Helmut Kohl: Ο τελευταίος των ηγετών

Ήταν μόλις 15 ετών όταν τελείωσε ο πόλεμος. Οι πρώτοι Αμερικανοί που γνώρισε του προσέφεραν γλυκά. Αν ο πόλεμος συνέχιζε περισσότερο, πιθανότατα θα πολεμούσε εναντίον τους. Ο Helmut Kohl ήταν πάντα ευγνώμων για την καλή του τύχη που δεν είχε λάβει ενεργό δράση στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, και όλα όσα αυτός συνεπάγεται. Πρόκειται για τον πρώτο αληθινά μεταπολεμικό πολιτικό της Γερμανίας. Οι προκάτοχοί του έφεραν όλοι ανεξαιρέτως το βάρος της ιστορίας. Ο Konrad Adenauer ήταν πολιτικός κρατούμενος του Hitler. Ο Ludwig Erhard κινδύνευσε να διωχθεί. Ο Kurt Kiesinger ήταν μέλος του Ναζιστικού Κόμματος. Ο Willy Brandt ήταν εξόριστος στη Σουηδία. Τέλος, ο Helmut Schmidt είχε πολεμήσει στο ανατολικό μέτωπο. O Helmut Kohl ήταν, όμως, κάτι διαφορετικό – «Die Gnade der späten Geburt», όπως είπε και ο ίδιος. Οι καιροί του δεν τον ώθησαν ούτε στον ηρωισμό ούτε στην αχρειότητα. Ωστόσο άφησαν πολλά περιθώρια για φιλοδοξίες, επιδεξιότητα και όραμα. Το μεγαλύτερο έργο του ήταν το μεταπολεμικό οικονομικό θαύμα (Wirtschaftswunder). Η Δυτική Γερμανία μεταμορφώθηκε από τα ερείπια σε ένα πλούσιο κράτος, και από τον ηττημένο εχθρό σε έναν έμπιστο σύμμαχο. Στόχος του ως νεοεκλεγέντος καγκελάριου το 1982 ήταν να επιτύχει το ακατόρθωτο. Με την αποχώρηση από το αξίωμα αυτό και από την πολιτική σκηνή το 1998, η Γερμανία ήταν για πρώτη φορά μετά από καιρό σύμμαχος με κάθε γείτονα. Η πρωτεύουσα μεταφέρθηκε από την υποτονική Βόννη στο αυτοκρατορικό Βερολίνο. Οι ρωσικές δυνάμεις είχαν απομακρυνθεί από την Ευρώπη, και το ΝΑΤΟ καλωσόρισε στις αγκάλες του την Πολωνία, την Τσεχία και την Ουγγαρία. Το ενιαίο νόμισμα της Ευρώπης, το ευρώ, αποτελούσε μια ήδη ολοκληρωμένη συμφωνία. Μόλις δέκα χρόνια νωρίτερα, όλα αυτά φάνταζαν ένα όνειρο τρελό. (The Economist, 2017) Σε όλες αυτές τις αλλαγές ο Helmut Kohl διαδραμάτισε καθοριστικό, ίσως και  πρωταγωνιστικό, ρόλο. Απεβίωσε στις 16 Ιουνίου 2017 στην οικία του στο Ludwigshafen.

Τα πρώτα χρόνια

Ο Helmut Kohl, ο Γερμανός πολιτικός από τη Δυτική Γερμανία, έμελλε να γίνει ένας πολιτικός διεθνούς κύρους και επιρροής, και χαρισματικός ηγέτης με τη συμβολή του στην επανένωση της Κομμουνιστικής Ανατολικής Γερμανίας με τη Δυτική, μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου το 1989. Πρόκειται για τον μακροβιότερο καγκελάριο της ενωμένηςΓερμανίας. Γεννημένος στις 3 Απριλίου 1930, το νεότερο από τα τρία παιδιά του Hans Kohl, μεγάλωσε σε περιβάλλον συντηρητικό, με την οικογένειά του πιστούς Ρωμαιοκαθολικούς. Θρήνησε το χαμό του μεγάλου του αδερφού, που έπεσε μαχόμενος κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Όπως κάθε παιδί-πολίτης του Τρίτου Ράιχ, υποχρεώθηκε σε ηλικία 10 ετών να εισχωρήσει στη Deutsches Jungfolk, που αποτελούσε τη νεολαία των Ναζί. Σε ηλικία 15 ετών ορκίστηκε και επίσημα στη ναζιστική νεολαία. Η ορκωμοσία του σήμαινε τη συμμετοχή του στον πόλεμο, ωστόσο τον πρόλαβε η νίκη των συμμάχων. Το 1950 τελείωσε τις γυμνασιακές του σπουδές. Από το 1950 έως το 1958 σπούδασε νομικά, κοινωνικές και πολιτικές επιστήμες και ιστορία στο Πανεπιστήμιο της Φρανκφούρτης και της Χαϊδελβέργης (Pletter, 2016). Το 1958 ολοκλήρωσε τις διδακτορικές του σπουδές στον τομέα της Φιλοσοφίας. Από το 1959 ως το 1969 υπήρξε εισηγητής της ένωσης χημικών βιομηχανιών στο Ludwigshafen.

Η πολυτάραχη πολιτική διαδρομή

Μέλος του Χριστιανοδημοκρατικού Κόμματος (CDU) από το 1947, υπήρξε μέλος της Βουλής του Παλατινάτου της Ρηνανίας κατά την περίοδο 1959-1976. Συγκεκριμένα, από το 1960 έως το 1967 διετέλεσε Πρόεδρος της Κοινοβουλευτικής ομάδας του CDU στο Συμβούλιο της Ludwigshafen. Από το 1961 ως το 1963 διετέλεσε Αναπληρωτής Πρόεδρος, και από το 1963 ως το 1969 Πρόεδρος της Κοινοβουλευτικής ομάδας του CDU στη Βουλή του Παλατινάτου της Ρηνανίας. Από το 1964 ήταν μέλος της Ομοσπονδιακής Προεδρίας του CDU. Από το 1966 ως το 1973 χρημάτισε Πρόεδρος της Τοπικής Ένωσης του CDU στο Παλατινάτο της Ρηνανίας. Από το 1969 ως το 1973 διατέλεσε Αναπληρωτής Πρόεδρος της Ομοσπονδίας του CDU. Από το 1969 ως το 1976 διατέλεσε Πρωθυπουργός του κρατιδίου Ρηνανία-Παλατινάτο. Από το 1973 ήταν Ομοσπονδιακός Πρόεδρος του CDU. Από το 1976 υπήρξε μέλος της Ομοσπονδιακής Βουλής της Γερμανίας. Από το 1976 ως το 1982 διατέλεσε Πρόεδρος της Κοινοβουλευτικής ομάδας του CDU και του Χριστιανοκοινωνικού Κόμματος (CSU) στην ομοσπονδία της Γερμανίας.

Ο πατέρας της ενωμένης Γερμανίας

Ο Helmut Kohl συνέβαλε στο τέλος της στρατιωτικής κατοχής, όπως αυτή είχε επιβληθεί από τις νικήτριες δυνάμεις με το τέλος του πολέμου το 1945, στη Γερμανία. Παράλληλα, έθεσε τις βάσεις για την προοδευτική άνοδο μιας ισχυρής Γερμανίας στη διεθνή πολιτική σκηνή. Ωστόσο, όταν το 1982 ανέλαβε τα ηνία της κυβέρνησης της Δυτικής Γερμανίας στη θέση του Καγκελάριου, και βρέθηκε στο επίκεντρο χλευασμών για την ρουστίκ και επαρχιώτικη πλευρά, κανείς δεν διανοείτο πως επρόκειτο να αποτελέσει ένα μοναδικό κεφάλαιο της γερμανικής αλλά και της κοινής ευρωπαϊκής ιστορίας.

Πέρασε δια πυρός και σιδήρου λόγω διαφόρων σκανδάλων. Επιδιώκοντας τη δική του Ostpolitik, σκανδάλισε τους αδιάλλακτους κομμουνιστές προσκαλώντας τον ηγέτη της Ανατολικής Γερμανίας, Erich Honecker. Αφουγκράστηκε λίαν συντόμως την αδημονία της ανατολικής Γερμανίας για την ενοποίηση των δύο κρατών, κάτι που θεωρητικά φάνταζε ακατόρθωτο. Παρά τους φόβους που διατυπώνονταν, ο στόχος αυτός επετεύχθη ταχέως. Έκανε συμβιβασμούς και υπέγραψε με τον προαιώνιο εχθρό, την Πολωνία, ειδική συμφωνία, εγκαταλείποντας ό,τι θεωρείτο, ακόμη και στην πρόσφατη γερμανική ιστορία, εθνικό όραμα, που δεν ήταν άλλο από τα αποκαλούμενα γερμανικά εδάφη της δυτικής Πολωνίας, που οι Γερμανοί θεωρούν ως κοιτίδα της δικής τους Πρωσίας.  Άσκησε ασφυκτική πίεση στους ηγέτες των ΗΠΑ και της ΕΣΣΔ, George H. W. Bush και Michael Gorbatshev αντίστοιχα, καθώς και στους Ευρωπαίους συμμάχους του, για τον σκοπό αυτόν, λιγότερο από έναν χρόνο μετά την πτώση του τείχους του Βερολίνου στις 9 Νοεμβρίου 1989.

Εντούτοις, οι πολιτικές ικανότητές του δεν συνοδεύονταν πάντοτε από ανάλογες αποφάσεις και κριτική ικανότητα. Πολλοί στον πρώην κομμουνιστικό κόσμο, ίσως άδικα, τον θεωρούσαν απομακρυσμένο και αδιάλλακτο. Επέμεινε ότι το νόμισμα της Ανατολικής Γερμανίας έπρεπε να ανταλλάσσεται με τα γερμανικά μάρκα σε αναλογία ενός προς ένα. Αν και αποτέλεσε δημοφιλή πρακτική στην αρχή, σύντομα κατέστρεψε τόσο την ανταγωνιστικότητα των Ανατολικών όσο και τις θέσεις εργασίας. Αντίστοιχα, αν και το ευρώ ήταν ένα δείγμα πολιτικής μαεστρίας, αγνόησε τις προειδοποιήσεις πως ένα κοινό νόμισμα έχρηζε κοινών πολιτικών θεμελίων. Ο Gerhard Schröder, ο κοινωνικοδημοκρατικός πολιτικός του αντίπαλος, κληρονόμησε και αναμόρφωσε μια αποστεωμένη γερμανική οικονομία. (The Economist, 2017)

Το όραμα του «σιδερένιου» καγκελάριου

Η μεγαλύτερη επιτυχία του δεν ήταν άλλη από την πολιτική εξουσίας με το Κρεμλίνο, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της Περεστρόικα. Κάπως έτσι έθεσε τις βάσεις για τις μετέπειτα γιγάντιες συμφωνίες που υπέγραψαν οι επίγονοί του με τη Ρωσία.

Το μεγαλύτερο πάθος του, όμως, ήταν η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, η οποία χαρακτηρίσθηκε από έναν αξιοσημείωτο δεσμό με τον τότε πρόεδρο της Γαλλίας, François Mitterrand, δίνοντας τα χέρια σε μνήμη της σφαγής στο Verdun. Από κοινού με τον τότε πρόεδρο της Γαλλίας, François Mitterrand, o Helmut Kohl  μπορεί να χαρακτηρισθεί ως ένας εκ των αρχιτεκτόνων της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης, όταν ο ίδιος, μάλιστα, ήταν αυτός που έθεσε τα θεμέλια για την διεύρυνση αυτής προς ανατολάς μετά το πέρας του Ψυχρού Πολέμου (Kohl and Mitterrand, 1990). Για τον Helmut Kohl, το ενιαίο νόμισμα είναι κατάληξη και λογική συνέπεια της ενιαίας αγοράς. Το Deutsche Mark αποτελεί σύμβολο του μεταπολεμικού οικονομικού θαύματος, τη δύναμη του οποίου ο τότε καγκελάριος θεωρεί πως πρέπει να μοιραστεί με τους άλλους. Αποτελεί, όμως και αφετηρία για την πολιτική ένωση. (Τα Νέα, 2013) Ο ανθρωπισμός κυριάρχησε, και η Ευρώπη, αποδεχόμενη το κλείσιμο μιας ιστορικής πληγής με τεράστιο κόστος, επικεντρώθηκε στην ενοποίηση, στην κοινωνική συνοχή και στην ανάπτυξη, χωρίς να υπάρξει το παραμικρό περιθώριο αμφισβήτησης μιας ιστορικής πολιτικής απόφασης (Λουκόπουλος, 2015).

Όλες αυτές οι προσπάθειες, βέβαια, ήταν πλαισιωμένες από την κεντρική και αδιαπέραστη συμμαχία με τις ΗΠΑ. Κάλεσε τον Ronald Reagan να τιμήσει τους Γερμανούς-θύματα του πολέμου σε στρατιωτικό νεκροταφείο, κίνηση η οποία θεωρήθηκε υπερβολική, όταν αποδείχτηκε ότι μέλη του SS βρίσκονταν θαμμένα στο ίδιο μέρος.

Μόνο με την Margaret Thatcher δεν μπορούσε να βρει σημείο επαφής, με την σχέση τους να μην γνωρίζει ποτέ ανάκαμψη (Strümer, 2017). Δεν δίστασε μάλιστα να κατηγορήσει τη μακροβιότερη πρωθυπουργό του Ηνωμένου Βασιλείου, Margaret Thatcher, ότι η δική της αντίθεση, το πείσμα και η ισχυρογνωμοσύνη της εμπόδισαν την πορεία προς μια στενότερη πολιτική ένωση τη δεκαετία του 1980, γεγονός που παραμένει η αιτία της έντασης που υπάρχει όλα αυτά τα χρόνια μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Λονδίνου, έως σήμερα.

Το μεγάλο λάθος

Επί εποχής του, η Γερμανία έδειξε με σταθερά βήματα πως είναι αποφασισμένη και έτοιμη να ηγηθεί. Ωστόσο, κανείς δεν μπορεί να αγνοήσει το γεγονός ότι επί δικής του ηγεσίας, ενδεχομένως και παντοδυναμίας, η Ευρώπη βίωσε τη διάλυσης της Γιουγκοσλαβίας. Στο όνομα της δημοκρατίας, τα σύνορα άλλαξαν για ακόμη μια φορά στη Βαλκανική χερσόνησο. Η ευθύνη της Γερμανίας και του Helmut Kohl ήταν μεγάλη. Ο τότε Γερμανός υπουργός Εξωτερικών συνυπέγραψε τη διαταγή εκτέλεσης, ανάβοντας το φυτίλι για τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας, με όλες τις συνέπειες και το λουτρό αίματος, όπως καταγράφηκαν στο πεδίο της μάχης. Αναπόφευκτα, όμως, οι μεγάλοι πολιτικοί υποπίπτουν και σε πολλά μεγάλα λάθη. Εν τέλει, η ιστορία δεν γράφεται μόνο με θριάμβους, αλλά και με ήττες.

Ο μέντορας, «das Mädchen» και η προδοσία

Η ολοκλήρωση της πολιτικής του καριέρας, ωστόσο, υπήρξε λιγότερο λαμπρή. Ένα χρόνο μετά την ήττα του στις εκλογές του Σεπτεμβρίου του 1998, ο Helmut Kohl αποχώρησε από την εξουσία, ύστερα από 16 συναπτά έτη στην καγκελαρία. Παράλληλα, αποχώρησε και από την ηγεσία του κόμματος. Τον Νοέμβριο του 1999, η πολιτική του υστεροφημία αμαυρώθηκε με την εμπλοκή του σε σκάνδαλο παράνομης χρηματοδότησης του CDU. Τότε, «το κορίτσι του», η Angela Merkel, τού γύρισε την πλάτη. Η αντιπαλότητα και η πολιτική διάσπαση επικράτησαν μιας σχέσης πίστης και στοργής. Για πολλούς, ήταν αυτή που τον κατέστρεψε. Mετά την παραδοχή του για τη λήψη μυστικών δωρεών, αρνείται να αποκαλύψει τα ονόματα των χρηματοδοτών, και αναγκάζεται σε παραίτηση και από την επίτιμη προεδρία του κόμματος.

Το Κατοχικό Δάνειο και το «λάθος» του ευρώ

Η σχέση του Helmut Kohl με την Ελλάδα μπορεί να χαρακτηρισθεί ως μια ιδιαίτερη σχέση δυσπιστίας. Πιθανόν η εν λόγω σχέση να εξελίχθηκε έτσι εξαιτίας της ίδιας της ιστορίας. Υπήρχε και υπάρχει, άλλωστε, το διπλωματικό και οικονομικό «αγκάθι» του Κατοχικού Δανείου. Ίσως πάλι αυτή η σχέση να διαπνέεται από την ίδια προτεσταντική πειθαρχία που χαρακτηρίζει και την πολιτική θυγατέρα του, Angela Merkel. O Kohl ήταν, άλλωστε, αυτός που το 2014, μεσούσης της κρίσης, είχε χαρακτηρίσει ως λάθος την ένταξη της Ελλάδας στην Ευρωζώνη το 2002. Ήταν, όμως, πάλι ο ίδιος που ζητούσε αλληλεγγύη για την Ελλάδα. Στο βιβλίο του με τίτλο «Aus Sorge um Europa», το οποίο κυκλοφότησε το 2014, ο Kohl δεν διστάζει να επικρίνει τον διάδοχό του, Gerhard Schröder, για τον ρόλο που διαδραμάτισε στην ένταξη της Ελλάδας στην Ευρωζώνη, μολονότι δεν πληρούσε τα κριτήρια. Επιπλέον, κατηγόρησε τον Schröder για τη συμφωνία που είχε κάνει με τη Γαλλία, που στόχο είχε να παρακάμψουν το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης, και να εγγράφουν συνεχώς ετήσιο έλλειμμα στον προϋπολογισμό τους, μεγαλύτερο από το όριο του 3% του ακαθάριστου εθνικού προϊόντος.

Εντούτοις, η βασική ανησυχία του Kohl ήταν εξ αρχής το Κατοχικό Δάνειο. Η κυβέρνηση Kohl, μάλιστα, κράτησε σκόπιμα μακριά από τις διαπραγματεύσεις για την ενοποίηση της Ανατολικής και της Δυτικής Γερμανίας χώρες όπως η Ελλάδα. Σε μία τέτοια περίπτωση, θα έπρεπε να τεθεί ζήτημα πολεμικών αποζημιώσεων. Υπήρχε, άλλωστε, ήδη η απάντηση του καγκελάριου Ludwig Erhard το 1965, σύμφωνα με την οποία είχε αναγνωρίσει το δίκαιο του ελληνικού αιτήματος πως δεν μπορούσε να γίνει τίποτε έως ότου υπάρξει συμφωνία ειρήνης, παραπέμποντας, έτσι, την ικανοποίηση του ελληνικού αιτήματος σε μέλλοντα χρόνο, μετά την υπογραφή συμφωνίας ειρήνης. Οι διαπραγματευτές του Kohl, όμως, μερίμνησαν για την αποφυγή της χρήσης του όρου «ειρηνευτική συνθήκη». Στην θέση αυτής, υπεγράφη η «Συνθήκη Δύο συν Τέσσερις», με συμβαλλόμενα μέρη την Ανατολική Γερμανία και τη Δυτική Γερμανία, αλλά και τις τέσσερις δυνάμεις που κατέλαβαν τη Γερμανία μετά το τέλος του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου – δηλαδή τη Γαλλία, το Ηνωμένο Βασίλειο, την ΕΣΣΔ και τις ΗΠΑ. Κάπως έτσι, δεν άφηνε το παραμικρό νομικό παράθυρο σε πιθανό αίτημα της ελληνικής πλευράς για πολεμικές αποζημιώσεις. (Protagon Team, 2017)

Die Birne

Η γιγαντιαία σωματοδομή του, που παρομοιαζόταν με αχλάδι, αποτέλεσε συχνά αντικείμενο χλευασμού, και ο κόσμος τον υποτιμούσε. Η ρουστίκ και επαρχιώτικη πλευρά του ξένιζε τους σύγχρονους Γερμανούς, που περίμεναν τους πολιτικούς τους να είναι εγκεφαλικοί, καλλιεργημένοι και κοσμοπολίτες. Δεν μιλούσε καμία ξένη γλώσσα, πολλοί μάλιστα έθιγαν και τη κακή χρήση της ίδιας της γερμανικής γλώσσας. Παρουσίασε μεμονωμένο ενδιαφέρον στην τέχνη, στη μουσική και τη λογοτεχνία. Είχε μια γεμάτη προσωπική ζωή και, όπως είχε ομολογήσει και ο ίδιος, είχε ιδιαίτερη αδυναμία στο φαγητό, διακόπτοντας συχνά τον ύπνο του για βραδινές επισκέψεις στο ψυγείο. (The Economist, 2017)

Δεν υπήρχε, όμως, κανείς που να μπορεί να συγκριθεί μαζί του σε τακτικό επίπεδο, τόσο μέσα στο κόμμα όσο και στην ευρύτερη πολιτική σκηνή (Augustein, 2017). Ανέλαβε την ηγεσία μίας προβληματικής χώρας. H τρομοκρατική οργάνωση Baader-Meinhof είχε κλονίσει την εικόνα της δυνατής και σταθερής Δυτικής Γερμανίας. Η Δυτική Γερμανία ήταν διχασμένη αναφορικά με ζητήματα άμυνας – συγκεκριμένα, υπήρχε το δίλημμα περί αποδοχής αμερικανικών πυρηνικών πυραύλων μέσης εμβέλειας – και πυρηνικής ενέργειας. Οι κοινωνικές αλλαγές, ειδικά ο φεμινισμός, έπλητταν την κοινωνία, ενώ η διαίρεση της Γερμανίας φάνταζε οριστική. Ωστόσο, ο Helmut Kohl ενέπνευσε σταθερότητα. (The Economist, 2017)

Παρόλο που μετέτρεψε τη Γερμανία σε ηγέτιδα δύναμη της Ευρώπης, απεχθανόταν την αμφισβήτηση και τη διαμάχη που προκάλεσε. Απέρριψε το πάλαι ποτέ κορίτσι του, Angela Merkel, παραπονούμενος με μια αόριστη ιδιοφυΐα: “Die macht mir mein Europa kaputt”. (Spiegel Online, 2011) Το κοινό νόμισμα ήταν και είναι ένα έργο ειρήνης, που προήλθε από έναν από τους λίγους στην ιστορία. Γι’ αυτό η Ευρώπη σήμερα έχει ανάγκη από ιδεαλιστές, όπως ο Kohl. Υπάρχει πολιτική δύναμη που είναι ικανή για καταπληκτικά πράγματα, πολλαπλασιάζοντας και όχι αθροίζοντας τα μέρη του συνόλου αυτού για να υπάρξει η πολυπόθητη πρόοδος. Η πολιτική αυτή δύναμη ονομάζεται εμπιστοσύνη, γιατί η εμπιστοσύνη αυτή δημιουργεί ελπίδα, και η ελπίδα είναι δύναμη. Και ο Helmut Kohl ήταν η προσωποποίηση αυτής. (Augustein, 2017)

Πηγές:

  1. Kohl, H. and Mitterrand, F. (1990). Mitterrand and Kohl urge European political union. [online] Available at: http://www.ellopos.net/politics/mitterrand-kohl.htm [Accessed 18 Jun. 2017].
  2. Augstein, J. (2017). Helmut Kohl: Im Dienste Europas [online] Available at: http://www.spiegel.de/politik/deutschland/helmut-kohl-kanzler-im-dienste-europas-a-1152626.html [Accessed 18 Jun. 2017].
  3. Pletter, R. (2016). Helmut Kohl, German statesman who united his country after Cold War, dies at 87. [online] Available at: https://www.washingtonpost.com/local/obituaries/helmut-kohl-german-statesman-who-united-his-country-after-cold-war-dies-at-87/2017/06/16/873ee8ea-52a8-11e7-91eb-9611861a988f_story.html?pushid=5943fc8a2e12651d00000071&tid=notifi_push_breaking-news&utm_term=.85a52280951c [Accessed 18 Jun. 2017].
  4. Protagon team. (2017). Ο Κολ και η Ελλάδα – το Κατοχικό Δάνειο και το «λάθος» του ευρώ. [online] Available at: http://www.protagon.gr/themata/flashback/44341429380-44341429380 [Accessed 18 Jun. 2017].
  5. Spiegel. (2011). Schuldenkrise: Helmut Kohl rechnet mit Merkels Europapolitik ab. [online] Available at: http://www.spiegel.de/politik/deutschland/schuldenkrise-helmut-kohl-rechnet-mit-merkels-europapolitik-ab-a-774875.html [Accessed 18 Jun. 2017].
  6. Stürmer, A. (2017). Helmut Kohl: Die pfälzische Saumagen-Diplomatie. [online] Available at: http://www.spiegel.de/einestages/helmut-kohl-die-pfaelzische-saumagen-diplomatie-a-1152579.html [Accessed 18 Jun. 2017].
  7. Economist.com. (2017). Obituary: Helmut Kohl died on June 16th, aged 87 [online] Available at: http://www.economist.com/news/obituary/21723676-former-german-chancellor-piloted-his-country-and-europe-through-unification-obituary-helmut [Accessed 18 Jun. 2017].
  8. Λουκόπουλος, Θ. (2015). Το όραμα Μιτεράν – Κολ και η παρακμή Μέρκελ – Ολάντ. [online] Available at: https://www.anoixtoparathyro.gr/%CF%84%CE%BF-%CF%8C%CF%81%CE%B1%CE%BC%CE%B1-%CE%BC%CE%B9%CF%84%CE%B5%CF%81%CE%AC%CE%BD-%CE%BA%CE%BF%CE%BB-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%B7-%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%B1%CE%BA%CE%BC%CE%AE-%CE%BC%CE%AD%CF%81/ [Accessed 18 Jun. 2017].
  9. Tanea. (2013). Μιτεράν και Κολ ή η ξεχασμένη Ευρώπη. [online] Τα Νέα Οnline. Available at: http://www.tanea.gr/news/greece/article/4780786/?iid=2 [Accessed 18 Jun. 2017].

 

Tagged under:

Απόφοιτος του τμήματος Διεθνών, Ευρωπαϊκών και Περιφερειακών Σπουδών του Παντείου Πανεπιστημίου Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών. Κάτοχος MSc. Global Health Implementation από το University of Saint Andrews. Προπτυχιακή φοιτήτρια στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Μεταπτυχιακή φοιτήτρια LLM International Law and Diplomacy του Lancaster University. Κατά το παρελθόν, ασκούμενη στην Ειδική Νομική Υπηρεσία του Υπουργείου Εξωτερικών, στο European Public Law Organisation και εθελόντρια στους Γιατρούς του Κόσμου. Πλέον, μέλος της ομάδας "ΕΕ-ΝΑΤΟ" και "Αναδυόμενες Δυνάμεις και Απειλές" στο Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων, καθώς και συντονίστρια της ομάδας "Διπλωματία και Πολιτική" στην Power Politics.

Website: https://powerpoltics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest