Eurovision: Μουσικός διαγωνισμός ή σκηνή εκτόνωσης πολιτικών διαφορών;

Εκατομμύρια τηλεθεατές, όχι μόνο από ευρωπαϊκές χώρες αλλά και από ασιατικές, καθώς και από την ήπειρο της Αυστραλίας και της Αμερικής, παρακολουθούν τον τηλεοπτικό μουσικό διαγωνισμό της Eurovision. Ως θεσμός ξεκίνησε τη δεκαετία του 1950 στη μεταπολεμική Ευρώπη που άρχιζε σιγά σιγά να αναδομείται. Η ιδέα προήλθε από τον Γάλλο Marcel Bezençon, ο οποίος εργαζόταν στην Ευρωπαϊκή Ραδιοτηλεοπτική Ένωση (EBU), και μέσω αυτού του φιλόδοξου τηλεοπτικού προγράμματος στόχευε στην πολιτιστική συνεργασία των κρατών-μελών της Ένωσης. Η πρώτη διοργανώτρια χώρα ήταν η Ελβετία, η οποία κέρδισε το διαγωνισμό και τον καθιέρωσε ως το ετήσιο τηλεοπτικό μουσικό γεγονός της Γηραιάς Ηπείρου.

Έκτοτε, κάθε κράτος μέλος της Ένωσης συνθέτει ένα τραγούδι από το οποίο εκπροσωπείται, και στο τέλος της βραδιάς συγκεντρώνει μια συγκεκριμένη βαθμολογία βάσει τόσο της σκηνικής παρουσίας, όσο και του ίδιου του τραγουδιού. Παρ’ όλα αυτά οι κανόνες τείνουν να αλλάζουν, με τελευταίο παράδειγμα την τοποθέτηση επιτροπών στον καθορισμό της τελικής βαθμολογίας και στην ανάδειξη του νικητή. Τέτοιες μετατροπές στον κανονισμό εγείρουν ερωτήματα σχετικά με τις προθέσεις των διοργανωτών. Στο παρόν άρθρο καλούμαστε να εξετάσουμε αν αυτός ο μουσικός διαγωνισμός πραγματοποιείται για την προώθηση των πολιτιστικών ευρωπαϊκών μουσικών αξιών, ή αν κρύβει πολιτικά και οικονομικά συμφέροντα (Τhomas, 1999).

Πολιτικός οδηγός ψηφοφορίας

Δεν είναι λίγες οι φορές που έχουμε παρατηρήσει κράτη ή μπλοκ κρατών να ανταλλάζουν ψήφους και να στηρίζουν το ένα το άλλο. Τα κράτη που συμμετέχουν συνήθως τείνουν να ψηφίζουν τους γεωγραφικούς γείτονές τους ή τους πολιτικούς συμμάχους τους, φθείροντας με αυτό τον τρόπο την αξιοκρατία του διαγωνισμού. Αυτά τα μπλοκ ψηφοφορίας καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό κάθε χρόνο τη νικητήρια χώρα, αλλά δεν εγγυώνται απόλυτα τη νίκη σε μία από τις χώρες τους. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Νορβηγία η οποία, αν και ανήκει στο ισχυρό μπλοκ των σκανδιναβικών κρατών, είναι η χώρα που έχει έρθει τις περισσότερες φορές τελευταία στην τελική κατάταξη (Palmer & Kirk, 2018).

Τα ισχυρότερα μπλοκ ψηφοφορίας είναι η “σκανδιναβική αυτοκρατορία” με τη Σουηδία, τη Νορβηγία, τη Φιλανδία, τη Δανία και τα υπόλοιπα κράτη του Βορρά να αλληλοϋποστηρίζονται βαθμολογικά, το λεγόμενο “βαλκανικό μπλοκ” με χώρες όπως η Αλβανία, η Βουλγαρία, η Ρουμανία και η Σερβία, και ο “άξονας των Πυρηναίων” που περιλαμβάνει την Ισπανία και την Ανδόρα. Ακόμα και η χώρα μας έχει βρεθεί στο στόχαστρο των ανταλλαγών, μιας και αποτελεί κάτι σαν “παράδοση” το λεγόμενο “12άρι” στην Κύπρο, φαινόμενο που παρουσιάζουν και τα κράτη της πρώην Σοβιετικής Ένωσης. Παράλληλα, έχουν παρατηρηθεί και μπλοκ κρατών που δεν ψηφίζουν το ένα το άλλο, λόγω των κακών διπλωματικών τους σχέσεων ή της ιστορίας που μοιράζονται, όπως για παράδειγμα η Ρωσία και η Ουκρανία, ή το Ηνωμένο Βασίλειο με την Ιρλανδία (Westcott, 2014).

Πολιτικά μηνύματα μέσω της μουσικής

Πολιτικά γεγονότα, όπως η ρωσική εισβολή στην Κριμαία ή παλαιότερα η πολεμική σύγκρουση στο Ναγκόρνο- Καραμπάχ, επηρεάζουν τον τρόπο ψηφοφορίας κοινού και επιτροπών. Η νικητήρια χώρα του 2016 για παράδειγμα, η Ουκρανία, κέρδισε το διαγωνισμό με ένα τραγούδι με έντονο πολιτικό περιεχόμενο, αναφερόμενη στην απέλαση των Τατάρων της Κριμαίας κάτω από την ηγεσία του Stalin – μια ιστορική αναφορά που παραλληλίστηκε με τις σύγχρονες δραστηριότητες της Ρωσίας στην περιοχή. Παράλληλα, ως διοργανώτρια χώρα το 2017, απαγόρεψε τη ρωσική συμμετοχή, με την πρόφαση πως η τότε επιλεγμένη Ρωσίδα τραγουδίστρια είχε κάνει περιοδεία στα εδάφη της Κριμαίας, ύστερα από τις ρωσικές ενέργειες για προσάρτηση το 2015 (Stolworthy, 2017). Η Ουκρανία ήθελε να δείξει την ισχύ της έναντι της Ρωσίας, και να τονίσει πως δεν είναι πρόθυμη για κανενός είδους εκεχειρία από τη στιγμή που οι Ρώσοι δεν σεβάστηκαν την αυτοδιάθεσή της. Από την πλευρά της η Ρωσία είχε προχωρήσει σε μια παρόμοια ενέργεια το 2009 που διοργάνωσε το διαγωνισμό στη Μόσχα. Απέκλεισε τη συμμετοχή της Γεωργίας, λόγω του ότι οι στίχοι του απεσταλμένου τραγουδιού αναφέρονταν προσβλητικά στον Πρόεδρο Putin και στις δράσεις του. Σε αυτό, βέβαια, συμφώνησε και η Ευρωπαϊκή Ραδιοτηλεοπτική Ένωση (EBU).

Μια πιο ακραία περίπτωση πολιτικής διαμαρτυρίας συνέβη και στην ελληνική συμμετοχή του 1976, με τη Μαρίζα Κωχ να τραγουδά ένα μοιρολόι για την στρατιωτική εισβολή και το δράμα του Κυπριακού λαού. Ο διαγωνισμός πραγματοποιούνταν στη Χάγη, όπου και οι Τούρκοι κάτοικοι της περιοχής ξεκίνησαν αμέσως έντονες διαμαρτυρίες ενάντια στη συμμετοχή της Ελλάδας. Η Μαρίζα Κωχ και η ελληνική αποστολή όχι μόνο δεν πτοήθηκε, αλλά ούτε φοβήθηκε τις ακρότητες των φανατισμένων. Ένας ελεύθερος σκοπευτής βρισκόταν μέσα στο στάδιο, με εντολή αν χρειαστεί να πυροβολήσει την τραγουδίστρια, ενώ η τουρκική τηλεόραση δεν μετέδωσε την ελληνική συμμετοχή, και εκείνη την ώρα μετέδωσε πρόγραμμα με τον χορό της κοιλιάς (Μηχανή του Χρόνου, n.d).

Τέτοια παραδείγματα αποδεικνύουν τον αντίκτυπο που έχουν οι κυβερνητικές δράσεις κάθε χώρας σε όλες τις εκφάνσεις των δραστηριοτήτων της, επηρεάζοντας από τον οικονομικό μέχρι τον κοινωνικό και πολιτιστικό τομέα. Τέτοιες δράσεις, όπως ο μουσικός διαγωνισμός της Eurovision, αποτελούν ευκαιρία για την ενίσχυση κυβερνητικών πολιτικών, αλλά και για όξυνση ή καμιά φορά εξομάλυνση των σχέσεων των συμμετεχόντων κρατών.

Ευαισθητοποίηση του Κοινού

Τα τραγούδια λειτουργούν συνήθως ως φορείς μηνυμάτων για ισχυρά κοινωνικά ζητήματα, όπως η μετανάστευση, ο πόλεμος ή το bullying. Δεν είναι λίγες, μάλιστα, οι φορές που το νικητήριο τραγούδι έθιγε ένα ευαίσθητο κοινωνικό θέμα, και κατάφερνε να κινητοποιήσει χιλιάδες από τους τηλεθεατές. Με αυτόν τον τρόπο, η εκάστοτε χώρα δηλώνει τη θέση της πάνω στο συγκεκριμένο ζήτημα.

Τέτοια παραδείγματα παρακολουθήσαμε ακόμα και στο φετινό διαγωνισμό, με τη συμμετοχή της Ιταλίας να μιλά για ένα κόσμο χωρίς τρομοκρατία και πόλεμο, όπως και της Γαλλίας, μια χώρα που έχει δεχτεί χιλιάδες μετανάστες τα τελευταία χρόνια, να καταδικάζει την μεταναστευτική τραγωδία μέσα από την ιστορία της μικρής Mercy, που γεννήθηκε σε μια βάρκα που μετέφερε μετανάστες (Robinson, 2018). Παράλληλα, στον φετινό διαγωνισμό έγινε αναφορά μέσω της νικητήριας αποστολής του Ισραήλ στην παγκόσμια εκστρατεία “Me too”, η οποία τάσσεται ενάντια στην κακοποίηση των γυναικών. Τα δικαιώματα των ομοφυλοφίλων έχουν παρουσιαστεί με διάφορες μορφές στο διαγωνισμό, με πιο αξιοσημείωτες τη Dana International για το Ισραήλ, και το “φαινόμενο” Conchita Wurst για την Αυστρία, η οποία, παρά τις διαμαρτυρίες του Αζερμπαϊτζάν και της Ρωσίας, σε συνδυασμό με τις 40.000 υπογραφές για αποκλεισμό του τραγουδιού, κατάφερε να κερδίσει τον διαγωνισμό.

Κάθε τραγούδι στη διάρκεια του διαγωνισμού έχει να πει και μια ιστορία που δεν φανερώνει μόνο τις ευαισθησίες των καλλιτεχνών. Πίσω από αυτούς κρύβονται πολιτικά μηνύματα που στόχο έχουν να επηρεάσουν το κοινό σε σχέση με το προφίλ της κάθε χώρας (Robinson, 2017).

Χώρες που αποχώρησαν εξαιτίας πολιτικών σκοπιμοτήτων

Δεν είναι λίγες οι φορές που, εκτός των άλλων, κράτη έχουν αποφασίσει να μην συμμετέχουν στο Διαγωνισμό, εξαιτίας πολιτικών αντιπαραθέσεων με άλλους συμμετέχοντες ή με τη διοργανώτρια χώρα. Πρώτη χώρα που προέβη σε μια τέτοια κίνηση ήταν η Αυστρία το 1969, εξαιτίας της πολιτικής που ακολουθούσε ο δικτάτορας Franco, ως ηγέτης της τότε διοργανώτριας χώρας Ισπανίας. Επιπλέον, και εμείς ως χώρα έχουμε αποσυρθεί από τον διαγωνισμό το 1975, ως ένδειξη διαμαρτυρίας απέναντι στην παρθενική συμμετοχή της Τουρκίας. Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις βρίσκονταν σε μια ιδιαίτερα δύσκολη φάση εκείνη την περίοδο, λόγω της τουρκικής εισβολής στην Κύπρο το 1974. Την ίδια τακτική ακολούθησαν και οι Τούρκοι την επόμενη χρονιά, διαμαρτυρόμενοι για τη δική μας συμμετοχή με τη Μαρίζα Κωχ. Τέτοια παραδείγματα συνεχίζουν και τα τελευταία χρόνια, με την κόντρα του Αζερμπαϊτζάν και της Αρμενίας να οδηγήσει την τελευταία σε αποχώρηση από το διαγωνισμό το 2012, εξαιτίας των δηλώσεων του Αζέρου Προέδρου πως θα υποδεχτούν την αρμενική συμμετοχή ως εχθρό (Muldoon, 2017).

Πολιτικά και οικονομικά οφέλη των νικητών

Δεν μπορούμε να παραβλέψουμε το γεγονός πως η Eurovision εξυπηρετεί συμφέροντα και πολιτικές σκοπιμότητες. Αυτό συμβαίνει γιατί η νίκη σε μια χώρα σημαίνει οικονομική ανάσα και βελτίωση του πολιτικού γοήτρου. Μια χώρα που κερδίζει το μουσικό διαγωνισμό προβάλλει το προφίλ της ανεπτυγμένης πολιτιστικά χώρας, γεγονός που ανεβάζει τα επίπεδα του τουρισμού και τονώνει τα κρατικά έσοδα. Γίνονται επενδύσεις στα έργα υποδομής της νικητήριας χώρας, δίνοντάς της την ευκαιρία να διοργανώσει παρόμοια πολιτιστικά δρώμενα στο μέλλον.

Γι’ αυτό το λόγο τοποθετήθηκαν και οι κριτικές επιτροπές από κάθε κράτος, έτσι ώστε να μπορεί να ελέγχεται πιο εύκολα το αποτέλεσμα. Τα κράτη θέλουν να ελέγχουν σε ποιους θα πηγαίνει το βραβείο για να είναι η χώρα είτε σύμμαχος τους, είτε χώρα που θέλουν να βοηθήσουν για να μπει στη βαθμολογική συμμαχία τους. Η χώρα που προωθείται κάθε χρόνο καθορίζεται από τη δημοτικότητα του τραγουδιού που στέλνει, το είδος μουσικής που προωθεί, και σε πιο πολιτικό μπλοκ ανήκει. Οι επιτροπές υπολογίζουν με ακρίβεια ποιες θα είναι οι χώρες με την υψηλότερη βαθμολογία, λειτουργώντας με ένα σύστημα “δούναι και λαβείν” μεταξύ τους, ώστε να έχουν όλοι τους κέρδη. Δεν επιτρέπουν να αναδειχθεί νικητήρια χώρα κάποια από τις διαγωνιζόμενες, η οποία δεν μπορεί να υποστηρίξει τα έξοδα της διοργάνωσης. (Averchuk, 2016).

Μουσική ή πολιτική;

Ως συμπέρασμα καταλήγουμε στο γεγονός πως ο μουσικός διαγωνισμός της Eurovision δεν είναι τίποτα παραπάνω από ένα πολιτικό παιχνίδι. Οι παίκτες είναι τα συμμετέχοντα κράτη, τα οποία οφείλουν να συμμορφωθούν με τους δεδομένους κανόνες. Υπάρχουν παίκτες που ξεκινούν με πλεονεκτήματα λόγω της καλής γεωγραφικής τους θέσης και της οικονομικής τους άνεσης, ενώ στόχος όλων των κρατών είναι να δημιουργήσουν συμμαχίες με σκοπό να ανέβουν στον βαθμολογικό πίνακα. Ο βασιλιάς και η βασίλισσα του παιχνιδιού είναι οι κριτικές επιτροπές, που έχουν την ισχύ να διαμορφώσουν το αποτέλεσμα ανάλογα με τα εκάστοτε συμφέροντά τους. Εμείς, ως καλά πληροφορημένοι θεατές, δεν πρέπει να ξεγελιόμαστε από τα μέσα εντυπωσιασμού και τα επικοινωνιακά τεχνάσματα που χρησιμοποιούνται για να αναδείξουν κάθε χρόνο ένα συγκεκριμένο διαγωνιζόμενο. Πίσω από κάθε νικητή βρίσκεται μια ολόκληρη ομάδα πολιτικού lobbying που, όσο ο καλλιτέχνης τραγουδά πάνω στη σκηνή, καθορίζουν την πορεία του από τα παρασκήνια.

Αυτό συμβαίνει γιατί όλα στη ζωή μας είναι πολιτική, από την πιο απλή καθημερινή μας συνήθεια έως και την πιο περίτεχνη διπλωματική κρατική διεκδίκηση των κυβερνήσεων. Τα μάτια μας πρέπει να είναι ανοιχτά και να αναγνωρίζουμε την αλήθεια πίσω από το καθετί που μας προβάλλουν.

Πηγές:

  1. Averchuk, R., (2016). Eurovision-2017: More About Its Economic Impact and the Choice of a Hosting City. Retrieved from https://voxukraine.org/en/eurovision-2017-more-about-its-economic-impact-and-the-choice-of-a-hosting-city-en/
  2. Muldoon, P., (2017). LIST: When Eurovision plus international politics equals withdrawal. Retrieved from http://wiwibloggs.com/2017/03/24/eurovision-withdrawals-international-politics/
  3. Palmer, S., & Kirk, A., (2018). A guide to political voting: Who votes for whom at Eurovision?. Retrieved from https://www.telegraph.co.uk/tv/0/guide-political-voting-votes-eurovision/
  4. Robinson, F., (2017). 13 times Eurovision got super political. Retrieved from https://www.politico.eu/article/13-times-eurovision-song-contest-got-political/
  5. Robinson, F., (2018). Your political Eurovision cheat sheet. Retrieved from https://www.politico.eu/article/eurovision-2018-song-contest-portugal-political-cheatsheet/
  6. Stolworthy, J., (2017). Eurovision 2017: The controversial reason why Russia will not participate. Retrieved from https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/eurovision-song-contest-2017-russia-not-taking-part-yulia-samoylova-a7683761.html
  7. Thomas, F., (1999). «Histoire 1956 à 1959».
  8. Westcott, L., (2014). Your Guide to The Politics of the Eurovision Song Contest. Retrieved from https://www.theatlantic.com/entertainment/archive/2014/05/your-guide-to-the-politics-of-the-eurovision-song-contest/361707/ 
  9. Μηχανή του Χρόνου. (n.d). Η επεισοδιακή συμμετοχή της Ελλάδας στη Γιουροβίζιον του 1976 με τραγούδι κατά της τουρκικής εισβολής στην Κύπρο. Οι διοργανωτές προειδοποίησαν την Μαρίζα Κωχ ότι κινδύνευε η ζωή της από ελεύθερο σκοπευτή (βίντεο). Retrieved from http://www.mixanitouxronou.gr/i-episodiaki-simmetochi-tis-elladas-sti-giourovizion-tou-1976-me-tragoudi-kata-tis-tourkikis-isvolis-stin-kipro-i-diorganotes-proidopiisan-tin-mariza-koch-oti-kindineve-i-zoi-tis-apo-elefthero-skope/

Tagged under:

Η Χριστίνα Σφίτσου είναι τεταρτοετής φοιτήτρια στο τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πειραιώς. Είναι Δόκιμη Ερευνήτρια στο Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων, στον τομέα των Ευρωατλαντικών Ερευνών και Δόκιμη Ερευνήτρια στο Εργαστήριο Μελέτης Κρατών BRICS, στην Ερευνητική Ομάδα της Ρωσίας, του Πανεπιστημίου Πειραιώς. Συμμετέχει σε προσομοιώσεις των Ηνωμένων Εθνών και των Ευρωπαϊκών θεσμών και στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, ενώ παράλληλα κάνει την πρακτική της άσκηση στο Υπουργείο Εξωτερικών. [email protected]

Website: https://powerpoltics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest