H πολιτική της Ιταλίας για το προσφυγικό: ένας εφιάλτης για τα ασυνόδευτα παιδιά

Ανέκαθεν η Ιταλία λόγω της εκτενούς ακτογραμμής που διαθέτει, του εύκρατου μεσογειακού της κλίματος, της κοντινής απόστασής της από τη Βόρεια Αφρική (οικονομικοί μετανάστες) και των εντάσεων που επικρατούν στις γειτονικές χώρες, αποτελεί προορισμό εισροής κυμάτων προσφύγων. Ένας σαφής ορισμός που δίνεται στη Σύμβαση του 1951 και στα περιφερειακά μέσα για τους πρόσφυγες, καθώς και στο καταστατικό της Ύπατης Αρμοστείας των Ηνωμένων Εθνών, αναφέρει πως “πρόσφυγες είναι τα άτομα που βρίσκονται εκτός της χώρας καταγωγής τους εξαιτίας του φόβου διώξεων, διαμαχών, γενικευμένης βίας, ή άλλων καταστάσεων που έχουν διαταράξει σοβαρά την έννομη τάξη και, ως αποτέλεσμα, είναι δικαιούχοι διεθνούς προστασίας”. Με ποιους πόρους και με ποια πολιτική μπορεί μια Κυβέρνηση άμεσα να “τιθασεύσει” αυτό το ραγδαία και πολυδιάστατα εξελισσόμενο φαινόμενο;

Νομοθεσία Ευρωπαϊκής Ένωσης

Για την αντιμετώπιση του προσφυγικού ζητήματος και για την προστασία των προσφύγων και των αιτούντων άσυλο, τα τελευταία είκοσι τρία (23) χρόνια η Ευρώπη έχει αναθεωρήσει τη Συνθήκη του Δουβλίνου σε Δουβλίνο II, το οποίο πλέον διαμορφώθηκε στην τελική του μορφή ως Δουβλίνο III. Ενώ οι βελτιώσεις που εισήχθησαν από τo Dublin Regulation II (DR) όσον αφορά στην ταχύτητα και στην αποτελεσματικότητα των ευρωπαϊκών μηχανισμών ασύλου ήταν αναμφισβήτητες, άλλα αποτελέσματα προκαλούσαν μεγάλη ανησυχία.

Το DRII εγκρίθηκε στις 18 Φεβρουαρίου 2003 από το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στο πλαίσιο του σχεδίου για τη δημιουργία ενός Κοινού Ευρωπαϊκού Συστήματος Ασύλου (ΚΕΣΑ).

Πρώτα απ’ όλα, το DRII αποδείχθηκε ότι είναι ένας άκρως άδικος μηχανισμός “κατανομής των βαρών” μεταξύ κρατών-μελών.

Δεύτερον, η εφαρμογή χωρίς προηγούμενη ή περαιτέρω επαλήθευση των μηχανισμών που θεσπίστηκαν από το DRII -και ειδικότερα το λεγόμενο κριτήριο “αυτόματης αμοιβαίας εμπιστοσύνης” μεταξύ των κρατών-μελών- θα μπορούσε να συνεπάγεται παραβίαση της ουσιώδους αρχής της μη επαναπροώθησης. Το DRII επέτρεπε σε ένα κράτος-μέλος το οποίο δεν ήταν αρμόδιο, να εξετάσει την αίτηση επιστροφής του αιτούντος άσυλο στην πρώτη ευρωπαϊκή χώρα όπου εισήλθε, αλλά δεν προέβλεπε την υποχρεωτική αναστολή αυτού του μηχανισμού σε περίπτωση συστηματικών ελλείψεων στη διαδικασία ασύλου του κράτους πρώτης εισόδου.

Το 2008, σε μια προσπάθεια αντιμετώπισης των προβληματικών και αμφιλεγόμενων συνεπειών της εφαρμογής του DRII, άρχισαν συζητήσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο, που οδήγησαν στην έγκριση ενός νέου συνόλου κανόνων. Το DRIII τέθηκε σε ισχύ στις 19 Ιουλίου 2013. Η Επιτροπή πρότεινε έναν μηχανισμό αντιμετώπισης της αναποτελεσματικότητας του προηγούμενου συστήματος που είχε ως αποτέλεσμα την υπερβολική επιβάρυνση “ορισμένων κρατών-μελών με περιορισμένη ικανότητα υποδοχής και απορρόφησης”, καθώς και την έλλειψη “επαρκών προτύπων προστασίας στο υπεύθυνο κράτος-μέλος, στους όρους υποδοχής και στην πρόσβαση στη διαδικασία ασύλου”.

Έναυσμα αποτελεί το γεγονός ότι κατά τους πρώτους πέντε (5) μήνες του 2011 λόγω των αιματηρών συγκρούσεων στη Βόρεια Αφρική οι ροές παρανόμων προσφύγων και αιτούντων άσυλο προς την Ιταλία μεταβλήθηκε σημαντικά. Η ιταλική Κυβέρνηση, αναμένοντας ανταπόκριση από τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες όσον αφορά στην παροχή βοήθειας, επιτείνει τον εφιάλτη των προσφύγων, υποχρεώνοντάς τους να παραμείνουν στη θάλασσα, και καθυστερεί την ασφαλή είσοδο και ενσωμάτωση στη χώρα των ασυνόδευτων ανηλίκων, μέσω άρνησης παροχής ασύλου.

Πολιτική Ιταλίας

Μέσα στην παλλόμενη και εκρηκτική ροή των γεγονότων, είναι απόλυτα σαφές ότι κατακερματίζεται η γνώμη της πλειοψηφίας, και λαμβάνονται βεβιασμένες αποφάσεις της εκάστοτε εξουσίας.

Αξιοσημείωτη ήταν η νομοθετική παραγωγή περιόδων ακροδεξιών Κυβερνήσεων που επικρίθηκαν έντονα από την κοινή γνώμη, καθώς και από τα θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ότι τα νομοθετήματα αυτά παραβίαζαν θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα και διεθνείς υποχρεώσεις.

Στον νόμο Turco-Napolitano, που εγκρίθηκε το 1998, δύο είναι τα βασικά σημεία. Πρώτον, είναι η εισαγωγή του κριτηρίου ποσοστώσεων εισόδου για τη χορήγηση αδειών παραμονής και, δεύτερον, η εισαγωγή διοικητικής κράτησης για τους πρόσφυγες που δεν διαθέτουν άδεια, και αναμένουν την απέλαση, καθώς και η δημιουργία κέντρων κράτησης για τον σκοπό αυτό.

Επί Κυβέρνησης Berlusconi, ο νόμος Bossi-Fini στο Άρθρο 10 ορίζει πρόστιμο 5.000 ευρώ για την αποκαλούμενη “παράνομη” είσοδο και, συνάμα, ενδείκνυται άμεση απέλαση. Ταυτόχρονα, ζητάει την καταδίκη για συνέργεια οποιουδήποτε πατήσει ιταλικό έδαφος.

Όσον αφορά στους αιτούντες άσυλο και στην προάσπιση των θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων τους, αυτά φαίνεται ότι παραβιάζονται σύμφωνα με την UNHCR (United Nations High Commissioner for Refugees) και τη FRA (European Union Agency for Fundamental RIghts). Ειδικότερα, η Ιταλία επικρίνεται για τις μαζικές απελάσεις λαθρομεταναστών εντοπισμένων σε διεθνή ύδατα. Η στάση των αρχών της Ιταλίας -και μάλιστα όχι μεμονωμένα- έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τη Σύμβαση του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες και με το Διεθνές Δίκαιο πλοήγησης.

Λόγω της ιδιαιτερότητάς τους ως ευάλωτοι χαρακτήρες, οι ασυνόδευτοι ανήλικοι είναι ευκταίο να αντιμετωπίζονται διαφορετικά. Για τον λόγο αυτό, ο νόμος υπ’ αρ. 47 ορίζει ότι δεν επιτρέπεται να απορρίπτονται ανήλικοι στα σύνορα, απαγορεύοντας την επαναπροώθηση και την απέλαση. Όταν ένας ξένος ασυνόδευτος ανήλικος έρχεται για πρώτη φορά σε επαφή με κυβερνητικό αξιωματούχο, πρέπει να διεξαχθεί έρευνα προκειμένου να προσδιοριστεί το προσωπικό και οικογενειακό ιστορικό του ανηλίκου, ώστε να ληφθούν τα κατάλληλα προστατευτικά μέτρα.

Προς “βελτίωση της ασφάλειας της Ιταλίας” εγκρίθηκε αντιμεταναστευτικό νομοσχέδιο του ακροδεξιού Υπουργού Εσωτερικών, Salvini. Σύμφωνα με αυτό, στο εξής αναστέλλεται η διαδικασία υποβολής αιτήσεων για πρόσφυγες που θεωρούνται “κοινωνικά επικίνδυνοι”, ή που έχουν καταδικαστεί για έγκλημα, και αποκλείονται τα πλοία διάσωσης των Μη-Κυβερνητικών Οργανισμών από λιμάνια της Ιταλίας, για να μειωθεί ο αριθμός των προσφύγων που έρχονται στη χώρα δια θαλάσσης. Μείζονος σημασίας και ιδιαίτερης νομικής μεταχείρισης υποκείμενα που καταφθάνουν στα ιταλικά παράλια αποτελούν οι ασυνόδευτοι ανήλικοι. Ως ασυνόδευτος ανήλικος μπορεί να χαρακτηρισθεί, κατά την έννοια της Οδηγίας 2003/86, υπήκοος τρίτης χώρας ή ανιθαγενής ηλικίας κάτω των δέκα οχτώ (18) ετών, ο οποίος εισέρχεται σε κράτος-μέλος χωρίς να συνοδεύεται από τον κατά τον νόμο ή το έθιμο υπεύθυνο ενήλικο, καταθέτει αίτηση ασύλου και, κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, ενηλικιώνεται προτού χορηγηθεί σε αυτόν άσυλο, με αναδρομική ισχύ από την ημερομηνία της αιτήσεως, και ζητεί, τέλος, να επωφεληθεί του δικαιώματος στην οικογενειακή επανένωση, το οποίο αναγνωρίζεται στους ανήλικους ασυνόδευτους πρόσφυγες βάσει των διατάξεων της εν λόγω Οδηγίας.

Παραδόξως, σε ορισμένα κέντρα οι πρακτικές που εφαρμόζονται σε ασυνόδευτους ανηλίκους είναι ακόμη πιο σκληρές από εκείνες των ενηλίκων: ενώ στους ενηλίκους, αφού καταγράψουν τα αποτυπώματά τους, επιτρέπεται να αναχωρήσουν από τα κέντρα κράτησης κατά τη διάρκεια της ημέρας, οι ασυνόδευτοι ανήλικοι στερούνται την ελευθερία τους όλο τον καιρό. Επίσης, αυτοί συχνά παραμένουν στα κέντρα κράτησης για εβδομάδες, ακόμη και μήνες – δηλαδή πολύ περισσότερο από όλους τους ενηλίκους.

Αγόρια και κορίτσια, στην ηλικία των δώδεκα ετών περίπου, κρατούνται σε υπερπλήρεις εγκαταστάσεις, και συχνά αναγκάζονται να κοιμούνται σε στρώματα στο πάτωμα και κοντά σε ξένους ενηλίκους – γεγονός που τους εκθέτει σε μεγάλο κίνδυνο σεξουαλικής εκμετάλλευσης.

Ένα ακόμη μείζον πρόβλημα είναι ότι όλο και πιο συχνά ασυνόδευτα παιδιά καταχωρούνται εσφαλμένα ως ενήλικοι κατά την άφιξή τους στην Ιταλία ή αργότερα και, συνεπώς, η νομοθεσία για τα δικαιώματα των παιδιών δεν εφαρμόζεται.

Ο νόμος Bossi-Fini προβλέπει για τους ανήλικους αλλοδαπούς που ζούνε στην Ιταλία πως θα αποκτήσουν άδεια παραμονής μόλις ενηλικιωθούν (18 ετών), εφόσον έχουν ήδη ζήσει στην Ιταλία για τουλάχιστον τρία (3) έτη, και έχουν παρακολουθήσει προγράμματα κοινωνικής και πολιτικής ολοκλήρωσης που παρέχονται από δημόσιο ή ιδιωτικό οργανισμό, ο οποίος πρέπει επίσης να εγγυηθεί ότι έχουν διαμονή και παρακολούθησαν σχολείο ή εργάσθηκαν.

Παρ’ όλα αυτά, η κατάσταση έχει φτάσει σε ένα επικίνδυνο αδιέξοδο. Από τη μια πλευρά, η ιταλική Κυβέρνηση έγινε ο πρωταγωνιστής μιας ακόμη έντονης συζήτησης για το προσφυγικό ζήτημα. Ο Salvini, εκφράζοντας την κυρίαρχη θέση της αντι-ΕΕ, υποστήριξε εδώ και καιρό ότι η Ιταλία πρέπει να κλείσει τα σύνορά της για τους πρόσφυγες. Η Ιταλία και άλλες χώρες της νότιας Ευρώπης έχουν το δικαίωμα να απαιτούν μεγαλύτερη αλληλεγγύη, ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να μπορεί να βελτιώσει τον μηχανισμό ανακατανομής μέσω της θέσπισης δεσμευτικών κυρώσεων. Για τους τεχνοκράτες που οπλίζονται με γεγονότα και αριθμούς, απορρίπτοντας τις σκεπτικιστικές φωνές ως απρογραμμάτιστες και, επομένως, μη άξιες προσοχής, ο θρίαμβος των πολιτικών αφηγήσεων πάνω στο σκληρό γεγονός αποτελεί μια πραγματική πρόκληση. Αυτό δεν λειτούργησε στο παρελθόν, και δεν θα λειτουργήσει σήμερα.

Πηγές:

  1. Χιονάτου, Ε. (2012). Ελλάδα, Ισπανία, Ιταλία: κοινοτικές μεσογειακές “πύλες” της παράνομης μετανάστευσης. http://emmedia.pspa.uoa.gr/fileadmin/emmedia.pspa.uoa.gr/uploads/Resources/Publications/Keimena_Ergasias/EMMEDIA_Chionatou_WP3.pdf
  2. Dell’ Aquila, D. S. (2012). Immigration policies in Italy- Rights, movements and imprisonment. https://www.transform-network.net/en/publications/yearbook/overview/article/journal-102012/immigration-policies-in-italy-rights-movements-and-imprisonment/
  3. Paparella, D.και Rinolfi, V. (2002). New legislation regulates immigration. https://www.eurofound.europa.eu/publications/article/2002/new-legislation-regulates-immigration
  4. Meyer, A. (2014). History of Italian Immigration Laws. https://prezi.com/i6rua_t0efme/history-of-italian-immigration-laws/
  5. Giuffrida, A. (2018). Italian government approves Salvini bill targeting migrants. https://www.theguardian.com/world/2018/sep/24/italian-government-approves-bill-anti-migrant-measures-matteo-salvini
  6. Rozzi, E. (2017). Unaccompanied children in Italy, between rights violations and good practices. http://ec.europa.eu/newsroom/document.cfm?doc_id=44050
  7. SBJ. (2013). The Dublin regulation: A critical Examination of a troubled system. https://internationalrefugeelaw.wordpress.com/2013/08/26/the-dublin-regulation-a-critical-examination-of-a-troubled-system/
  8. UNRIC. (n. d.) ΠΟΙΑ Η ΔΙΑΦΟΡΆ ΑΝΆΜΕΣΑ ΣΤΟΝ ΠΡΌΣΦΥΓΑ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΜΕΤΑΝΆΣΤΗ; https://www.unric.org/el/index.php?option=com_content&view=article&id=27423:lr-lr&catid=38:together
  9. Κανέλλος, Γ. (2017). Καθοριστικής σημασίας η ημερομηνία κατάθεσης αίτησης ασύλου για την εκτίμηση της ιδιότητας ασυνόδευτου ανηλίκου. https://www.lawspot.gr/nomika-nea/kathoristikis-simasias-i-imerominia-katathesis-aitisis-asyloy-gia-tin-ektimisi-tis
  10. Figueroa, D. (2017). Italy: protction of Unaccompanied Foreign Minors. http://www.loc.gov/law/foreign-news/article/italy-protection-of-unaccompanied-foreign-minors/
Έχει περάσει αρκετός χρόνος (8 μήνες) από τη δημοσίευση αυτού του άρθρου. Παρακαλούμε συνεχίστε στην ανάγνωσή του έχοντας υπόψη την ημερομηνία δημοσίευσης.

Tagged under:

Ονομάζομαι Βούρδα Όλγα. Μεγάλωσα στην Καρδίτσα και είμαι προπτυχιακή φοιτήτρια της νομικής σχολής Αθηνών. Μέσα από τη συμμετοχή μου σε προσομοιώσεις των θεσμικών οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Οργανισμού των Ηνωμένων Εθνών αντιλήφθηκα την ροπή μου προς την ενασχόληση με τις διεθνείς σχέσεις.

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest