Ευρώ εκτός ευρωζώνης ; Κι όμως γίνεται.

Σε ερώτηση σχετικά με τον αριθμό των χωρών που χρησιμοποιούν το Ευρώ, οι περισσότεροι θα απαντήσουν πως είναι τα 19 κράτη-μέλη από τα 28 της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Λιγότεροι θα απαντήσουν πως το Ευρώ είναι το νόμισμα των αποικιών της Γαλλίας, της Ισπανίας και της Πορτογαλίας, αλλά και των μικρών κρατιδίων του Σαν Μαρίνο, της Ανδόρρας, του Βατικανού και του Μονακό. Λιγοστοί γνωρίζουν πως το Ευρώ χρησιμοποιείται, μονομερώς, ως νόμισμα συναλλαγών στα δύο νεότερα κράτη της Ευρωπαϊκής ηπείρου, το Μαυροβούνιο και το Κοσσυφοπέδιο, τα οποία ανεξαρτητοποιήθηκαν το 2006 και το 2008 αντίστοιχα. Η ιστορία και πορεία του ευρώ στα δύο αυτά κράτη, πρώην τμήματα της Γιουγκοσλαβικής και μετέπειτα Σερβικής επικράτειας, είναι άξια ανάλυσης.

Λίστα των χωρών που χρησιμοποιούν το Ευρώ.

Μαυροβούνιο

Το Μαυροβούνιο ήταν μία εκ των Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών της Γιουγκοσλαβίας έως το 1991, αλλά και ένα εκ των δύο συστατικών μερών της Νέας Γιουγκοσλαβίας και, μετέπειτα, Σερβίας-Μαυροβουνίου. Οι πολίτες αυτού του μικρού κράτους αποφάσισαν να ανεξαρτητοποιηθούν το 2006 από την Ομοσπονδία με την Σερβία. Η νομισματική ανεξαρτητοποίηση του Μαυροβουνίου εντοπίζεται πριν την de facto εδαφική ανεξαρτησία του. Η αλλαγή στη νομισματική πολιτική του Μαυροβουνίου γίνεται το 1996, όταν χρησιμοποιούνταν ευρέως, ως de facto νόμισμα συναλλαγών, το γερμανικό Μάρκο. Η πλήρης υιοθέτηση του γερμανικού Μάρκου έναντι του Δηναρίου θεσμοθετέιται το 1999, και το Ευρώ το αντικαθιστά το 2002.

Η γεωγραφική θέση του Μαυροβουνίου.

Το Μαυροβούνιο αποτέλεσε ιστορικά τμήμα του Βασιλείου Σέρβων, Κροατών και Σλοβένων, και μετά μία εκ των Σοσιαλιστικών Δημοκρατικών της Λαϊκής Δημοκρατίας της Γιουγκοσλαβίας μέχρι και τη διάλυσή της το 1991. Ως αποτέλεσμα, δεν υπήρχαν περιθώρια απόλυτου ελέγχου της νομισματικής πολιτικής της μικρής αυτής περιοχής. Η οικονομική ευρωστία της πάλαι ποτέ Γιουγκοσλαβίας δεν οδήγησε στην αμφισβήτηση της οικονομικής πολιτικής του Βελιγραδίου. Η γενικότερη αυτονομία στα υπόλοιπα επίπεδα επεκτάθηκε και στην οικονομία. Η Νέα Γιουγκοσλαβία του Μιλόσεβιτς, μέσα σε συνθήκες κατάρρευσης μετά την απόσχιση των τεσσάρων πρώην Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών, οδηγήθηκε σε μία διαδικασία οικονομικής κατάρρευσης, η οποία δεν είναι καθόλου άσχετη με την οικονομική απόσχιση του Μαυροβουνίου. Ο πληθωρισμός είχε φτάσει σε δυσθεώρητα επίπεδα. Η ραγδαία υπερπληθωριστική πολιτική του Μιλόσεβιτς ξεκίνησε το 1992 (σ.σ η Νέα Γιουγκοσλαβία αποπέμφθηκε από το Δ.Ν.Τ. μετά την κίνηση αυτή), και άγγιξε τον Ιανουάριο του 1994 το εξωπραγματικό ποσοστό 313.000.000% αύξησης το μήνα.

Το υπερπληθωρισμένο Δηνάριο.

Κάτω από αυτές τις δραματικές συνθήκες κατάρρευσης, ο πληθυσμός όχι μόνο του Μαυροβουνίου αλλά και ολόκληρης της Γιουγκοσλαβίας στράφηκε στη χρήση του Γερμανικού Μάρκου, καθώς ο υπερπληθωρισμός κατέστησε αδύνατες τις συναλλαγές στο Νέο Δηνάριο. Ωστόσο, η χρήση του γερμανικού Μαρκου για ένα μήνα (Ιανουάριος 1994) δεν ήταν εφικτή. Τον Φεβρουάριο η κυβέρνηση εξέδωσε το υπερ-δηνάριο, το οποίο μείωσε δραστικά τον πληθωρισμό. Η ζημία στην οικονομία της ήδη καταρρέουσας Γιουγκοσλαβίας ήταν ανεπανόρθωτη, και η στροφή στο Γερμανικό Μάρκο και το Δολάριο μέσω και της Μαύρης αγοράς αναπόφευκτη.

Αυτές οι οικονομικές συνθήκες, λοιπόν, οδήγησαν στην πλήρη υιοθέτηση του Γερμανικόυ Μάρκου ως επίσημου νομίσματος συναλλαγών από την αυτόνομη κυβέρνηση του Μαυροβουνίου. Η υποτίμηση ακόμη και του υπερ-δηναρίου μέχρι και το 1999 δεν άφησε περιθώρια επιλογών στο μικρό σε έκταση Μαυροβούνιο. Αν και ήταν γνωστό πως το Μάρκο θα αντικαθίσταντο από το Ευρώ, η Γερμανία, ατύπως, επέτρεψε την χρήση του Μάρκου ως de facto νομίσματος για τις εγχώριες συναλλαγές, το οποίο αποτέλεσε σχεδόν αποκλειστικό μέσο συνκαλλαγής έως το 2001. Οι οικονομικές διευκολύνσεις και φορολογικές ελαφρύνσεις προς τις γερμανικές επιχειρήσεις ήταν αυτές που έκαμψαν τις αντιδράσεις της Γερμανίας για τη μονομερή χρήση του νομίσματος. Έχει ειπωθεί εξάλλου, από πολλούς ειδικούς, πως με αυτό τον τρόπο δόθηκε “γη και ύδωρ” στην Γερμανία.

Την 1η Ιανουαρίου 2002 το Ευρώ γίνεται το επίσημο νόμισμα της Γερμανίας. Σε αυτό το σημείο το Μαυροβούνιο βρίσκεται σε σημείο καμπής. Όντας τμήμα μιας Ομοσπονδίας μαζί με την Σερβία, η οποία έχει ως επίσημο νόμισμα το Δηνάριο, η απόφαση ήταν δύσκολη, δεδομένου του αυστηρού πλαισίου της Ευρωζώνης. Η Ευρώπη είχε προχωρήσει στην σύναψη διμερών συμφωνιών χρήσης του Ευρώ με την Ανδόρρα, το Μονακό, το Σαν Μαρίνο και το Βατικανό. Αυτό δεν ισχύει στην περίπτωση του Μαυροβουνίου, δεδομένου ότι βρισκόταν εντός μιας κρατικής οντότητας με διαφορετικό επίσημο νόμισμα. Το Μαυροβούνιο αποφάσισε την αντικατάσταση του Γερμανικού Μάρκου από το Ευρώ στη διενέργεια χρηματοπιστωτικών συναλλαγών. Η Ευρωπαϊκή ΄Ενωση προχώρησε στην έκδοση συστάσεων για τη ‘μονομερή’ χρήση του Ευρώ, χωρίς να επιβάλλει κάποια απαγόρευση.

Στις 3 Ιουνίου 2006 το Μαυροβούνιο κήρυξε επίσημα την ανεξαρτησία του μετά το δημοψήφισμα της 21ης Μαϊου του ίδιου έτους. Σε εκείνο το σημείο, το Μαυροβούνιο αποφάσισε να εμμείνει στη χρήση του Ευρώ. Το γεγονός όμως πως ένα κράτος αποφάσισε να υιοθετήσει μονομερώς, με την ανοχή της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, το Ευρώ ως επίσημο νόμισμα είναι άξιο αναφοράς. Το Μαυροβούνιο προτίμησε να υιοθετήσει ένα νόμισμα το οποίο δεν μπορεί να ελέγξει και ούτε να εκδόσει, προκειμένου να έχει μία νομισματική σταθερότητα και ασφάλεια, με νωπές τις μνήμες του 1992-94. Η θέση της χώρας, το μέγεθός της και οι οικονομικές διευκολύνσεις που προσφέρει προς τις Ευρωπαϊκές χώρες ίσως να εμπόδισε την επιβολή αυστηρών κυρώσεων, ενώ από πολλούς θεωρείται ως το ‘πλυντήριο’ της Ευρώπης, λόγω του τραπεζικού συστήματος.

Ωστόσο, το 2008 το Μαυροβούνιο κατέθεσε αίτηση υποψήφιας προς ένταξη χώρας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, και ξεκίνησε τις διαδικασίες ένταξης το 2012. Η διαδικασία διαπραγμάτευσης έχει ως σημαντικό στοιχείο την χρήση του Ευρώ. Το Μαυροβούνιο οφείλει να έχει σταθερούς οικονομικούς δείκτες, φορολογικό σύστημα και νομισματική πολιτική. Η χρήση του Ευρώ είναι μία ιδιαίτερη περίπτωση. Η πιθανή ένταξη του Μαυροβουνίου στην Ευρωζώνη πρέπει να περάσει μέσα από μία διαδικασία νομισματικής προσαρμογής.

Το Μαυροβούνιο στα χρώματα της Ε.Ε.

Απαραίτητο στοιχείο είναι το κλείδωμα της ισοτιμίας του νομίσματος της χώρας στον μηχανισμό ERM II για δύο χρόνια. Αν και το Μαυροβούνιο έχει κηρύξει ως επίσημο νόμισμα το Ευρώ, το συγκεκριμένο στοιχείο αποτελεί σημαντικό κώλυμα. Η κυβέρνηση επιθυμεί την παράκαμψη της διαδικασίας. Η Ευρώπη, όμως, δεν έχει λάβει καθαρή θέση στο θέμα. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει δηλώσει πως το Μαυροβούνιο θα ενταχθεί, πιθανότατα, το 2025 στην Ένωση μαζί με την Σερβία. Το ζήτημα συνεχίζει να υφίσταται, και αποτελεί έναν από τους πυλώνες των διαπραγματεύσεων. Η χώρα έχει προχωρήσει σε γενναίες μεταρρυθμίσεις για να επιταχύνει την ένταξή της στην ‘Ενωση και το ευρώ. Οι οικονομικοί δείκτες μεταβάλλονται διαρκώς (ανάπτυξη 3% στην επόμενη διετία βάσει στοιχείων της Παγκόσμιας Τράπεζας). Το μέλλον της χώρας, επομένως, δεν παύει να είναι ευοίωνο.

Κόσοβο

Το Κόσοβο ή Κοσσυφοπέδιο είναι μία διαφορετική περίπτωση σε σχέση με το Μαυροβούνιο. Δεν αποτέλεσε μία εκ των Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών, συστατικών περιοχών της Γιουγκοσλαβίας, αλλά αυτόνομη επαρχία από το 1974 έως το 1990. Το Κόσοβο βρέθηκε στο επίκεντρο της διάλυσης της Γιουγκοσλαβίας και των εθνικιστικών πολιτικών του καθεστώτος Μιλόσεβιτς κατά του Αλβανόφωνου στοιχείου. Το Κόσοβο έχασε την αυτονομία του και βρέθηκε στο επίκεντρο διαδικασίων ‘εθνοκάθαρσης’, σύμφωνα με πολλούς αναλυτές. Ως αποτέλεσμα, δεν αντιμετώπισε απλώς τις συνθήκες φτώχειας και υπερπληθωρισμού όπως το Μαυροβούνιο. Στην περιοχή, οι εξαναγκαστικές πολιτικές εκσερβισμού δημιούργησαν κύματα προσφύγων πολλών χιλιάδων Αλβανόφωνων προς τις γειτονικές χώρες, και την παράλυση του κρατικού μηχανισμού και της οικονομίας. Η δολιοφθορά στην κρατική περιουσία και η παράλυση κάθε έννοιας κράτους στα πλαίσια του αγώνα της ανεξαρτησίας επέτεινε την φτωχοποίηση του Κοσόβου.

Ο χάρτης των δυτικών Βαλκανίων και το Κόσοβο.

Το 1999, μετά και την επίτευξη κατάπαυσης πυρός (η οποία οριστικοποιήθηκε το 2000), το Κόσοβο, δεδομένης της υποτιμημένης αξίας του υπερ-δηναρίου και της ανυποταγής στο Βελιγράδι, στράφηκε σε μία διαδικασία που αποκαλείται διεθνώς ‘δολαριοποίηση‘. Η αυτόνομη Αλβανόφωνη κυβέρνηση προχώρησε στην αντικατάσταση του Δηναρίου στις συναλλαγές με το Γερμανικό Μάρκο, ακολουθώντας το μοντέλο της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, και όχι απόλυτα αυτό του Μαυροβουνίου. Το Δηνάριο αποτελούσε το θεσμοθετημένο νόμισμα, αλλά το Μάρκο το νόμισμα συναλλαγών. Η υιοθέτηση του Μάρκου αποτέλεσε την καλύτερη λύση, καθώς στο διάστημα των εχθροπραξιών χρησιμοποιήθηκαν τόσο το Δολάριο όσο και το Αλβανικό Λεκ. Η αντικατάσταση του Μάρκου από το Ευρώ, το 2002, οδήγησε το Κόσοβο στο να χρησιμοποιεί, ήδη από τον Μάρτιο του έτους αυτού, το Ευρώ στις ενδοκοινοτικές συναλλαγές. Εντούτοις, η χρήση του μποϊκοτάρονταν από το Σερβικό και Σλαβόφωνο στοιχείο, το οποίο χρησιμοποιούσε το επίσημο Δηνάριο.

Το Κόσοβο κι ο χάρτης.

Η διαδικασία μέχρι τα χρόνια της ”ανεξαρτησίας” προχώρησε με παρόμοιο τρόπο. Το Κόσοβο κηρύττει μονομερώς την ανεξαρτησία του το 2008. Μέσα από μία επίπονη διαδικασία ανοικοδόμησης και διεθνούς αναγνώρισης, η χώρα κάνει σημαντικά βήματα προόδου. Μολαταύτα, παραμένει στις φτωχότερες χώρες της γηραιάς Ηπείρου. Τα στοιχεία της Παγκόσμιας Τράπεζας για το 2016 υπολογίζουν το Α.Ε.Π στα 6,6 δις Δολάρια (3.641 κατά κεφαλήν). Το Ευρώ αποτελεί το κυριότερο νόμισμα κυκλοφορίας, και είναι το επίσημο νόμισμα συναλλαγών με το Κράτος. Ωστόσο, η πορεία προς την Ευρωπαϊκή Ένωση, με τη διεύρυνση που υιοθετήθηκε πριν από λίγες ημέρες προς τα δυτικά Βαλκάνια, είναι επίπονη και δύσκολη, καθώς απαιτεί σειρά μεταρρυθμίσεων σε όλους τους τομείς. Σενάρια για την υιοθέτηση του Αλβανικού Λεκ ή ενός άλλου νομίσματος δεν έχουν εκπληρωθεί προς το παρόν. Το Κόσοβο, το κράτος του 1,8 εκατομμυρίων κατοίκων, βρίσκεται σε μία συνεχή διαδικασία επούλωσης των πληγών του παρελθόντος στην προσπάθεια να εδραιώσει την ίδια του την οντότητα, ενώ η παραχώρηση καθεστώτος υποψήφιας χώρας δεν έχει χρονοθετηθεί ακόμη από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Μία Συμφωνία με την Σερβία, στα πλαίσια της ενταξιακής πορείας της δεύτερης ως το 2025, είναι βέβαιο πως θα διευκολύνει και την πορεία του Κοσόβου.

Οι ηγέτες των δύο χωρών και η στήριξη στην ευρωπαϊκή πορεία.

Βλέποντας την πορεία των δύο αυτών κρατών, των νεότερων της Ευρώπης, παρατηρούμε την κοινή αφετηρία της νομισματικής και οικονομικής ανεξαρτησίας ως συνέπεια της ακραίας και πληθωριστικής και εξαναγκαστικής πολιτικής του Βελιγραδίου. Η Ευρώπη, σε αυτές τις περιπτώσεις, δέχεται χωρίς ακραίες ενστάσεις την χρήση του Ευρώ ως νομίσματος κυκλοφορίας. Η ενταξιακή πορεία, αν και διαφορετικών ταχυτήτων στις δύο περιπτώσεις, έχει τη χρήση του Ευρώ ως σημαντική παράμετρο. Η αλλαγή ή όχι του νομισματικού καθεστώτος είναι, τελικά, πάντα στο τραπέζι.

Πηγές:

  1. World Bank. (2017). Montenegro Overview. http://www.worldbank.org/en/country/montenegro/overview#1
  2. World Bank. (2017). Kosovo Overview. http://www.worldbank.org/en/country/kosovo/overview#1
  3. European Commission. (2017). Kosovo EU process. https://ec.europa.eu/neighbourhood-enlargement/countries/detailed-country-information/kosovo_en
  4. European Commission. (2017). Montenegro EU process. https://ec.europa.eu/neighbourhood-enlargement/countries/detailed-country-information/montenegro_en
  5. European Commission. (n.d.). The Euro outside Euro area. https://ec.europa.eu/info/business-economy-euro/euro-area/euro/use-euro/euro-outside-euro-area_en
  6. Godin, R. (2014).  Le Kosovo veut abandonner… l’euro. https://www.latribune.fr/actualites/economie/international/20140617trib000835575/ce-pays-qui-veut-abandonner-l-euro-le-kosovo.html
  7. Kim, L. (2000). German currency leaves its mark across the Balkans. https://www.csmonitor.com/2000/0302/p8s1.html
  8. Hehir, A. (2018). Kosovo is still locked out of the EU ten years after declaring independence – why? http://theconversation.com/kosovo-is-still-locked-out-of-the-eu-ten-years-after-declaring-independence-why-91869
  9. Hanke, S. (2017). On the Currency Reform That Put Montenegro Center Stage. https://www.cato.org/publications/commentary/currency-reform-put-montenegro-center-stage
  10. Central Bank of Montenegro. (n.d.). Monetary Policy. https://www.cbcg.me/eng/index.php?mn1=monetary_policy
  11. Andrews, E. (2002). Euro is a hit at Montenegro. http://www.nytimes.com/2002/01/17/world/euro-is-a-hit-in-montenegro-yes-montenegro.html
  12. Fabris, N. (2015). The history of money in Montenegro. Central bank of Montenegro, σελ. 5-18.
  13. Watkins, T. (1996). The worst hyperinflation in history : Yugoslavia 1993-94. http://www.rogershermansociety.org/yugoslavia.htm
Έχει περάσει αρκετός χρόνος (6 μήνες) από τη δημοσίευση αυτού του άρθρου. Παρακαλούμε συνεχίστε στην ανάγνωσή του έχοντας υπόψη την ημερομηνία δημοσίευσης.

Tagged under:

Κατάγεται από τις Σέρρες. Είναι προπτυχιακός φοιτητής του τμήματος Πολιτικών Επιστημών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για τις διπλωματικές προσομοιώσεις και τα ζητήματα σχετικά με τη διεθνή πολιτική αλλά και την οικονομία. Στην Powerpolitics αρθρογραφεί για τα ζητήματα των Βαλκανίων και στόχος του είναι να παρουσιάζει μια αντικειμενική άποψη και άγνωστες πτυχές για τα θέματα της περιοχής.

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

1 Comment

  1. Pingback: Ευρώ Εκτός Ευρωζώνης ; Κι Όμως Γίνεται. – ΑΡΧΑΙΑ ΙΘΩΜΗ 2

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest