συμφωνία. Η εξέλιξη και η επίτευξη των στόχων εξαρτώνται από τη βούληση του Ρώσου Προέδρου. Αυτή η πλήρης τουρκική εξάρτηση στη ρωσική τεχνογνωσία μάς κάνει να σκεφτόμαστε σε τι πραγματικά αποσκοπεί ο Ρώσος ηγέτης. Σίγουρα το κέρδος είναι το μόνο πράγμα στο μυαλό του, όμως το ζήτημα είναι το πώς θα φτάσει σε αυτό το σημείο. Όντας ο μεγαλύτερος προμηθευτής φυσικού αερίου στην Τουρκία, και ο τρίτος μεγαλύτερος προμηθευτής της για το πετρέλαιο, αποδεικνύει πως την έχει περικυκλώσει με τέτοιο τρόπο, ώστε μέσα από το διπλωματικό τέχνασμα της συμφωνίας να την έχει υπό τον έλεγχό του, και να απολαμβάνει τα οφέλη της εξόδου του κράτους του στη Μεσόγειο. Με αυτή την πλήρη ενεργειακή της εξάρτηση, η Τουρκία, παρά τις δηλώσεις για άνοδο της τουρκικής οικονομίας και για ισχυροποίηση του κράτους, φαίνεται αρκετά πιο αδύναμος παίχτης και ο πιο αδύναμος κρίκος στη ζυγαριά ισχύος. Επιπλέον, τα μέτωπα που έχει ανοίξει με τις Η.Π.Α, την Ε.Ε και την Ελλάδα δεν βοηθούν. Το αντίθετο μάλιστα. Τις τελευταίες μέρες έχουμε γίνει μάρτυρες μιας άνευ προηγουμένου πτώσης της τουρκικής λίρας και έναντι του δολαρίου και έναντι του ευρώ, γεγονός που μας αποδεικνύει πως κάτι δεν πάει καλά εντός των φαινομενικά ισχυρών τουρκικών συνόρων (DW, 2018).

Παρά ταύτα, δεν πρέπει να ξεχνάμε πως ο Πρόεδρος Erdogan, πέρα από την υπέρμετρη φιλοδοξία του για ισχυροποίηση και εξάπλωση του τουρκικού κράτους, παραμένει και ιδιαίτερα έξυπνος και απρόβλεπτος – γεγονός που τον κάνει δύσκολο σύμμαχο και ανεξέλεγκτο αντίπαλο. Μπορεί να άπλωσε το χέρι στη ρωσική κυβέρνηση, αυτό δεν σημαίνει όμως ότι έκλεισε την πόρτα στους δυτικούς εταίρους, με τους οποίους έρχεται συχνά σε ρήξη. Αυτό φάνηκε με τη στήριξη του τουρκικού κράτους στις Η.Π.Α και στην πυραυλική τους επίθεση έναντι της Συρίας. Γι’ αυτό το λόγο, σε τέτοιους κρίσιμους καιρούς, είναι δύσκολο να διακρίνουμε τους νικητές και τους χαμένους, τους ισχυρούς και τους ανίσχυρους. Μια διπλωματική κίνηση μπορεί να τα ανατρέψει όλα και να δημιουργήσει νέα δεδομένα. Αυτό θα αποδειχθεί και σε αυτή την περίπτωση, με τους δύο ισχυρούς άνδρες να αναμετρώνται ακόμη και μέσα από την ίδια τους τη συμμαχία.

Πηγές

  1. Deutsche Welle. (2018). Akkuyu nuclear plant: Turkey and Russia’s atomic connection. http://www.dw.com/en/akkuyu-nuclear-plant-turkey-and-russias-atomic-connection/a-43241154
  2. Fraser, S., (2018). Turkey’s Erdogan says missile deal with Russia is final. https://www.washingtonpost.com/world/europe/putin-and-erdogan-to-launch-turkeys-1st-nuclear-reactor/2018/04/03/ef7bb4b6-3712-11e8-af3c-2123715f78df_story.html?noredirect=on&utm_term=.3ac7c2d6d2bd
  3. Οικονόμου, Π., (2018). Άρθρο Π. Οικονόμου στην «Κ»: Τι γίνεται στο Ακούγιου; http://www.kathimerini.gr/957838/article/epikairothta/politikh/ar8ro-p-oikonomoy-sthn-k-ti-ginetai-sto-akoygioy

Tagged under:

Η Χριστίνα Σφίτσου είναι τεταρτοετής φοιτήτρια στο τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πειραιώς. Είναι Δόκιμη Ερευνήτρια στο Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων, στον τομέα των Ευρωατλαντικών Ερευνών και Δόκιμη Ερευνήτρια στο Εργαστήριο Μελέτης Κρατών BRICS, στην Ερευνητική Ομάδα της Ρωσίας, του Πανεπιστημίου Πειραιώς. Συμμετέχει σε προσομοιώσεις των Ηνωμένων Εθνών και των Ευρωπαϊκών θεσμών και στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, ενώ παράλληλα κάνει την πρακτική της άσκηση στο Υπουργείο Εξωτερικών. [email protected]

Website: https://powerpoltics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest