Blitzkrieg: Μία διαχρονικά επιτυχής τακτική

“Der Tod kommt aus Deutschland” (“Ο θάνατος προέρχεται από τη Γερμανία”) λένε και, δεδομένης της μακράς στρατιωτικής και πολεμικής ιστορίας των Γερμανών, δεν έχουν άδικο. Εν προκειμένω θα εξεταστεί μια μορφή πολέμου που ανέπτυξαν οι Γερμανοί, και που χρησιμοποιείται -με ελαφρές παραλλαγές και τροποποιήσεις- μέχρι και σήμερα.

Τί είναι το Blitzkrieg;

Στρατηγός Heinz Guderian: ο πατέρας του πολέμου τεθωρακισμένων

Ετυμολογικά πρόκειται για σύνθετο όρο, αποτελούμενο από τις λέξεις Blitz (κεραυνός) και Krieg (πόλεμος) – ήτοι “Κεραυνοβόλος Πόλεμος”. Η ονομασία πρωτοεμφανίζεται σε κείμενο του στρατηγού Heinz Guderian, του πατέρα του σύγχρονου πολέμου αρμάτων, αν και ο όρος αποδίδεται στους Βρετανούς, και συγκεκριμένα στο περιοδικό Times, το οποίο χαρακτήρισε έτσι την ταχύτατη γερμανική επέλαση στην Πολωνία το 1939.

Σύμφωνα με τον ορισμό που δίνει η Encyclopedea Britannica, ως Blitzkrieg ορίζεται: Η στρατιωτική τακτική που έχει σκοπό να προκαλέσει ψυχολογικό σοκ, και να οδηγήσει στην αποδιοργάνωση του αντιπάλου μέσω του αιφνιδιασμού, της ταχύτητας και της δύναμης πυρός”.

Επί της ουσίας, ερχόταν σε αντίθεση με το παρωχημένο δόγμα των προηγούμενων ετών, που ήθελε μετωπική επίθεση πάνω σε ισχυρά οργανωμένες θέσεις, και που ήταν υπεύθυνο για εκατόμβες νεκρών με μηδαμινά οφέλη -όπως στις μάχες του Somme, του Passendale, κ.λ.π.-, ενώ προωθούσε την ιδέα του πολέμου ελιγμών.

Πώς λειτουργεί;

Πρόκειται για μια εξαιρετικά απλή, αλλά άκρως αποτελεσματική τακτική. Επιλέγονται οι αντικειμενικοί στόχοι, και πραγματοποιείται ανίχνευση των εχθρικών γραμμών, με στόχο τον εντοπισμό των ασθενέστερων σημείων. Μονάδες αρμάτων και μηχανοκίνητου πεζικού επιπίπτουν επί των ασθενών σημείων, με σκοπό την πρόκληση ρήγματος. Παράλληλα, το πυροβολικό και η αεροπορία παρέχουν εγγύς υποστήριξη, με στόχο την προπαρασκευή του εδάφους και την αποδιοργάνωση των αντιπάλων. Μόλις επιτευχθεί η διάρρηξη, τα άρματα προελαύνουν σε ικανό βάθος, με σκοπό να περικυκλώσουν τις αντίπαλες δυνάμεις. Το πεζικό καλείται γρήγορα να σταθεροποιήσει τις γραμμές, και να αντικαταστήσει τις μηχανοκίνητες μονάδες, οι οποίες θα συνεχίσουν την επέλαση με τα άρματα.

Σχεδιαγραμματική απεικόνιση του Blitzkrieg

Απαιτείται τέλειος συγχρονισμός και επικοινωνία, προκειμένου να στεφθεί το όλο εγχείρημα από επιτυχία. Στόχος είναι η πλήρης αποδιοργάνωση του αντιπάλου, η παρεμπόδισή του από το να αναδιοργανωθεί, να συμπτυχθεί, και να αντεπιτεθεί, εμπλέκοντας τις όποιες εφεδρείες του.

Η όλη στρατηγική βασίζεται στις εξής παραμέτρους: ταχύτητα, αιφνιδιασμός, συνεργασία όπλων, επικοινωνία, ευρύ και ανοιχτό πεδίο επιχειρήσεων.

Ήταν αμιγώς γερμανική επινόηση;

Για του λόγου το αληθές, το Blitzkrieg δεν ήταν αμιγώς γερμανική επινόηση. Θεωρητικά, η βάση είχε τεθεί από τα αρχαία κιόλας χρόνια. Αναλογικά, “Κεραυνοβόλο Πόλεμο” εφήρμοσαν μεγάλοι στρατηγοί, όπως ο Μέγας Αλέξανδρος, ο Καίσαρας, ο Φρειδερίκος της Πρωσίας, ο Ναπολέων, κ.α. Γι’ αυτούς τους ανθρώπους ο στρατός τους ήταν το παν. Μια ενδεχόμενη ήττα/καταστροφή του στρατεύματος ισοδυναμούσε με το τέλος τους. Οι απώλειες, αν και αναπόφευκτες, ήταν ανεπιθύμητες. Ως εκ τούτου, αποσκοπούσαν στη συνάντηση με τον αντίπαλο, και στη διεξαγωγή μίας μεγάλης και καθοριστικής μάχης, η οποία θα έκρινε τα πάντα.

Αυτό ακριβώς παρατηρεί και ο Πρώσος στρατιωτικός Clausewitz στο έργο του Περί Πολέμου”. Θέλοντας να ονομάσει την προαναφερθείσα κατάσταση, τη χαρακτηρίζει ως Schwerpunkt” (ισχυρό σημείο, κέντρο βαρύτητας). Έχοντας μελετήσει το στρατιωτικό παρελθόν με τα διδάγματα των Ναπολεόντειων πολέμων και την πρωσική λογική του πολέμου ελιγμών, ο Clausewitz κατέληξε στο συμπέρασμα πως, για να υπάρξει αποτέλεσμα σε έναν πόλεμο, και να αποφευχθεί η άσκοπη σπατάλη ανθρώπινου δυναμικού, είναι επιτακτική η συγκέντρωση όλων των διαθέσιμων δυνάμεων εναντίον ενός εχθρού, και η αξιοποίησή τους σε συγκεκριμένο χρόνο, με μία μόνο ενέργεια.

Επομένως, ο “Κεραυνοβόλος Πόλεμος” “δεν ήταν καινούρια επινόηση. Αποτέλεσε ενστερνισμό περασμένων δραστηριοτήτων εμβληματικών μορφών, συλλογή διδαγμάτων, και πάντρεμα όλων αυτών με την αρχή του πολέμου ελιγμών”.

Είναι το Blitzkrieg αποτελεσματική τακτική ακόμα και σήμερα;

Άρματα της 7e Panzerdivision κατά τη μάχη της Γαλλίας. Υπό την ηγεσία του Erwin Rommel, διήνυσαν 200 μίλια επί εχθρικού εδάφους εντός 24 ωρών, κερδίζοντας τον τίτλο “Μεραρχία Φάντασμα”.

Το 1939 ο γερμανικός στρατός εφήρμοσε το Blitzkrieg με λαμπρά αποτελέσματα. Με γρήγορα χτυπήματα, και σχετικά μικρές απώλειες, κατάφερε να πετύχει μεγάλες νίκες και να ολοκληρώσει εκστρατείες σε σύντομο χρονικό διάστημα. Ενδεικτικά αναφέρεται η περίπτωση της Γαλλίας, η οποία -παρά τις δυνατότητές της- κατελήφθη εντός μερικών ημερών. Το δόγμα αυτό απέδειξε την αποτελεσματικότητά του ακόμα και έναντι αριθμητικά υπέρτερων αντιπάλων, όπως στο αρχικό στάδιο της εισβολής στην Ε.Σ.Σ.Δ. (περικύκλωση Κιέβου, πορεία προς τη Μόσχα, κ.λ.π.). Από το 1939, όμως, έχει παρέλθει ικανό χρονικό διάστημα. Παρά ταύτα, το Blitzkrieg υιοθετήθηκε και μελετήθηκε από όλους τους στρατούς της περιόδου του πολέμου, αλλά και σε μεταγενέστερα χρόνια.

Ισραηλινά τεθωρακισμένα επελαύνουν κατά τον Πόλεμο των 6 Ημερών, υπό την κάλυψη της φίλιας αεροπορίας. Το Ισραήλ υιοθέτησε και τελειοποίησε το γερμανικό δόγμα πολέμου.

Κατά ειρωνεία της τύχης, αυτοί που τελειοποίησαν την τακτική, και επωφελήθηκαν τα μέγιστα, ήταν οι Ισραηλινοί. Ο Πόλεμος των 6 Ημερών (1967) αποτέλεσε την καλύτερη δυνατή εφαρμογή του “Κεραυνοβόλου Πολέμου” στο σύγχρονο θέατρο επιχειρήσεων. Ένα γρήγορο και αποφασιστικό αεροπορικό πλήγμα εξασφάλισε στο Ισραήλ την κυριαρχία στους αιθέρες, γεγονός που βοήθησε τις τεθωρακισμένες μεραρχίες και τα μηχανοκίνητα τμήματα, που σήκωσαν το μεγαλύτερο βάρος της αναμέτρησης. Οι Ισραηλινοί, αν και υστερούσαν αριθμητικά έναντι των αντιπάλων τους -Αιγυπτίων, Σύριων και Ιορδανών-, συγκέντρωναν τις δυνάμεις τους απέναντι σε έναν εχθρό τη φορά -το αντίθετο είναι η ταυτόχρονη διενέργεια επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα-, επιτυγχάνοντας τοπική αριθμητική ισοστάθμιση, αν όχι υπεροχή. Με ταχύτατους ελιγμούς περικύκλωσαν αντίπαλες μονάδες, ή βρέθηκαν στα μετόπισθεν ισχυρών σημείων στηρίγματος, δημιουργώντας σύγχυση και αιφνιδιασμό, οδηγώντας τον εχθρό σε παράδοση, και προκαλώντας του μεγάλες απώλειες.

Η ίδια ακριβώς μέθοδος εφαρμόστηκε και κατά τον Πόλεμο του Κόλπου (1991, Επιχείρηση “Καταιγίδα της Ερήμου”). Εκεί οι αμερικανικές και συμμαχικές δυνάμεις, κάτω από εξαντλητικούς αεροναυτικούς βομβαρδισμούς, απέφυγαν τα σημεία στηρίγματος της ιρακινής άμυνας, και επέλασαν σε βάθος εντός του Ιράκ. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, και σε συνδυασμό με άλλους παράγοντες, πέτυχαν την κατάρρευση του μετώπου σε σύντομο χρονικό διάστημα, με ελάχιστες απώλειες για τους ίδιους.

Εν ολίγοις, προκύπτει το συμπέρασμα πως πράγματι o “Κεραυνοβόλος Πόλεμος” είναι μια άκρως αποτελεσματική τακτική μέχρι και σήμερα.

Ποιο είναι το “αντίπαλον δέος”;

Το αντίθετο του “Κεραυνοβόλου Πολέμου” είναι το σοβιετικό δόγμα “Εις βάθος”. Το δόγμα αυτό έχει συγκεκριμένες προϋποθέσεις: μεγάλη εδαφική έκταση, αφθονία πρώτων υλών και πόρων, ισχυρή εγχώρια βιομηχανία, εκτεταμένα αποθέματα ανθρώπινου δυναμικού.

Επί της ουσίας, το δόγμα αξιοποιεί την αφθονία όλων των διαθέσιμων πηγών του. Αναμφίβολα στην αρχή ο στρατός θα υποστεί απώλειες -ενδεχομένως και ήττες-, μέχρι ο γιγαντιαίος μηχανισμός να τεθεί σε λειτουργία. Από τη στιγμή, όμως, που θα κινητοποιηθεί, θα περάσει σε αντεπίθεση σε όλα τα μέτωπα, αξιοποιώντας την αριθμητική του υπεροχή. Στόχος είναι να κατακλύσει τον αντίπαλο με -κατά τα φαινόμενα- αστείρευτους πόρους, και να επιτύχει την τελική νίκη. Πέραν των προαναφερθέντων, βασική προϋπόθεση είναι να μπορέσει ο στρατός να αντέξει αρκετά, και να απορροφήσει τα πρώτα πλήγματα, χωρίς να υπάρξει διάσπαση. Αν αντέξει, τότε η έκβαση είναι προδιαγεγραμμένη: η ήττα του αντιπάλου είναι θέμα χρόνου.

Στρατάρχης Zhukov. Υπό την ηγεσία του, οι Σοβιετικοί μπόρεσαν να αντέξουν τη γερμανική πίεση, και να αντεπιτεθούν.

Την τακτική αυτή αξιοποίησε η Ε.Σ.Σ.Δ. κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Παρά τις εφιαλτικές απώλειες που υπέστη κατά τα έτη 1941-1942, υπό την εμπνευσμένη ηγεσία του στρατάρχη Zhukov, αλλά και υπό τον πανταχού υπάρχοντα φόβο αντεκδικήσεων, εκτελέσεων και απελάσεων από τον Stalin (σε περίπτωση λιποταξίας, παράδοσης ή και αιχμαλωσίας), οι Σοβιετικοί άντεξαν τη γερμανική επίθεση. Στη συνέχεια μπόρεσαν να συγκεντρώσουν τις εφεδρείες τους, και σταδιακά να τις προωθήσουν στο μέτωπο. Το δόγμα τους συνοψίζεται στην εξής πρόταση: “Η ποσότητα είναι η ποιότητά μας”. Αποτέλεσμα ήταν η αντεπίθεση σε όλα τα μέτωπα, στηριζόμενη στην απόλυτη αριθμητική υπεροχή τους. Υπό το βάρος ασφυκτικής πίεσης, οι Γερμανοί αναγκάστηκαν τελικά σε υποχώρηση, με τα γνωστά αποτελέσματα: ήττα και συνθηκολόγηση της Γερμανίας το 1945.

Συμπεράσματα

Μια πολεμική αναμέτρηση αποτελεί δυσβάσταχτη οικονομική δοκιμασία για τα εμπλεκόμενα μέρη. Ιδίως αν υπάρχουν στενά χρονικά περιθώρια, απουσία μεγάλης δεξαμενής ανθρώπινου δυναμικού και οικονομικά περιορισμένες δυνατότητες, τότε οι επιχειρήσεις πρέπει να είναι ταχύτατες και -κατά το δυνατόν- αναίμακτες. Η λύση είναι ο “Κεραυνοβόλος Πόλεμος”. Με γρήγορες ενέργειες, ο επιτιθέμενος επιτυγχάνει τοπική αριθμητική υπεροχή, αποφεύγει τοποθεσίες με ισχυρή αμυντική δυνατότητα, και επελαύνει σε βάθος εντός της αντίπαλης παράταξης. Ως εκ τούτου, ο αμυνόμενος περιέρχεται σε κατάσταση ταραχής, καθώς διαπιστώνει πως ο εχθρός είναι πίσω του, και ο ίδιος έχει αποκοπεί από τις φίλιες δυνάμεις και τη δυνατότητα ανεφοδιασμού του. Έτσι, αδυνατεί να αναδιοργανωθεί και να εμπλέξει τις εφεδρείες στην αντεπίθεσή του, αξιοποιώντας την ενδεχόμενη αριθμητική υπεροχή του. Απαιτούνται γερά νεύρα και ψυχραιμία για να μπορέσει να ανασυνταχθεί και να αντιδράσει, χαρακτηριστικά που συνήθως απουσιάζουν. Αποτέλεσμα είναι είτε η διενέργεια σπασμωδικών κινήσεων που οδηγούν σε βαρύτατες για τον ίδιο απώλειες, είτε η συνθηκολόγηση. Σήμερα, με ελάχιστες εξαιρέσεις (Η.Π.Α., Ρωσία, Κίνα, Ινδία), κανένα κράτος δεν διαθέτει τεράστια αποθέματα πόρων και δυναμικού. Κατ’ επέκταση, σε μια ενδεχόμενη σύγκρουση, όλοι επιθυμούν την ταχύτερη δυνατή λήξη των εχθροπραξιών, με τα καλύτερα δυνατά αποτελέσματα και τις μικρότερες απώλειες. Ως εκ τούτου, το Blitzkrieg παραμένει και θα παραμένει μία από τις ενδεδειγμένες μορφές διεξαγωγής στρατιωτικών επιχειρήσεων.

Πηγές:

  1. Κλάουζεβιτς, Κ. (1999). Περί του πολέμου. Μετ. Ξεπούλια Νατάσα, Βανιάς.
  2. Wikipedia.org and Newworldencyclopedia.org. (2009). Blitzkrieg – New World Encyclopedia. http://www.newworldencyclopedia.org/entry/Blitzkrieg
  3. Guderian, H., Duffy, C. and Harris, P. (2002). Achtung-Panzer! London: Cassell.
  4. Pollack, K. (2004). Arabs at war. Lincoln: University of Nebraska Press.
  5. Irving, D. (2005). Ρόμελ, Η αλεπού της ερήμου. Μετ. Γιάννης Καστανάρα, Εκδόσεις Γκοβόστη.
  6. Fugate, B. (1984). Operation Barbarossa: strategy and tactics on the Eastern front, 1941. Novato, Calif.: Presidio.
  7. Oren, M. (2002). Six day storm. Oxford: Oxford University Press.
Έχει περάσει αρκετός χρόνος (10 μήνες) από τη δημοσίευση αυτού του άρθρου. Παρακαλούμε συνεχίστε στην ανάγνωσή του έχοντας υπόψη την ημερομηνία δημοσίευσης.

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest