C.I.A.’s Rendition Program: Μυστική κράτηση, ανάκριση και βασανιστήρια

Από τις αρχές της δεκαετίας του 1990 μέχρι και σήμερα, η Κεντρική Υπηρεσία Πληροφοριών (C.I.A.) και άλλες κυβερνητικές υπηρεσίες των Η.Π.Α. έχουν αξιοποιήσει ένα πρόγραμμα συλλογής πληροφοριών το οποίο αφορά στη μεταφορά ξένων υπηκόων που θεωρούνταν συμμέτοχοι σε τρομοκρατικές οργανώσεις, σε χώρες όπου είτε κρατούνται και ανακρίνονται από το προσωπικό των Η.Π.Α., είτε -εναλλακτικά- παραδίδονται στην επιμέλεια ξένων αντιπροσώπων για ανάκριση. Το εν λόγω πρόγραμμα είναι γνωστό ως «έκτακτη παράδοση» (extraordinary rendition). Και στις δύο περιπτώσεις εφαρμογής του, παρατηρείται η χρήση μεθόδων ανάκρισης οι οποίες δεν συμμορφώνονται με τις ομοσπονδιακές και διεθνείς νομοθετικές προβλέψεις (ACLU, Fact Sheet: Extraordinary Rendition).

Ιστορικό πλαίσιο

Μετά τις επιθέσεις εναντίον των Ηνωμένων Πολιτειών στις 11 Σεπτεμβρίου 2001, η Κεντρική Υπηρεσία Πληροφοριών συνεργάστηκε με δεκάδες Κυβερνήσεις, ώστε να οικοδομήσει ένα παγκόσμιο μυστικό πρόγραμμα έκτακτης παράδοσης και κράτησης υπόπτων και κατηγορουμένων. Το πρόγραμμα σχεδιάστηκε για να τοποθετεί τις ανακρίσεις των κρατουμένων «πέρα από τον νόμο». Οι ύποπτοι τρομοκράτες συνελήφθησαν, και οδηγήθηκαν κρυφά πέρα από τα εθνικά σύνορα, με σκοπό να ανακριθούν από ξένες Κυβερνήσεις ή από την ίδια τη C.I.A. σε μυστικές «μαύρες περιοχές» -δηλαδή μυστικές φυλακές-, μέσω τεχνικών βασανιστηρίων. Η Συρία, η Αίγυπτος και η Ιορδανία συγκαταλέγονται στους συνηθέστερους προορισμούς για τους ανωτέρω κρατουμένους. Ειδικότερα, μονάδα συριακής φυλακής περιείχε μεμονωμένα κελιά στο μέγεθος φέρετρων, ενώ «μαύροι χώροι» διαχειριζόμενοι από τη C.I.A. υπήρξαν στο Αφγανιστάν, στη Λιθουανία, στο Μαρόκο, στην Πολωνία, στη Ρουμανία και στην Ταϊλάνδη. Σύμφωνα με τα λόγια του πρώην πράκτορα της C.I.A. Robert Baer, «αν θέλετε μια σοβαρή ανάκριση, στέλνετε τον αιχμάλωτο στην Ιορδανία, αν θέλετε να βασανιστεί, να τον στέλνετε στη Συρία, και αν θέλετε κάποιον να εξαφανιστεί, τον στέλνετε στην Αίγυπτο».

Οι υπάλληλοι της διοίκησης της C.I.A., βασιζόμενοι και σε νομικά έγγραφα του Υπουργείου Δικαιοσύνης, έχουν προωθήσει σταθερά τη θέση ότι οι ξένοι κάτοχοι τέτοιων εγκαταστάσεων εκτός του κυρίαρχου εδάφους των Η.Π.Α. δεν προστατεύονται από ομοσπονδιακούς ή διεθνείς νόμους. Έτσι, το εν λόγω πρόγραμμα παράδοσης επέτρεψε στους αντιπροσώπους των Η.Π.Α. να κρατήσουν αλλοδαπούς χωρίς νόμιμη διαδικασία και, κυρίως, -μέσω αντίστοιχων αντιπροσώπων των ξένων υπηρεσιών πληροφοριών- να χρησιμοποιήσουν βάναυσες μεθόδους ανάκρισης, ανεπίτρεπτες βάσει του ομοσπονδιακού ή του διεθνούς δικαίου για την πραγματοποίηση ανακριτικών πράξεων.

Παραβίαση Δικαιωμάτων

Η παράδοση ή και η μυστική κράτηση ενός υπόπτου ή κατηγορουμένου συνεπάγεται απαραίτητα πολλαπλές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όπως αυτά κωδικοποιούνται στα εθνικά δίκαια, στο διεθνές δίκαιο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, καθώς και στο διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο. Παρά τις προσπάθειες της Κυβέρνησης Bush να νομιμοποιήσει αυτές τις παραβιάσεις με τη δημιουργία ενός επιπλέον νομικού χώρου εντός του οποίου θα μπορούσαν να πραγματοποιηθούν, οι κρατούμενοι και οι νομικοί εμπειρογνώμονες από όλο τον κόσμο είναι συντριπτικά υπέρ της άποψης ότι αυτές οι πρακτικές είναι παράνομες (Rendition Research Team-University of Kent, The rendition project: Human Rights and International Law). Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, οι εν λόγω παραβιάσεις μπορεί να συνιστούν ακόμη και εγκλήματα πολέμου ή εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας (Άρθρο 3 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, Ε.Σ.Δ.Α.). Συγκεκριμένα, η παράδοση και η μυστική κράτηση παραβιάζουν «την απαγόρευση της αυθαίρετης κράτησης» (Άρθρο 9 του Διεθνούς Συμφώνου για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα, Δ.Σ.Α.Π.Δ.), «το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη» (Άρθρο 14 Δ.Σ.Α.Π.Δ.), «την απαγόρευση της εξαναγκαστικής εξαφάνισης» (Άρθρα 1, 4, 5 & 17 Δ.Σ.Α.Π.Δ.), «την απαγόρευση των βασανιστηρίων» (Άρθρα 1 & 2 Δ.Σ.Α.Π.Δ.), «τον ορισμό της μυστικής κράτησης ως βασανιστήριο» (Άρθρα 7 & 10 Δ.Σ.Α.Π.Δ.), αλλά και συγκεκριμένα άρθρα της Ε.Σ.Δ.Α.

Μορφές βασανιστηρίων

Η C.I.A. και η Επιτροπή Πληροφοριών της Γερουσίας αποφεύγουν τον όρο «βασανιστήρια», προτιμώντας όρους όπως «ενισχυμένες τεχνικές ανάκρισης» ή «πρόγραμμα παράδοσης, κράτησης και ανάκρισης». Πολλές από τις σχετικές τεχνικές που χρησιμοποίησε η C.I.A. μετά τη σύλληψη σημαντικών υπόπτων και κατηγορουμένων έχουν τεκμηριωθεί στα υπομνήματα της, τα οποία κυκλοφόρησαν από την Κυβέρνηση Obama, αλλά και από πολυάριθμες διαρροές, όπως η έκθεση της Διεθνούς Επιτροπής του Ερυθρού Σταυρού (Δ.Ε.Ε.Σ.). Μερικές τεχνικές που υποστηρίζεται ότι έχουν χρησιμοποιηθεί είναι: η πρωκτική σίτιση και ενυδάτωση, η κράτηση σε χώρο μεγέθους κουτιού, η χρήση κρύου νερού -ορισμένοι από τους συνεντευξιαζόμενους από τη Δ.Ε.Ε.Σ. δήλωσαν ότι συχνά υποβάλλονταν σε λουτρό κρύου νερού κατά τη διάρκεια της ανάκρισης-, η χρήση υδατοπινάκων -η διαδικασία ασφυξίας από το νερό περιλαμβάνει το τράβηγμα του ατόμου σε μια κεκλιμένη σανίδα, με τα πόδια πάνω από το κεφάλι, τοποθετώντας ένα πανί πάνω από το πρόσωπό του ώστε να καλύπτει τη μύτη και το στόμα, ενώ το νερό χύνεται συνεχώς πάνω στο ύφασμα για να μειωθεί η αναπνοή, να προσομοιωθεί ο πνιγμός, και να προκληθεί πανικός-, χτυπήματα και απειλές -ξυλοδαρμοί συνέβαιναν συχνά πολλές φορές την ημέρα, ενώ οι απειλές αφορούσαν και τις οικογένειες των κρατουμένων-, θέσεις άγχους -συμπεριλαμβανόταν η συρρίκνωση στο πάτωμα με τα χέρια δεμένα πάνω από το κεφάλι, ή το κρέμασμα από το ταβάνι με αλυσίδες για περισσότερες από τρεις ημέρες-, η στέρηση ύπνου -τακτική που χρησιμοποιήθηκε συστηματικά, και θεωρήθηκε ως βασικό εργαλείο στις ενισχυμένες ερωτήσεις-, η αναγκαστική γυμνότητα και περιορισμένη διατροφή.

Υπόθεση Nasr και Ghali Κατά Ιταλίας (23/02/2016)

Η εν λόγω υπόθεση αφορούσε στην απαγωγή και έκτακτη παράδοση από τους πράκτορες της C.I.A. -με τη συνεργασία Ιταλών υπηκόων- του Αιγυπτίου Ιμάμη Abu Omar, καθώς και στη μεταφορά του στην Αίγυπτο, ακολουθούμενη από μυστική πολύμηνη κράτησή του. Ο προσφεύγων παραπονέθηκε ιδιαίτερα για την απαγωγή του, την κακομεταχείριση που υπέστη κατά τη μεταφορά και κράτησή του, την ατιμωρησία των υπευθύνων για λόγους κρατικού απορρήτου, αλλά και τη μη επιβολή των ποινών στους καταδικασθέντες υπηκόους των Η.Π.Α., λόγω της άρνησης των ιταλικών Αρχών να ζητήσουν την έκδοσή τους. Τέλος, ο ίδιος και η σύζυγός του -επίσης προσφεύγουσα- παραπονέθηκαν για παραβίαση του δικαιώματος σεβασμού της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής τους, δεδομένου ότι η απαγωγή και η κράτηση του πρώτου είχαν ως αποτέλεσμα τον βίαιο χωρισμό τους για διάστημα μεγαλύτερο των πέντε ετών.

Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου έκρινε, όσον αφορά στον πρώτο προσφεύγοντα, ότι υπήρξε παραβίαση του Άρθρου 3 της Ε.Σ.Δ.Α. (απαγόρευση βασανιστηρίων και απάνθρωπης ή ταπεινωτικής μεταχείρισης), του Άρθρου 5 της Ε.Σ.Δ.Α. (δικαίωμα στην ελευθερία και την ασφάλεια), του Άρθρου 8 της Ε.Σ.Δ.Α. (δικαίωμα σεβασμού της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής), αλλά και του Άρθρου 13 της Ε.Σ.Δ.Α. (δικαίωμα αποτελεσματικής προσφυγής) – σε συνδυασμό με τα Άρθρα 3, 5 και 8 της ίδιας Σύμβασης. Όσον αφορά στη δεύτερη προσφεύγουσα, το Δικαστήριο έκρινε ότι επίσης υπήρξε παραβίαση του Άρθρου 3 της Ε.Σ.Δ.Α. (απαγόρευση απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης), του Άρθρου 8 της Ε.Σ.Δ.Α. (δικαίωμα σεβασμού της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής) και του Άρθρου 13 της Ε.Σ.Δ.Α. (δικαίωμα αποτελεσματικής προσφυγής) – σε συνδυασμό με τα Άρθρα 3 και 8 της Σύμβασης. Ειδικότερα, λαμβάνοντας υπόψη όλα τα αποδεικτικά στοιχεία της υπόθεσης, το Ε.Δ.Δ.Α. διαπίστωσε ότι οι ιταλικές Αρχές γνώριζαν ότι ο προσφεύγων ήταν θύμα «έκτακτης παράδοσης» που είχε αρχίσει με την απαγωγή του στην Ιταλία, και συνεχίστηκε με τη μεταφορά του στο εξωτερικό. Στην προκειμένη περίπτωση, το Δικαστήριο έκρινε ότι η ιταλική εκτελεστική Αρχή είχε σαφώς εφαρμόσει τη θεμιτή αρχή του «κρατικού απορρήτου», προκειμένου να εξασφαλίσει ότι οι υπεύθυνοι δεν θα καταστούν υπόλογοι για τις ενέργειές τους.

Το Δικαστήριο τελικώς έκρινε ότι η Ιταλία έπρεπε να καταβάλει 70.000 ευρώ στον κ. Nasr και 15.000 ευρώ στην κα. Ghali για μη χρηματική ζημία, καθώς και 30.000 ευρώ στους προσφεύγοντες για τα κοινά τους έξοδα.

Τι ισχύει σήμερα;

Σημειώνεται ότι ο Barack Obama, όταν ανέλαβε τα ηνία των Η.Π.Α. το 2009, έδωσε τέλος στο εν λόγω πρόγραμμα της C.I.A., υποστηρίζοντας ότι οι τεχνικές ανάκρισης ισοδυναμούσαν με βασανιστήρια. Δεν πρέπει, ωστόσο, να αποτελεί έκπληξη για κάποιον που έδωσε έστω και την ελάχιστη προσοχή στην προεκλογική εκστρατεία του 2016, το ότι ο Donald Trump δείχνει σημαντικό ενδιαφέρον για την επαναφορά των βασανιστηρίων. Ο ίδιος υποσχέθηκε να επαναφέρει την τεχνική του υδατοπίνακα -η οποία βρήκε εφαρμογή στις αμερικανικές πρακτικές των αρχών του 21ου αιώνα-, αλλά και, όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, «πολύ χειρότερα».  Μάλιστα, αναφέρει ότι «ακόμα και αν δεν λειτουργεί το πρόγραμμα βασανιστηρίων στους κρατούμενους, το αξίζουν έτσι κι αλλιώς» (Gordon, R., 2017, Torture, Rendition and Indefinite Detention under Trump, Huffpost).

Συμπεράσματα

Η «παγκοσμιοποίηση των βασανιστηρίων» είναι η πιο ολοκληρωμένη έκθεση που δημιουργήθηκε για τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που σχετίζονται με τις μυστικές κρατήσεις και τις επιχειρήσεις έκτακτης παράδοσης της C.I.A. Διευκρινίζει, για πρώτη φορά, το τί συνέβη με τα 136 γνωστά θύματα, και απαριθμεί τις 54 ξένες Κυβερνήσεις που συμμετείχαν σε αυτές τις επιχειρήσεις. Δείχνει έτσι ότι η ευθύνη για τις καταχρήσεις έγκειται όχι μόνο στις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά και σε δεκάδες ξένες Κυβερνήσεις που ήταν συνεργοί.

Πάνω από 10 χρόνια μετά τις επιθέσεις του 2001, η «παγκοσμιοποίηση των βασανιστηρίων» καθιστά σαφές ότι έχει έρθει η στιγμή ώστε οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι εταίροι τους να αποκηρύξουν οριστικά αυτές τις παράνομες πρακτικές, και να εξασφαλίσουν λογοδοσία για τις συναφείς παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων (Open Society Foundations, 2013, Globalizing Torture: CIA Secret Detention and Extraordinary Rendition).

Πηγές:

  1. Al Jazeera. (2016). The dark prisoners: Inside the CIA’s torture programme. [online] Available at: http://www.aljazeera.com/indepth/features/2016/03/dark-prisoners-cia-torture-programme-160326051331796.html [Accessed 11 Jul. 2017].
  2. Ackerman, S. (2016). Inside the fight to reveal the CIA’s torture secrets. [online] The Guardian. Available at: https://www.theguardian.com/us-news/2016/sep/09/cia-insider-daniel-jones-senate-torture-investigation
  3. [Accessed 11 Jul. 2017].
  4. Horowitz, J. and Cammarano, S. (2013). 20 Extraordinary Facts about CIA Extraordinary Rendition and Secret Detention. [online] Open Society Foundations. Available at: https://www.opensocietyfoundations.org/voices/20-extraordinary-facts-about-cia-extraordinary-rendition-and-secret-detention
  5. [Accessed 11 Jul. 2017].
  6. American Civil Liberties Union. (n.d.). Fact Sheet: Extraordinary Rendition. [online] Available at: https://www.aclu.org/other/fact-sheet-extraordinary-rendition [Accessed 11 Jul. 2017].
  7. Fisher, M. (2014). Map: The 54 countries that helped the CIA with its torture-linked rendition program. [online] Vox. Available at: https://www.vox.com/2014/12/9/7361291/map-cia [Accessed 11 Jul. 2017].
  8. Mayer, J. (2005). Outsourcing Torture The secret history of America’s “extraordinary rendition” program. [online] The New Yorker. Available at: http://www.newyorker.com/magazine/2005/02/14/outsourcing-torture [Accessed 11 Jul. 2017].
  9. Gordon, R. (2017). Torture, Rendition, And Indefinite Detention Under Trump. [online] Huffington Post. Available at: http://www.huffingtonpost.com/entry/torture-rendition-and-indefinite-detention-under-trump_us_58e65a55e4b06a4cb30ffe15 [Accessed 11 Jul. 2017].
  10. European Court of Human Rights. (2016). Nasr and Ghali v. Italy. [online] Available at: http://www.echr.coe.int/Documents/FS_Secret_detention_ENG.PDF [Accessed 11 Jul. 2017].
  11. Laughland, O. (2015). How the CIA tortured its detainees. [online] The Guardian. Available at: https://www.theguardian.com/us-news/2014/dec/09/cia-torture-methods-waterboarding-sleep-deprivation [Accessed 11 Jul. 2017].
  12. TVXS. (2014). Με φρικτά βασανιστήρια οι ανακρίσεις της CIA για την τρομοκρατία. [online] Available at: http://tvxs.gr/news/kosmos/basanistiria-oi-anakriseis-tis-cia-gia-tin-tromokratia [Accessed 11 Jul. 2017].
  13. Η Μηχανή του Χρόνου. (2014). Οι βάναυσες ανακρίσεις και τα απάνθρωπα βασανιστήρια της CIA. Πνιγμοί με πετσέτα στο πρόσωπο, ξυλοδαρμοί, στέρηση ύπνου και δέσιμο με αλυσίδα. Η έκθεση που εκθέτει τον Τζορτζ Μπους. [online] Available at: http://www.mixanitouxronou.gr/vanafses-anakrisis-ke-ta-apanthropa-vasanistiria-tis-cia-pnigmi-petseta-sto-prosopo-xilodarmi-sterisi-ipnou-ke-desimo-alisida-ekthesi-pou-ektheti-ton-tzortz-bous/ [Accessed 11 Jul. 2017].
  14. Human Rights Watch. (2004). The Legal Prohibition Against Torture. [online] Available at: https://www.hrw.org/news/2003/03/11/legal-prohibition-against-torture [Accessed 11 Jul. 2017].
  15. Open Society Justice Initiative. (2013). Globalizing Torture: CIA Secret Detention and Extraordinary Rendition. [online] Available at: https://www.opensocietyfoundations.org/reports/globalizing-torture-cia-secret-detention-and-extraordinary-rendition [Accessed 11 Jul. 2017].

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest