60 χρόνια από τη Συνθήκη της Ρώμης

Στις 25 Μαρτίου θα συμπληρωθούν και επίσημα τα 60 χρόνια από τη Συνθήκη της Ρώμης, ενός σχεδίου που στόχευε στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση και τη στενότερη συνεργασία, αλληλεγγύη και στήριξη των ευρωπαϊκών κρατών και των λαών τους. Πρέσβευε τις βασικότερες αρχές του οράματος της Ε.Ε., με βασικό της σκοπό να φέρει την ειρήνη και την ευημερία στην ευρωπαϊκή ήπειρο, και μέσα από την υγιή, λειτουργική και άκρως παραγωγική δομή της Ένωσης να καταφέρει να επηρεάσει σε παγκόσμια κλίμακα τα κράτη, φέρνοντας ιδέες για ένα ίσο, δημοκρατικό και ισορροπημένο παγκόσμιο σύστημα (European External Action Services, 2017). Με αρχικούς συμμετέχοντες σε αυτή τη συνθήκη τη Γαλλία, τη Γερμανία, το Βέλγιο, την Ολλανδία και το Λουξεμβούργο, και βασικό απόντα τη Μεγάλη Βρετανία -η οποία δεν έβλεπε ούτε τα δικά της συμφέροντα, αλλά ούτε το συμφέρον της Ευρώπης μέσα από τέτοιες πρωτοβουλίες- δημιουργήθηκε η Ευρωπαϊκή Ένωση, ένας θεσμός που έχει χαρακτηριστεί ως δώρο σταθερότητας για την πολυβασανισμένη Ευρώπη. Σκοπός αυτού του άρθρου είναι να εξηγήσει αν κατάφερε να πετύχει όλα αυτά που στόχευε, και αν στάθηκε άξια της εμπιστοσύνης των ευρωπαϊκών λαών (Eyal, 2017).

Μία αποτίμηση της Συνθήκης

Οι διαπραγματεύσεις της έγιναν κάτω από άκρατη μυστικότητα, με μεγάλη γραφειοκρατική διαδικασία, και στέφθηκαν με επιτυχία. Κατάφερε να αλλάξει πολλά εντός της ευρωπαϊκής ηπείρου, και να δώσει προνόμια στους λαούς της που ούτε τα είχαν φανταστεί στο παρελθόν. Τους βοήθησε να ξανασταθούν στα πόδια τους και να αναπτύξουν τις ικανότητές τους μέσα σε ένα συνεργατικό πλαίσιο, όπου η άνοδος του ενός θα σήμαινε και την άνοδο του άλλου. Κατάφερε να αποδείξει την ακεραιότητά της σε πολλές περιπτώσεις, όπως τη διατήρηση της σταθερότητας των κρατών της μετά την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης και την επανένωση της Γερμανίας, μία μεταβατική περίοδο όπου το διεθνές σύστημα πέρασε για άλλη μια φορά μεγάλη κρίση. Κατάφερε να δημιουργήσει το αίσθημα της κοινής ταυτότητας -έστω κι αν αυτό αμφισβητείται σήμερα λόγω της κρίσης- ενώ, παράλληλα, δημιούργησε κανόνες για να κάνει την Ευρώπη πιο ανταγωνιστική στα ζητήματα του εμπορίου και των διεθνών συναλλαγών. Παράλληλα, μπόρεσε να μετατρέψει τα κράτη της σε βασικούς παίκτες του παγκόσμιου συστήματος, με επιρροή και ισχύ.

Μόνο που θεώρησε αυτά τα προνόμια δεδομένα, και δεν σκέφτηκε πως πρέπει να παλεύει κάθε μέρα για να τα κρατήσει. Ως αποτέλεσμα, η Ένωση έπεσε θύμα της ίδιας της τής επιτυχίας, γιατί επαναπαύθηκε και δεν συνειδητοποίησε τους κινδύνους που την είχαν περικυκλώσει. Η παγκοσμιοποίηση, μαζί με τα θετικά, έφερε και μία λαίλαπα προβλημάτων που διογκώνονται μέρα με τη μέρα, και παρασύρουν μαζί τους θεσμούς και τις αξίες του ευρωπαϊκού οικοδομήματος. Δεν κατάφερε να προστατέψει τα κράτη από την παγκόσμια οικονομική κρίση, ούτε να τα βοηθήσει να την ξεπεράσουν. Μέχρι πριν μία δεκαετία η Ευρώπη ήταν η πιο πλούσια ήπειρος του πλανήτη, ενώ τώρα κατακτά την 3η θέση πίσω από την Ασία και την Βόρεια Αμερική.

Οι θεσμοί της αποδεικνύονται σε πολλές περιπτώσεις ανεπαρκείς και δεν καταφέρνουν, αν όχι να εξαλείψουν, τουλάχιστον να μειώσουν τη σειρά των προβλημάτων που αντιμετωπίζει η Ένωση. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το μεταναστευτικό ζήτημα, με την πλήρη έλλειψη συνεννόησης και συνεργασίας των κρατών-μελών, αμφισβητώντας ακόμη και την ισχυρότερη αρχή της Ένωσης, που είναι η αλληλεγγύη. Ενώ, επιπλέον, δεν έχει καταφέρει να θωρακίσει τα κράτη έναντι του φαινομένου της τρομοκρατίας, αλλά, αντίθετα, η Ευρώπη έχει τοποθετηθεί στο κέντρο των τρομοκρατικών επιθέσεων, αποδεικνύοντας πως είναι ευάλωτη (Eyal, 2017).

«Quo vadis Europa;»

Αυτό είναι το ερώτημα του Jean-Claude Juncker, Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, απέναντι στους αρχηγούς των κρατών και των κυβερνήσεων της Ε.Ε. που θα συναντηθούν στη Ρώμη σε μια επετειακή Σύνοδο Κορυφής για τα 60 χρόνια από την υπογραφή της ιδρυτικής Συνθήκης, και ως ερώτημα εκφράζει τις ανησυχίες όλων των ευρωπαίων πολιτών σχετικά με το μέλλον της Ένωσης. Τώρα, μέσα στη μεγάλη οικονομική, πολιτική, θεσμική και κοινωνική κρίση που διανύει, οι ευρωπαϊκοί θεσμοί έχουν μεγαλύτερη ανάγκη από ποτέ να επιβεβαιώσουν την παρουσία τους και να δείξουν τη δύναμή τους σε όσους την αμφισβητούν. Η συνάντηση αυτή δεν γίνεται κάτω και από τις καλύτερες συνθήκες – με τη σκιά του Brexit, αλλά και τις διαφορετικές αξιώσεις των κρατών-μελών της Ε.Ε. να επισκιάζουν αυτές τις συνεργατικές δράσεις. Επιπλέον, ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και η δημιουργία μιας Ευρώπης πολλών ταχυτήτων, ένα νέο εγχείρημα που έχει καταστεί αναγκαίο λόγω της μεγάλης απόκλισης στις πολιτικές των κρατών-μελών. Ως σενάριο προωθείται κυρίως από τη Γαλλία και τη Γερμανία, προκειμένου να ξεπεραστεί η δοκιμασία του Brexit. Η ιδέα μιας Ε.Ε. πολλών ταχυτήτων επιτρέπει σε πολλές χώρες να συνεργάζονται σε ορισμένους τομείς, χωρίς η συμμετοχή όλων των χωρών να είναι απαραίτητη, ενώ το κάθε κράτος θα προχωρά με το δικό του ρυθμό. Όμως, τα κράτη της πρώην Ανατολικής Ευρώπης αρνούνται κατηγορηματικά την υλοποίηση ενός τέτοιου σεναρίου, φοβούμενοι ότι θα αποκλειστούν από πολλά προνόμια και θα περιθωριοποιηθούν. (HuffPost Greece,2017).

Γι’ αυτό και η συνάντηση θα γίνει μέσα στο πλαίσιο της παρουσίασης της Λευκής Βίβλου για το μέλλον της Ευρώπης, η οποία περιγράφει τις κύριες προκλήσεις και ευκαιρίες για την Ευρώπη κατά την προσεχή δεκαετία, ενώ παρουσιάζονται και πέντε σενάρια για τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσε να εξελιχθεί η Ένωση μέχρι το 2025, ανάλογα με το πώς θα επιλέξει να ανταποκριθεί. Συγκεκριμένα, με τα λόγια του Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής:

«Πριν από 60 χρόνια, οι πατέρες της Ευρώπης επέλεξαν να ενώσουν την ήπειρο με τη δύναμη του νόμου, αντί για τις ένοπλες δυνάμεις. Μπορούμε να είμαστε υπερήφανοι γι’ αυτά που έχουμε καταφέρει από τότε. Η πιο ζοφερή μας ημέρα το 2017 θα εξακολουθήσει να είναι πολύ πιο λαμπρή από οποιαδήποτε ημέρα πέρασαν οι πρόγονοί μας στο πεδίο μάχης. Καθώς εορτάζουμε την 60ή επέτειο των Συνθηκών της Ρώμης, είναι καιρός για την ενωμένη Ευρώπη των 27 να διαμορφώσει ένα όραμα για το μέλλον της. Είναι καιρός για ηγεσία, ενότητα και κοινή βούληση. Η Λευκή Βίβλος της Επιτροπής παρουσιάζει μια σειρά από διαφορετικές διαδρομές που θα μπορούσε να επιλέξει να ακολουθήσει αυτή η ενωμένη ΕΕ των 27. Είναι η αρχή της διαδικασίας, όχι το τέλος, και ελπίζω ότι τώρα θα πραγματοποιηθεί ένας έντιμος και ευρύς διάλογος. Η μορφή θα ανταποκρίνεται στη λειτουργία. Κρατάμε το μέλλον της Ευρώπης στα χέρια μας.» (European Commission,2017).

Τα 5 σενάρια:

  • Σενάριο 1: Ολοκλήρωση του προγράμματος θετικών μεταρρυθμίσεων μέσα στο πλαίσιο των κατευθύνσεων της Επιτροπής του 2014, με διατήρηση της ελεύθερης μετακίνησης των Ευρωπαίων πολιτών.
  • Σενάριο 2: Προσήλωση στην Ενιαία Αγορά, καθώς τα 27 κράτη μέλη δεν κατορθώνουν να βρουν κοινό έδαφος στους περισσότερους τομείς πολιτικής.
  • Σενάριο 3: Επιλογή στα κράτη να μπορούν να αναπτυχθούν περισσότερο σε συγκεκριμένους τομείς, όπως η άμυνα και η ασφάλεια, διαμορφώνοντας έτσι εσωτερικές συμμαχίες μεταξύ τους.
  • Σενάριο 4: Επικέντρωση της Ένωσης σε ορισμένους τομείς της πολιτικής, ώστε να έχουν ταχύτερα αποτελέσματα και καλύτερες αποδόσεις.
  • Σενάριο 5: Περισσότερη συνεργασία και σύμπραξη των κρατών, με μεγαλύτερη λήψη αρμοδιοτήτων σε όλους τους τομείς. (European Commission,2017).

Με κοινό σύνθημα και των 27 κρατών- μελών «η Ευρώπη είναι το κοινό μας μέλλον», ετοιμάζονται να κάνουν την Ε.Ε. πιο αποδοτική και ανθεκτική, και να ακουστεί η ενότητά τους σε όλο τον κόσμο, και ιδιαίτερα σε αυτούς που δεν σταματούν να αμφισβητούν ακόμη και τη σημασία της ίδιας τής ύπαρξης.

Το επόμενο βήμα

Η ανάγκη για βασικές μεταρρυθμίσεις και δομικές αλλαγές στην Ένωση είναι πλέον έκδηλη, με πρωταγωνιστικά θέματα την τιθάσευση της παγκοσμιοποίησης, το μέλλον της ευρωπαϊκής άμυνας και ασφάλειας, τις απαραίτητες θεσμικές διορθώσεις στην Οικονομική και Νομισματική Ένωση, έτσι ώστε να αυξηθεί η αποδοτικότητά της, όπως και να δοθεί το πρέπον βάρος στα κοινωνικά προβλήματα και τις αδυναμίες που αντιμετωπίζουν τα κράτη. (European Commission,2017). Βασικό ζήτημα είναι η αντιμετώπιση της γραφειοκρατίας που εμποδίζει την αποτελεσματικότητα των ευρωπαϊκών δράσεων, και η προώθηση μιας ισομερούς ανάπτυξης όλων των κρατών-μελών. (Eyal, 2017).

Είναι πολύ δύσκολο να κάνουμε προβλέψεις σχετικά με την επιτυχία των επικείμενων δράσεων της Ένωσης. Οι ευρωπαϊκοί λαοί έχουν υποστεί τόσες δυσκολίες που δεν μπορούν πλέον να εναποθέσουν τις ελπίδες τους σε οράματα και όμορφα λόγια. Παρ’όλα αυτά, μέσα στην επιφυλακτικότητά μας, μπορούμε να αφήσουμε μια χαραμάδα αισιοδοξίας για την ανάληψη τέτοιων πρωτοβουλιών από τα ευρωπαϊκά όργανα, τα οποία τονίζουν συνεχώς πως δεν έχουν εγκαταλείψει το μέσο πολίτη και πως είναι έτοιμα να διορθώσουν τις ατέλειες της Ένωσης. Μόνο ο χρόνος είναι εκείνος που θα αποδείξει αν μπορούν να σώσουν το ευρωπαϊκό οικοδόμημα.

Πηγές:

  1. Europa.eu. (2017). Η Επιτροπή παρουσιάζει τη Λευκή Βίβλο για το μέλλον της Ευρώπης: Κατευθύνσεις για την ενότητα της ΕΕ των 27. [online] Available at: http://europa.eu/rapid/press-release_IP-17-385_el.htm [Accessed 21 Mar. 2017].
  2. European Commission. (2017). 60 years of the Rome Treaties. [online] Available at: https://eeas.europa.eu/headquarters/headquarters-homepage_en/21839/60%20years%20of%20the%20Rome%20Treaties [Accessed 21 Mar. 2017].
  3. Eyal, J. (2017). Time for celebration – and reform, as EU turns 60 this week. [online] The Straits Times. Available at: http://www.straitstimes.com/opinion/time-for-celebration-and-reform-as-eu-turns-60-this-week [Accessed 21 Mar. 2017].
  4. The Huffington Post. (2017). «Η Ευρώπη είναι το κοινό μας μέλλον» το μήνυμα των «27» για τα 60 χρόνια από την υπογραφή της Συνθήκης της Ρώμης. [online] Available at: http://www.huffingtonpost.gr/2017/03/18/eidiseis-diethnes-eu-summit-rome-europe-_n_15451050.html [Accessed 21 Mar. 2017].

Tagged under:

Η Χριστίνα Σφίτσου είναι τεταρτοετής φοιτήτρια στο τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πειραιώς. Είναι Δόκιμη Ερευνήτρια στο Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων, στον τομέα των Ευρωατλαντικών Ερευνών και Δόκιμη Ερευνήτρια στο Εργαστήριο Μελέτης Κρατών BRICS, στην Ερευνητική Ομάδα της Ρωσίας, του Πανεπιστημίου Πειραιώς. Συμμετέχει σε προσομοιώσεις των Ηνωμένων Εθνών και των Ευρωπαϊκών θεσμών και στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, ενώ παράλληλα κάνει την πρακτική της άσκηση στο Υπουργείο Εξωτερικών. [email protected]

Website: https://powerpoltics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest