BOKO HARAM: Μια ματιά στο πρόσωπο του Τρόμου της Αφρικής

Η Boko Haram αποτελεί μία από τις πιο ενεργές, αλλά και επικίνδυνες τρομοκρατικές οργανώσεις σήμερα. Θεωρείται από τις πιο αιμοσταγείς μαχητικές ομάδες του κόσμου, καθώς έχει επιφέρει χάος στη Νιγηρία, την πιο πυκνοκατοικημένη χώρα της Αφρικής, στην οποία επικεντρώνεται η δράση της. Ο χαρακτήρας της είναι βαθιά θρησκευτικός, και απολύτως ενάντια στη Δυτική κουλτούρα. Η Boko Haram προωθεί μία εκδοχή του Ισλάμ, στην οποία δεν θεωρείται αποδεκτή η οποιαδήποτε συναναστροφή και υιοθέτηση προτύπων και πρακτικών της Δύσης – όπως η συμμετοχή σε εκλογές, η μόρφωση, ακόμα και ο καθιερωμένος ρουχισμός με μπλούζες και παντελόνια. Η ίδια η ονομασία της οργάνωσης μαρτυρεί τη φύση και το στόχο της, καθώς κάνει “haram” -δηλαδή “απαγορευμένη”- αυτήν τη συναναστροφή με τη Δύση, ενώ το επίσημο όνομα της είναι “Jama’atu Ahlis Sunna Lidda’awati wal-Jihad”, που στα αραβικά σημαίνει “Άνθρωποι αφοσιωμένοι στη διάδοση των διδασκαλιών του Προφήτη και της Τζιχάντ”. Τα μέλη της θεωρούν πως το κράτος της Νιγηρίας κυβερνάται από άπιστους -ασχέτως της θρησκευτικής ταυτότητας των μελών της κυβέρνησης-, και προσπαθεί να διαδώσει τα ακραία ισλαμιστικά “πιστεύω” της στη χώρα. Ωστόσο, στόχος έχουν γίνει πλέον και τα γειτονικά της κράτη, με την Boko Haram να επεκτείνει διαρκώς τη δράση και την επιρροή της. Αρχικά, επικεντρωνόταν στη Βόρειο Αφρική, την Yobe, την Jano, την Bauchi, την Borno και την Kaduna. Πλέον, έχει αρχίσει να έχει υπό τον έλεγχό της όλο και μεγαλύτερα κομμάτια της Αφρικής, αποτελώντας μεγαλύτερη απειλή, καθώς ξεκίνησε να δρα στο Cameroon, ακόμα και στο Mali.

Η ίδρυση της ανωτέρω τρομοκρατικής οργάνωσης πραγματοποιήθηκε το 2002 από το μουσουλμάνο κληρικό Mohammed Yusuf. Ο Yusuf ξεκίνησε ένα μουσουλμανικό συγκρότημα, το οποίο περιελάμβανε -μεταξύ άλλων- ένα ναό και ένα σχολείο που θα εστίαζε στις αξίες του Ισλάμ. Ο κληρικός ήταν μία χαρισματική προσωπικότητα με αρκετά μεγάλη επιρροή, ενώ δεν άργησαν πολλές οικογένειες -κατά βάση κατακερματισμένες από ανέχεια-, τόσο από τη Νιγηρία, αλλά και από γειτονικά κράτη, να στέλνουν τα παιδιά τους στο εν λόγω σχολείο. Σταδιακά, η Boko Haram σταμάτησε να εστιάζει στην εκπαίδευση και την προώθηση του Ισλάμ, και απέκτησε έναν πολιτικό χαρακτήρα, προσβλέποντας στη δημιουργία ενός Ισλαμικού κράτους. Ως αποτέλεσμα, το -μέχρι πρότινος- σχολείο μετατράπηκε σε χώρο μύησης και στρατολόγησης τζιχαντιστών.

Από το 2009 κι έπειτα, η εν λόγω τρομοκρατική οργάνωση ξεκίνησε να εντατικοποιεί τη δράση της, σχεδιάζοντας επιθέσεις σε αστυνομικά κέντρα και κυβερνητικά κτίρια στην πρωτεύουσα της Borno, Maiduguri. Αυτό, βέβαια, ενεργοποίησε άμεσα τις τοπικές αρχές, και η κατάσταση επιδεινώθηκε ραγδαία, με αποκορύφωμα ένα ξέσπασμα πυροβολισμών στους δρόμους. Εκεί, πολλά μέλη και υποστηρικτές της Boko Haram σκοτώθηκαν, ένας εκ των οποίων ήταν και ο Yusuf. Τότε, θεωρήθηκε πως ήρθε το τέλος της οργάνωσης, κάτι το οποίο, όμως, δεν άργησε να διαψευστεί. Η οργάνωση ενώθηκε και πάλι, με νέο αρχηγό τον Abubakar Shekau, και μάλιστα επέκτεινε τη δράση της. Οι νέου τύπου επιθέσεις πραγματοποιούνταν πλέον μέσω μικρών όπλων, εξοπλίζοντας τα μέλη της συνοδεία μηχανών, και οι νέες δράσεις της περιορίζονταν σε εκτελέσεις ατόμων προερχόμενων από τον πολιτικό χώρο. Με τον καιρό, ξεκίνησαν επιθέσεις μεγαλύτερου βεληνεκούς, με τοποθέτηση εκρηκτικών μηχανισμών σε δημόσιους χώρους και σε Μέσα Μαζικής Μεταφοράς, με αποκορύφωμα την επίθεση στα γραφεία του Ο.Η.Ε. στην Abuja.

Ένα από τα πλέον γνωστά χτυπήματα της Boko Haram υπήρξε η απαγωγή 219 περίπου κοριτσιών στην πόλη Chibok. Στις 14 Απριλίου του 2014, οπλισμένα μέλη της οργάνωσης εισέβαλαν σε ένα κυβερνητικό σχολείο δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, ένα οικοτροφείο με μαθήτριες από διάφορες πόλεις της Νιγηρίας -οι οποίες εκείνη την ημέρα θα έγραφαν τις εξετάσεις τους-, και τις απήγαγαν. Πριν από αυτό, η Boko Haram είχε σταδιακά κλείσει και στοχοποιήσει σχεδόν όλα τα σχολεία της γύρω περιοχής, πιστεύοντας πως οι Δυτικές αξίες διέφθειραν τους μουσουλμάνους. Ωστόσο, το Chibok δεν είχε δεχθεί ακόμα επίθεση, οπότε θεωρήθηκε ασφαλές να διεξαχθούν οι τελικές εξετάσεις εκεί. Τα μέλη της οργάνωσης έφτασαν στην πόλη αργά τη νύχτα, μπήκαν στους κοιτώνες των κοριτσιών, και τις έβαλαν στα φορτηγά τους. Από τα 276 κορίτσια, κάποια κατάφεραν να αποδράσουν μέσα σε λίγες ώρες πηδώντας από τα οχήματα, ενώ 219 κορίτσια συνολικά απήχθησαν εκείνο το βράδυ.

Το συμβάν έλαβε τρομακτική διάσταση, και ακολούθησε μία από τις μεγαλύτερες εκστρατείες που έχουν κηρυχθεί ποτέ στα social media, ενώ χώρες όπως η Αμερική, η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο ενώθηκαν με τις τοπικές δυνάμεις, για να βοηθήσουν στην ανεύρεση και απελευθέρωση των θυμάτων. Η κινητοποίηση αυτή είχε εν μέρει μόνο αποτέλεσμα. Πέρα από μεμονωμένες περιπτώσεις κοριτσιών που κατάφεραν να αποδράσουν, τον Οκτώβρη του 2016 απελευθερώθηκε το πρώτο κύμα θυμάτων, 21 κορίτσια, μετά από διαπραγματεύσεις μεταξύ της κυβέρνησης και της οργάνωσης, που διεκπεραιώθηκαν με τη βοήθεια του Ερυθρού Σταυρού. Το Μάιο του 2017, 82 ακόμα κορίτσια κατάφεραν να ελευθερωθούν, έπειτα από ένα δεύτερο κύμα διαπραγματεύσεων. 113 κορίτσια αγνοούνται ακόμα. Σύμφωνα με μαρτυρίες, η Boko Haram, κατά τη διάρκεια της κράτησης των κοριτσιών, έθεσε το δίλημμα στα κορίτσια να παντρευτούν, ή να γίνουν σκλάβες των μελών της.

Η “διαφθορά” που επιφέρει η εκπαίδευση δυτικού τύπου, όμως, δεν ήταν η μόνη αιτία για τη μαζική αυτή απαγωγή. Η Boko Haram έχει χρησιμοποιήσει αρκετές φορές τα κορίτσια αυτά για να διαπραγματευτεί την αποφυλάκιση μελών της οργάνωσης. Πιο συγκεκριμένα, τον Αύγουστο του 2016, ήρθε στη δημοσιότητα ένα βίντεο, στο οποίο απεικονίζονταν περίπου 50 από τα κορίτσια, και ένα μέλος της οργάνωσης να ζητά την ανταλλαγή μαχητών της με εκείνες. Ανέφεραν, μάλιστα, εκβιαστικά πως πολλές από τις κοπέλες είχαν είτε τραυματιστεί είτε σκοτωθεί από τις αεροπορικές επιδρομές της κυβέρνησης εναντίον τους. Πριν από αυτό, ένα ακόμα βίντεο είχε αναμεταδοθεί από το CNN, το οποίο έδειχνε κάποια κορίτσια ακόμα ζωντανά, ενώ τον Μάιο του 2014 η Boko Haram είχε δημοσιεύσει ένα βίντεο με την παρουσία 130 κοριτσιών από τα θύματα, λέγοντας πως είχαν όλες ασπαστεί το Ισλάμ -κάποιες ήταν Χριστιανές-, και πως είχαν παντρευτεί. Δυστυχώς, τα “κορίτσια του Chibok”, όπως έχουν ονομαστεί, αποτελούν μόνο ένα ενδεικτικό περιστατικό του αριθμού των νεαρών κοριτσιών και γυναικών που έχουν απαχθεί από την Boko Haram από όλη την Νιγηρία, με τον αριθμό να ξεπερνά τις 2.000 σύμφωνα με την Διεθνή Αμνηστία, και τις περισσότερες να έχουν πέσει θύματα σεξουαλικής δουλείας.

H Boko Haram χαρακτηρίστηκε το 2013 ως τρομοκρατική οργάνωση από τις Ηνωμένες Πολιτείες, μετά από φόβους ότι δρούσε σε συνεργασία με άλλες τρομοκρατικές οργανώσεις, όπως η Al-Qaeda. Ωστόσο, επιβεβαιωμένη σε μεγάλο βαθμό σχέση έχει αποδειχθεί πως έχει με το Ισλαμικό Κράτος (ISIS), καθώς έχουν πολλά κοινά στοιχεία, είτε στις πεποιθήσεις τους, είτε στο πώς προσπαθούν να τις εδραιώσουν. Τόσο η Boko Haram όσο και το ISIS είναι εκπρόσωποι του ριζοσπαστικού Ισλάμ, θεωρούν ότι η Δύση και η κουλτούρα της “μολύνει” το μουσουλμανικό κόσμο, και πως αυτοί έχουν την ιερή αποστολή να επιβάλλουν την κάθαρση, θέλοντας να επιστρέψουν στη Χρυσή Εποχή του Ισλαμισμού – τον 8ο αιώνα. Επιπρόσθετα, και οι δύο οργανώσεις θεωρούν πως, για να γίνει αυτό, η λύση βρίσκεται σε άμεσες και βίαιες πρακτικές. Ωστόσο, υπάρχουν κάποιες διαφορές ανάμεσά τους, κυρίως στον τρόπο που οργανώνουν τη δράση τους. Το ISIS στρατολογεί μεθοδευμένα μέλη όχι μόνο από τη Μέση Ανατολή, αλλά και από την Αμερική, την Ευρώπη, ακόμα και από την Αυστραλία, ενώ είναι καλοί γνώστες του Internet και των social media – ικανότητα που διευκολύνει την εξάπλωσή τους. Η Boko Haram, αντίθετα, αποτελεί κυρίως ένα τοπικό κίνημα που περιορίζεται στη Νιγηρία και τα γειτονικά κράτη.

Το Μάρτιο του 2015 η Boko Haram δήλωσε την πίστη της στο Ισλαμικό Κράτος, μέσω του λογαριασμού της στο Twitter. Στο τελευταίο πιστεύεται πως είναι ο αρχηγός της οργάνωσης, Abubakar Shekau, ο οποίος δηλώνει υποστήριξη στο χαλιφάτο, αναφέρει πως και σε καιρούς δυσκολίας, αλλά και ακμής θα προσφέρουν τη βοήθειά τους, και καλεί, μάλιστα, ολόκληρο το μουσουλμανικό κόσμο να δηλώσει την υποταγή του. Η τεχνική που χρησιμοποιήθηκε για την παραγωγή του βίντεο, όπως και οι ύμνοι που ακούστηκαν στην έναρξή του, είναι όμοιοι με τις ανακοινώσεις που δημοσιοποιεί το ISIS.

Οι δύο αυτές τρομοκρατικές οργανώσεις δεν έδειχναν να βρίσκονται σε ιδιαίτερη επικοινωνία πριν από το 2016. Ωστόσο, εκπρόσωποι της Αμερικανικής Κυβέρνησης δήλωσαν πως πλέον υπάρχει άμεση συνεργασία ανάμεσά τους, με στόχο επιθέσεις σε συμμάχους των Η.Π.Α. στην Κεντρική και Βόρειο Αφρική. Κατέληξαν σε αυτό το συμπέρασμα έπειτα από αναφορά για μεταφορά όπλων από μαχητές που πιστεύεται ότι ανήκουν στο ISIS, από περιοχή της Λιβύης προς τη λίμνη Τσαντ, η οποία καταστράφηκε από την Boko Haram.

Δεν υπάρχει αμφιβολία πως το ISIS και η Boko Haram αποτελούν, αυτήν τη στιγμή, τους μεγαλύτερους κινδύνους όχι μόνο για την Μέση Ανατολή, αλλά και για ολόκληρο τον κόσμο. Είναι, επίσης, σαφές πως η Boko Haram προσπαθεί να ανακάμψει με ακόμη περισσότερη ένταση, μέσω αυτής της συνεργασίας. Έχει αποδείξει πως μπορεί να προβεί σε προσχεδιασμένες κινήσεις μεγάλης σημασίας -όπως μαζικές απαγωγές και πυρπολήσεις κτιρίων παγκόσμιων οργανισμών-, επομένως η τεχνογνωσία του ISIS και η ισχυρή του παρουσία παγκοσμίως, σε συνδυασμό με την εξίσου ισχυρή ύπαρξη της Boko Haram, μπορεί να αποβεί μοιραία στο μέλλον.

Η προσπάθεια δημιουργίας ενός παγκόσμιου χαλιφάτου, μιας αυτοκρατορίας με κεντρικό άξονα το Ισλάμ, φαίνεται να μην έχει τέλος, και η δράση των οργανώσεων συνιστά απειλή για την παγκόσμια ασφάλεια. Το γεγονός που καθιστά τη συγκεκριμένη τόσο επικίνδυνη είναι η φύση της. Ένα από τα βασικά μέτρα που προσπαθούν να παρθούν από την πλευρά των Η.Π.Α. για την αντιμετώπιση της Boko Haram είναι η χαρτογράφηση της βίας και της τρομοκρατίας στη Νιγηρία. Δεν υπάρχει, όμως, δυνατότητα άμεσης αντιμετώπισης, όπως γίνεται με άλλες τρομοκρατικές ομάδες, καθώς ο τοπικός χαρακτήρας και η χρήση κυρίως μικρών όπλων που μπορούν να βρεθούν εύκολα εμποδίζει την ανίχνευση τοποθεσιών, και την υπόδειξη των άμεσα εμπλεκομένων. Επιπλέον, όπως αναφέρθηκε και προηγουμένως, τα μέλη της δεν προσπαθούν να προσελκύσουν κόσμο πέρα από τις γύρω περιοχές, άρα δεν υπάρχουν πολλά στοιχεία για το πώς συγκεντρώνει τους οπαδούς, και τί συνθήκες επικρατούν.

Η Boko Haram έχει προκαλέσει ανυπολόγιστες καταστροφές στις εδαφικές περιοχές που ανήκουν στην επιρροή της, αλλά και σε ολόκληρη τη Νιγηρία και τα γύρω κράτη, εδραιώνοντας ένα καθεστώς φόβου, φτώχειας και τρομοκρατίας. Το μέλλον φαίνεται αρκετά δυσοίωνο έπειτα από την αδελφοποίησή της με το ISIS, και δεν μένει παρά να δούμε πώς μπορεί να μπει ένα φρένο στα μεγαλόπνοα -όπως φαίνεται- σχέδια της προσωποποίησης του Τρόμου στην Αφρική.

Πηγές:

  1. BBC News. (2017). Nigeria Chibok abductions: What we know. [online] Available at : http://www.bbc.com/news/world-africa-32299943 [Accessed 20 Jun. 2017]
  2. Exstein, T. (2015). How are ISIS and Boko Haram connected? [online] Quora, Available at : https://www.quora.com/How-are-ISIS-and-Boko-Haram-connected [Accessed 20 Jun. 2017]
  3. Cooper, H. (2016). Boko Haram and ISIS Are Collaborating More, U.S. Military Says. [online] The New York Times. Available at : https://www.nytimes.com/2016/04/21/world/africa/boko-haram-and-isis-are-collaborating-more-us-military-says.html?_r=0  Accessed 20 Jun. 2017]
  4. Elbagir, N., Cruickshank, P. and Tawfeeq, M. (2015). Boko Haram purportedly pledges allegiance to ISIS. [online] CNN, Available at : http://edition.cnn.com/2015/03/07/africa/nigeria-boko-haram-isis/index.html [Accessed 20 Jun. 2017]
  5. BBC News. (2015). Nigeria’s Boko Haram pledges allegiance to Islamic State. [online] Available at: http://www.bbc.com/news/world-africa-31784538 [Accessed 20 Jun. 2017]
  6. Martin, E. (2015). The reported alliance between the two terror groups can see Boko Haram emerge more deadly, while ISIS gains a strategic foothold in Africa. [online] Institute for Security Studie. Available at: https://issafrica.org/iss-today/what-does-the-boko-haram-isis-alliance-mean-for-terrorism-in-africa [Accessed 20 Jun. 2017]
  7. BBC News. (2016). Who are Nigeria’s Boko Haram Islamist group? [online] Available at: http://www.bbc.com/news/world-africa-13809501 [Accessed 20 Jun. 2017]

Tagged under:

1 Comment

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest