Commission VS Πολωνία: Στο δρόμο για ένα «Polexit»;

Η ένταξη ενός κράτους στην Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς και σε οποιαδήποτε άλλη περιφερειακή ένωση, είναι συνυφασμένη με την ύπαρξη τόσο δικαιωμάτων όσο και υποχρεώσεων των εμπλεκόμενων μερών. Στην κορυφαία υποχρέωση των κρατών έγκειται η παραχώρηση της εθνικής τους κυριαρχίας. Στο πλαίσιο αυτό, αξίζει να σημειωθεί ότι το ενωσιακό δίκαιο υπερέχει του εθνικού. Ωστόσο, η παραδοχή αυτή φαίνεται να δημιουργεί τριβές μεταξύ των κρατικών υποκειμένων και ευρωπαϊκών θεσμών. Μια τέτοια περίπτωση αποτελεί και η πρόσφατη -νομικού περιεχομένου- διαμάχη των θεσμών με την κυβέρνηση της Πολωνίας.

Το χρονικό της σύγκρουσης μεταξύ Πολωνίας και ευρωπαϊκών θεσμών

Τον Δεκέμβριο του 2017, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε στα κράτη-μέλη της Ένωσης ότι η πρακτική της πολωνικής κυβέρνησης θέτει σε κίνδυνο θεμελιώδεις δημοκρατικές αξίες. Η πρακτική αυτή συνίσταται σε νομικές αλλαγές που απειλούν την ανεξαρτησία του δικαστικού σώματος, αντιβαίνοντας στη διάκριση των εξουσιών.

Frans Timmermans

Συγκεκριμένα, σύμφωνα με τον αντιπρόεδρο της Commission, Frans Timmermans, δεκατρείς υιοθετημένοι νόμοι στο εσωτερικό της Πολωνίας επιτρέπουν την πολιτική παρείσδυση στην ανεξάρτητη λειτουργία του δικαστικού συστήματος. Γίνεται, επομένως, αντιληπτό ότι η νομοθετική εξουσία κάτω από τον κυβερνητικό έλεγχο δεν μπορεί να υιοθετεί την εφαρμογή του ενωσιακού δικαίου.

Μία από τις πιο αμφιλεγόμενες μεταρρυθμίσεις ήταν η κίνηση της κυβέρνησης να παραχωρήσει στον πρόεδρο μεγαλύτερες εξουσίες για να διορίσει δικαστές στο Ανώτατο Δικαστήριο, των οποίων τα καθήκοντα περιλαμβάνουν την επιβεβαίωση των εκλογικών αποτελεσμάτων. Επιπλέον, στους δεκατρείς νέους προστιθέμενους νόμους συμπεριλαμβάνεται και η μείωση της θητείας των δικαστών του Ανωτάτου Δικαστηρίου, καθώς και συνταξιοδότηση των ανδρών δικαστικών στα 65, ενώ των γυναικών στα 60 έτη.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η Commission, πριν την αναφορά για την εφαρμογή του άρθρου 7 της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, είχε προβεί σε διαδικασίες για τη διευθέτηση του ζητήματος μέσω του εποικοδομητικού διαλόγου των δύο μερών, τα τελευταία δύο χρόνια.

Ωστόσο η Πολωνία δείχνει απρόθυμη να συνεργαστεί, ενώ, ταυτόχρονα, ο πρόεδρός της, Andrzej Duda, υποστηρίζει τη νομιμοφροσύνη της χώρας του, ακολούθως με τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες. Αντίστοιχα, ο υπουργός εξωτερικών κρίνει την απόφαση της Commission ως πολιτικής και όχι νομικής φύσεως.

Τί προβλέπει το άρθρο 7 της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και πώς αυτό ενεργοποιείται;

Απόσπασμα από το άρθρο 7(1) της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Η ενεργοποίηση του άρθρου 7(1) της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης από την Commission χαρακτηρίζεται ως «πυρηνική επιλογή», και εφαρμόζεται στην περίπτωση απειλής των κυρίαρχων ενωσιακών αξιών. Στην προκειμένη περίπτωση, τίθεται σε κίνδυνο η αποτελεσματική εφαρμογή του ενωσιακού δικαίου σε καίρια ζητήματα – όπως η προστασία των επενδύσεων, η αμοιβαία αναγνώριση αποφάσεων, καθώς και το καθεστώς ασυνόδευτων παιδιών.

Κατευθύνεται είτε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, είτε από το ένα τρίτο των κρατών-μελών.

Στη συνέχεια, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο με την συναίνεση του Κοινοβουλίου -η οποία  αντιστοιχεί στα τέσσερα πέμπτα της πλειοψηφίας των ευρωβουλευτών- καταθέτει το εν λόγω μέτρο στο «κράτος παραβάτη», υπό τη μορφή ερωτήματος.

Όταν, πλέον, υιοθετηθεί το συμφωνηθέν μέτρο, αποτελείται από δύο μέρη: το μηχανισμό πρόληψης και το μηχανισμό κυρώσεων.

Το άρθρο 7(1) της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης δίνεται ως επίσημη προειδοποίηση στη χώρα που κατηγορείται για την καταπάτηση των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Σε περίπτωση που η χώρα δεν συμμορφώνεται στις προαναφερθείσες προειδοποιήσεις, όπως αυτές αναφέρονται στο άρθρο 7(1), τότε εφαρμόζεται το άρθρο 7(2), το οποίο υπαγορεύει την υποβολή κυρώσεων και την απαγόρευση του δικαιώματος ψήφου εντός όλων των θεσμικών οργάνων την Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Οι επιπτώσεις και οι ευκαιρίες που προκύπτουν από τη σύγκρουση

Το κυβερνών κόμμα «Νόμος και Δικαιοσύνη»

Η θεσμική κρίση μεταξύ Πολωνίας και Ευρωπαϊκής Ένωσης φαίνεται να ενισχύει αισθητά το εσωτερικό πολιτικό μέτωπο της χώρας. Το κυβερνών κόμμα Pis (Νόμος και Δικαιοσύνη) απολαμβάνει αυξημένης δημοτικότητας τον τελευταίο μήνα καθώς, όπως παρατηρείται από τις δημοσκοπήσεις, χαίρει της υποστήριξης του μισού συνολικά πολωνικού πληθυσμού απέναντι στα αποδυναμωμένα κόμματα της αντιπολίτευσης. Η εργαλειακή χρήση ρητορικά της κρίσης μεταξύ κρατικού μηχανισμού και ευρωπαϊκών θεσμών εδράζεται στο δίπολο της ταυτότητας και της ετερότητας. Δηλαδή, πιο απλά, στο «εμείς» -ένα κυρίαρχο και δημοκρατικά ανεξάρτητο κράτος- και στο «οι άλλοι» – οι Ευρωπαίοι, που θέλουν να μάς επιβληθούν. Συνεπώς, η παρούσα πολιτική διαμάχη τροφοδοτεί τον κρατικό μηχανισμό, εξυπηρετώντας εσωκομματικούς στόχους και, κυρίως, την παραμονή του κυβερνώντος κόμματος στην εξουσία. Μία εξουσία η οποία ασκείται και από τα μέσα ενημέρωσης, από την καθημερινή έκθεση του κοινού στην κρατική προπαγάνδα (αμφιλεγόμενος νόμος για τα ΜΜΕ, 2016) .

Τα προαναφερθέντα εγείρουν εύλογα το ερώτημα για την εκδήλωση ενός «Polexit» εντός του 2018. Ωστόσο, μέχρι στιγμής, δεν φαίνεται να τίθεται τέτοιο ζήτημα, λόγω της ύπαρξης δύο σημαντικών παραμέτρων. Αρχικά, το 88% των Πολωνών θέλουν να παραμείνουν εντός της Ένωσης, ακόμα και στην περίπτωση που αυτή η απόφαση συνεπάγεται με την υποδοχή μεταναστών εντός των συνόρων τους, αναλογικά με τα υπόλοιπα κράτη-μέλη της Ένωσης. Εν συνεχεία, το ενδεχόμενο εξόδου της Πολωνίας από το ευρωπαϊκό οικοδόμημα θα έχει σοβαρές συνέπειες στα δημόσια οικονομικά και στο ΑΕΠ, καθώς η ίδια αποτελεί το μεγαλύτερα ωφελημένο κράτος από την χρηματοδότηση του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού για το 2020, τα τελευταία επτά χρόνια. Συγκεκριμένα, η Πολωνία έλαβε συνολικά 100 δις ευρώ για την εκσυγχρονισμό του αγροτικού της τομέα, καθώς και για την κατασκευή νέων υποδομών, αλλά και τη διατήρηση των ήδη υπαρχόντων.

Η στάση των υπολοίπων κρατών-μελών στην παρούσα κρίση ποικίλει. Όπως προκύπτει, το παρόν ζήτημα φαίνεται να δυσχεραίνει τις διαπραγματεύσεις της Theresa May και το όραμά της για τις εμπορικές σχέσεις της Μεγάλης Βρετανίας με την υπόλοιπη Ευρώπη, μετά το Brexit του Ιουνίου του 2016. Από τη μία πλευρά, το Ηνωμένο Βασίλειο παρουσιάζεται ως υπέρμαχος της διάκρισης των εξουσιών, από την άλλη πλευρά, ωστόσο, ψάχνει συμμάχους για την οικοδόμηση της νέα εμπορικής του σχέσης με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Πιο ξεκάθαρη θέση επί του θέματος εκφράζουν η Γαλλία και η Γερμανία, οι οποίες τάσσονται υπέρ της εφαρμογής του άρθρου 7(1) της Συνθήκης, καθώς και οποιασδήποτε απόφασης της Commission προς συμμόρφωση της Πολωνίας. Η παραπάνω στάση είναι απολύτως δικαιολογημένη, καθώς Merkel και Macron μοιράζονται το ίδιο όραμα για μία ενωμένη και ευημερούσα Ένωση. Στον αντίποδα βρίσκεται η Ουγγαρία, ο πρωθυπουργός της οποίας χαρακτήρισε «πρωτοφανή» και «ανήκουστη» την απόφαση της Επιτροπής, υποστηρίζοντας πως επηρεάζει άμεσα την εθνική κυριαρχία της Πολωνίας. Στην επιχειρηματολογία του τόνισε, επίσης, πως είναι απαράδεκτο οι ευρωπαϊκοί θεσμοί να ασκούν πίεση και να τιμωρούν μια δημοκρατικά εκλεγμένη κυβέρνηση.

Συμπερασματικά

Είναι γεγονός πως η Γηραιά Ήπειρος έχει εισέλθει σε μία περίοδο αυξημένης «από-ολοκλήρωσης», καθώς οι πολιτικές των θεσμών αμφισβητούνται από τα κράτη-μέλη, τα οποία φαίνεται να ενισχύουν την παρουσία τους εντός της ως κυρίαρχα έθνη-κράτη, αιτούμενα, όμως, περισσότερες ελευθερίες. Το «Polexit», ωστόσο, θεωρείται μάλλον απίθανο, λόγω της αυξημένης χρηματοδότησης που απολαμβάνει η Πολωνία από την Ένωση, καθώς και λόγω της επιθυμίας των θεσμών για τη μη μείωση των κρατών-μελών ύστερα από την εκδήλωση του Brexit.

Πηγές:

  1. The Guardian. (2017). Poland cries foul as EU triggers ‘nuclear option’ over judicial independence. https://www.theguardian.com/world/2017/dec/20/eu-process-poland-voting-rights
  2. Euronews. (2017). What is ‘Article 7’ and why is triggered against Poland?. http://www.euronews.com/2017/12/20/what-is-article-7-and-why-was-it-triggered-against-poland-
  3. DW. (2017). European Commission triggers Article 7 against Poland. http://www.dw.com/en/european-commission-triggers-article-7-against-poland/a-41873962
  4. European Commission. (2017). Rule of Law: European Commission acts to defend judicial independence in Poland. http://europa.eu/rapid/press-release_IP-17-5367_en.htm
  5. POLITICO. (2017).Poland won’t back down. https://www.politico.eu/article/poland-rule-of-law-wont-back-down-from-brussels-eu/
  6. Le Monde.fr.(2017). «Face a la Pologne, l’UE est desormais dos au mur».http://www.lemonde.fr/idees/article/2018/01/03/face-a-la-pologne-l-ue-est-desormais-dos-au-mur_5236977_3232.html?xtmc=pologne_article_7&xtcr=1
  7. Le Monde.fr. (2017). La Pologne n’est pas (encore) la Hongrie. http://www.lemonde.fr/decryptages/article/2017/12/23/la-pologne-n-est-pas-encore-la-hongrie_5233918_1668393.html?xtmc=pologne_article_7&xtcr=4
  8. LE FIGARO.fr. (2017). Pologne: la reforme de la justice poursuivie. http://www.lefigaro.fr/flash-actu/2017/07/27/97001-20170727FILWWW00387-pologne-la-reforme-de-la-justice-poursuivie.php
  9. LE FIGARO.fr. (2017). L’injustice faite a la Pologne, un deni de democratie. http://www.lefigaro.fr/vox/monde/2017/12/21/31002-20171221ARTFIG00266-l-injustice-faite-a-la-pologne-un-deni-de-democratie.php
  10. LE FIGARO.fr. (2017). Bruxelles montre les muscles contre une reforme controversee en Pologne. http://www.lefigaro.fr/international/2017/07/29/01003-20170729ARTFIG00113-bruxelles-montre-les-muscles-contre-une-reforme-controversee-en-pologne.php
  11. LE FIGARO.fr. (2017). Ce que contiennent les mesures controversees du gouvernement http://www.lefigaro.fr/international/2017/12/20/01003-20171220ARTFIG00313-ce-que-contiennent-les-mesures-controversees-du-gouvernement-polonais.php
  12. LE FIGARO.fr. (2017). La Pologne vote pour intedire l’IVG. http://www.lefigaro.fr/international/2016/09/22/01003-20160922ARTFIG00038-la-pologne-vote-pour-interdire-l-ivg.php
  13. GEOPOLITICS AND DAILY NEWS. (2017). Η Πολωνία Έχει Διαβεί Το Ρουβίκωνα. http://geopolitics.iisca.eu/?p=579

 

Έχει περάσει αρκετός χρόνος (6 μήνες) από τη δημοσίευση αυτού του άρθρου. Παρακαλούμε συνεχίστε στην ανάγνωσή του έχοντας υπόψη την ημερομηνία δημοσίευσης.

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest