Hijab στο Ιράν

«Και να πεις στις γυναίκες που πιστεύουν, να κατεβάζουν τα βλέμματά τους (από τις αμαρτίες) και να προφυλάσσουν την αγνότητά τους, και να μην εκθέτουν τα στολίδια τους (τις ομορφιές τους) εκτός από αυτά (που συνήθως) φαίνονται εξωτερικά. Και να σύρουν το πέπλο πάνω από τα στήθη τους, και να μην εκθέτουν τα κοσμήματά τους (τις ομορφιές τους), εκτός στον άνδρα τους ή στον πατέρα τους, ή στον πατέρα του ανδρός τους, ή στα παιδιά τους, ή στα παιδιά του ανδρός τους, ή στ’ αδέρφια τους, ή στα παιδιά των αδερφών τους, ή στα παιδιά των αδερφάδων τους, ή στις εμπιστευόμενες γυναίκες τους, ή στις σκλάβες τους που το δεξί τους χέρι εξουσιάζει, ή στους άρρενες υπηρέτες που είναι ελεύθεροι από φυσικές ανάγκες (είναι ανίκανοι χωρίς σεξουαλικές επιθυμίες). ή στα μικρά παιδιά που δεν διακρίνουν σεξουαλική ηδονή.»

Τα ανωτέρω προβλέπονται στη σούρα (κεφάλαιο) 24, και ειδικότερα στο εδάφιο 31 του Κορανίου. Πρόκειται για το ιερό βιβλίο του Ισλάμ, το οποίο οι μουσουλμάνοι αντιλαμβάνονται ως το λόγο του θεού τους, απευθυνόμενο σε αυτούς.  Από τα 79 εκατομμύρια των πολιτών του Ιράν, το 80% είναι σιίτες μουσουλμάνοι – που είναι η επίσημη θρησκεία της χώρας. Το Κοράνι, λοιπόν, θεωρείται ιερό βιβλίο για τους πολίτες του Ιράν, κι εκτός των άλλων προβλέπει την υποχρέωση των γυναικών να μην αφήνουν ακάλυπτα μέρη του σώματός τους πάνω από το στήθος τους που δείχνουν την ομορφιά τους σε οποιονδήποτε πέρα από τα άτομα που περιοριστικά απαριθμούνται.

Ο όρος που έχει επικρατήσει για την περιγραφή του ως άνω είναι «νόμος του hijab». Hijab σημαίνει κάλυμμα, κουρτίνα ή οθόνη. Δεν είναι ένας τεχνικός όρος της ισλαμικής νομικής θεωρίας που χρησιμοποιείται για να περιγράψει τον κώδικα ενδυμασίας των γυναικών, αλλά τη συμπεριφορά μεταξύ ανδρών και γυναικών που δεν σχετίζονται μεταξύ τους. Ωστόσο, τις τελευταίες δύο δεκαετίες ορισμένοι μουσουλμάνοι, αλλά και τα περισσότερα μέσα μαζικής ενημέρωσης, φέρονται να έχουν αξιοποιήσει τον όρο hijab για να περιγράψουν το διακοσμητικό κάλυμμα ή το μαντήλι για το κεφάλι, αλλά και τη συνολική ενδυμασία των μουσουλμάνων γυναικών.

Ένα σημαντικό ποσοστό γυναικών στο Ιράν, τις τελευταίες εβδομάδες, φαίνεται να αποδοκιμάζει εντόνως αυτή την επιβολή, όπως αποδεικνύεται από τις διαμαρτυρίες που λαμβάνουν χώρα στην Τεχεράνη. Είναι άξιο σχολιασμού ότι οι διαμαρτυρίες οδήγησαν σε συλλήψεις από την αστυνομία, για τις οποίες όμως δεν υπάρχουν ακόμα περαιτέρω πληροφορίες από τα διεθνή μέσα ενημέρωσης. Αναφέρεται από τα μεγαλύτερα ειδησεογραφικά πρακτορεία ότι γυναίκες σε όλη την επικράτεια του Ιράν επέλεξαν να διαμαρτυρηθούν ανεβαίνοντας σε κουτιά τηλεπικοινωνιών, αφαιρώντας τις μαντήλες τους και τοποθετώντας τες πάνω σε ραβδιά, ώστε να κυματίζουν.

Η απαρχή των διαμαρτυριών ενάντια στην υποχρεωτική μαντήλα ως γυναικείο ένδυμα εντοπίζεται στο έτος 1979, όταν ο Ayatollah Khomeini, ιδρυτής του Ιράν ως ισλαμικής δημοκρατίας και αρχηγός της ιρανικής επανάστασης, έγινε η ανώτατη θρησκευτική και πολιτική αρχή του έθνους, σύμφωνα με το νεοθεσπισθέν Σύνταγμα. Την ανάδειξή του στο ανωτέρω αξίωμα ακολούθησε η θέσπιση του ισλαμικού νόμου σε ολόκληρη τη χώρα. Έπειτα, διακήρυξε ότι οι γυναίκες οφείλουν να καλύπτουν το κεφάλι τους στο χώρο εργασίας τους και στη διάρκεια θρησκευτικών εκδηλώσεων – γεγονότα που σταδιακά προκάλεσαν την πραγματοποίηση διαδηλώσεων, ελκυστικών για την προσοχή της κοινής γνώμης. Οι άντρες δεν προσέφεραν αρκετή στήριξη, θεωρώντας ότι δεν ήταν η κατάλληλη χρονική συγκυρία για να ικανοποιηθεί ένα τέτοιο αίτημα, δεδομένου ότι οι εξελίξεις απαιτούσαν ένα αίσθημα ενότητας κι αλληλεγγύης που θα απέρρεε από τις σχέσεις με τη νέα κυβέρνηση, προκειμένου να εγκαθιδρυθεί ένα νέο κοινό μέτωπο ενώπιον των εθνικών και διεθνών εχθρών. Υποστηρίχτηκε, μάλιστα, από υπερασπιστές της δημοκρατίας ότι ένας τέτοιος αγώνας θα έθετε τα άκρα όρια του εθνικού διχασμού. Με άλλα λόγια, οι γυναίκες καλούνταν να θυσιάσουν την κατοχύρωση ίσων δικαιωμάτων ως αντιστάθμισμα μιας επανάστασης που -στο βωμό της επιτυχίας της- τις αντιμετώπιζε ως παράπλευρες απώλειες. Στις 8 Μαρτίου 1979, την Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας, περισσότερες από 100.000 γυναίκες, προερχόμενες από όλες τις ηλικιακές και κοινωνικές τάξεις, προέβησαν σε πορεία διαμαρτυρίας. Στοιχεία αναφορικά με την εν λόγω διαμαρτυρία που ακολούθησε το νέο νόμο σώθηκαν χάρη στη διακινδύνευση ορισμένων δημοσιογράφων να τραβήξουν κρυφά φωτογραφίες, αφού οι κυβερνητικοί εκπρόσωποι αντιτάσσονταν ενόψει της διαπίστωσης ότι τέτοιου είδους ντοκουμέντα θα μπορούσαν ν’ αποτελέσουν στοιχεία υπέρ της μη εθελοντικής καθιέρωσης του hijab.

Το αποτέλεσμα των ανωτέρω ήταν η υποχρεωτικότητα του hijab και η σύμφωνα με το νόμο τιμώρηση στις περιπτώσεις έλλειψης του ενδύματος λόγω της θεοκρατικής αντίληψης περί της επιβολής του περιορισμού. Η μετέπειτα κυβερνητική πολιτική, εμφορούμενη από κατευθυνόμενη προπαγάνδα, οδήγησε στην έως και σήμερα επικρατούσα αντίληψη ότι το hijab αποτελεί τον χαρακτηριστικότερο ενδείκτη που πλαισιώνει το πρότυπο μιας Ιρανής γυναίκας, καθιστώντας τον περιορισμό της ελευθερίας έκφρασης μια διαδεδομένη, αλλά και δεδομένη πρακτική. Άλλωστε δεν μπορεί να παραβλεφθεί το γεγονός ότι, παρά την κριτική που έχει δεχτεί η καταπάτηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των γυναικών, ο νόμος εξακολουθεί να βρίσκεται σε ισχύ και να επιβάλλεται.

Τη δεδομένη χρονική στιγμή, και με σημείο εκκίνησης τις τελευταίες μέρες του Δεκέμβρη του 2017, το Ιράν βιώνει τη σημαντικότερη αναταραχή της τελευταίας δεκαετίας. Οι αρχικές διαμαρτυρίες εξέφρασαν την οργή των πολιτών του σχετικά με την οικονομία και τις εξαιρετικά υψηλές τιμές στα προϊόντα που καλύπτουν βασικές ανάγκες, ενόψει των διεθνών κυρώσεων που υπέστη η χώρα, ενώ δεν άργησαν να μετατραπούν σε έκφραση αποδοκιμασίας εναντίον των πολιτικών αρχηγών. Οι πρόσφατες διαμαρτυρίες άλλαξαν και πάλι κατεύθυνση, στρεφόμενες -όπως αναφέρθηκε και ανωτέρω- κατά της δεσμευτικότητας του νόμου του hijab. Εμπνεύστρια φέρεται να υπήρξε η Masih Alinejad, δημοσιογράφος και συγγραφέας, η οποία ίδρυσε το “My Stealthy Freedom” – ένα διαδικτυακό κίνημα που αντιτίθεται στον ισχύοντα κώδικα ενδυμασίας. Το hashtag #WhiteWednesdays μεταδίδεται γρήγορα σε όλα τα κοινωνικά μέσα, με τις γυναίκες να στέλνουν φωτογραφίες τους φορώντας λευκό σαν σύμβολο διαμαρτυρίας.

Η αστυνομία της Τεχεράνης, που προέβη σε 29 συλλήψεις, δήλωσε ότι η εκστρατεία είχε υποκινηθεί εκτός του Ιράν, μέσω παράνομων δορυφορικών καναλιών. «Κατόπιν καλέσματος μέσω δορυφορικών καναλιών, στο πλαίσιο εκστρατείας που ονομάζεται Λευκή Τετάρτη, 29 γυναίκες, από όσες είχαν εξαπατηθεί για να αφαιρέσουν το hijab τους, συνελήφθησαν από την αστυνομία», ανέφερε η Tasnim news. Έπειτα, η Soheila Jolodarzadeh, μέλος του Ιρανικού κοινοβουλίου, παρατήρησε ότι «επιβάλλουν στις γυναίκες περιορισμούς και τις θέτουν σε περιττές συγκρατήσεις, που συνιστούν εντέλει το λόγο για τον οποίο τα κορίτσια της οδού Enghelab βάζουν τη μαντίλα τους σε ένα ραβδί». Ωστόσο, όπως αναφέρει σε δήλωσή της η Masih Alinejab «η ιρανική αστυνομία ανακοίνωσε το 2014 ότι προειδοποίησε, συνέλαβε ή παρέπεμψε στο δικαστήριο σχεδόν 3,6 εκατομμύρια γυναίκες λόγω κακού hijab, οπότε αυτές οι συλλήψεις δεν είναι καινούριο φαινόμενο», ενώ πρόσθεσε ότι «οι διαμαρτυρίες των ανθρώπων είναι ακριβώς αποτέλεσμα μιας τέτοιας καταστολής». Το State Department υποστήριξε τις διαμαρτυρίες και καταδίκασε τις συλλήψεις, επισημαίνοντας ότι οι άνθρωποι πρέπει να είναι ελεύθεροι να επιλέγουν τα ρούχα που φορούν και τον τρόπο που εκφράζουν την πίστη τους, αφού σε αντίθετη περίπτωση υπονομεύεται η αυτονομία και η αξιοπρέπειά τους.

Στα γεγονότα αυτά προστίθεται η δημοσίευση τριετούς αναφοράς από έρευνα του Κέντρου Δημοσκοπήσεων Ιρανών Φοιτητών (Iranian Student’s Polling Center) που διεξήχθη στο Ιράν, με την οποία ζητήθηκε από άντρες και γυναίκες ν’ απαντήσουν στο ερώτημα αν η μαντίλα είναι μια εξ ολοκλήρου προσωπική επιλογή, ή αν η κυβέρνηση πρέπει να επεμβαίνει. Το 49,2% των 1.167 ερωτηθέντων δήλωσε ότι πρόκειται για ένα ιδιωτικό θέμα. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι ποσοστό μικρότερο του 50% των ερωτηθέντων εναντιώνεται στο νόμο που υποχρεώνει τις γυναίκες να φορούν hijab. Ωστόσο, αυτό που προκύπτει με απλή μαθηματική υπαγωγή του συνόλου των ερωτηθέντων (1.167) στο σύνολο του πληθυσμού του Ιράν (82.011.735) είναι ότι τα αποτελέσματα της έρευνας δεν μπορούν να θεωρηθούν ως απαραιτήτως αντιπροσωπευτικά της άποψης των πολιτών του κράτους του Ιράν, λαμβανομένου υπόψη και του γεγονότος ότι το ποσοστό εγγίζει εξαιρετικά το 50% των ερωτηθέντων. Σίγουρα, η επιλογή του χρόνου δημοσίευσης της αναφοράς δεν είναι τυχαία, αφού δίδει την εντύπωση ότι ο Πρόεδρος Hassan Rouhani είναι ιδιαιτέρως πρόθυμος ν’ ακούσει τον ιρανικό λαό συγκριτικά με άλλους πολιτικούς που αδιαφορούν για την ιδεολογική βούληση. Το στοιχείο που προκαλεί ερωτηματικά είναι η επιλογή του να μην προβεί σε οποιαδήποτε δήλωση σχετικά με την εν λόγω αναφορά. Προεκλογικά, υποσχέθηκε τη μεταρρύθμιση πολλών νόμων που προβλέπουν διακρίσεις μεταξύ των δύο φύλων. Στην περίοδο όμως που ακολούθησε την εκλογή του, δεν αποδεικνύεται να έχει συμβάλει δραστικά στις προσδοκώμενες αλλαγές.

Αναμένονται οι βραχυπρόθεσμες και οι μακροπρόθεσμες εξελίξεις των πρόσφατων συμβάντων – δηλαδή, τόσο η νομική αντιμετώπιση των συλληφθέντων, όσο και συνέχιση ή μη των διαμαρτυριών. Οποιαδήποτε πρόβλεψη στηρίζεται σε υποθετικά σενάρια και δεν εξυπηρετεί την υφιστάμενη ανάγκη – την ανάγκη εδραίωσης μιας κοινωνικής, νομικής και πολιτικής κατάστασης, όπου θα κυριαρχούν οι αρχές του κοινωνικού κράτους δικαίου, και θα απωθούνται θεοκρατικές αντιλήψεις, που μόνο ως μορφή επιλογής άσκησης θρησκευτικής λατρείας μπορούν να κριθούν μη αντιτασσόμενες σε θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα.

Πηγές:

  1. Euronews. (2016). Ιράν: Τι συμβαίνει με τις θρησκευτικές μειονότητες. http://gr.euronews.com/2016/02/25/iran-s-religious-minorities-ready-to-vote-in-general-election
  2. Το Ιερό Κοράνιο των Μουσουλμάνων και μετάφραση των εννοιών του στην ελληνική γλώσσα. https://tikaras.files.wordpress.com/2008/05/korani-greek1.pdf
  3. Islamic-Laws.com. (n.d.). Hijab: The Islamic Modest dress. http://www.islamic-laws.com/hijab.htm
  4. Kamali Dehghan, S. (2018). Tehran hijab protest: Iranian police arrest 29 women. https://www.theguardian.com/world/2018/feb/02/tehran-hijab-protest-iranian-police-arrest-29-women
  5. Mackintosh, E. (2018). Iran publishes report saying 49% of Iranians against compulsory veil. https://edition.cnn.com/2018/02/05/middleeast/iran-hijab-law-report-intl/index.html
  6. Mouri, L. (2018). Compulsory Hijab in Iran: There Is No Room for Appeasement. https://www.huffingtonpost.com/leila-mouri/compulsory-hijab-in-iran-_b_1698338.html
  7. BBC. (n.d.). History: Ayatollah Khomeini (1900-1989). http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/khomeini_ayatollah.shtml
  8. Why the revolution is true. (2015). The day Iranian women protested the hijab. https://whyevolutionistrue.wordpress.com/2015/12/06/the-day-iranian-women-protested-the-hijab/
  9. Hoodfar, H. (1999). The Women’s Movement in Iran: Women at the Crossroads of Secularization and Islamization. http://www.iranchamber.com/society/articles/women_secularization_islamization3.php
  10. Perper, R. (2018). Nearly 5,000 people were arrested during Iran’s bloody month of protests. http://www.businessinsider.com/5000-people-arrested-in-iran-january-protests-hijab-laws-2018-2
  11. Alinejab, M. Online page “My Stealthy Freedom”. https://www.facebook.com/StealthyFreedom/
  12. Osborne, S. (2018). Iranian women protest hijab as defiant headscarf demonstrations spread. http://www.independent.co.uk/news/world/asia/iran-women-hijab-protests-arrests-no-headscarf-take-off-girl-of-enghelab-street-vida-movahed-a8185611.html
Έχει περάσει αρκετός χρόνος (6 μήνες) από τη δημοσίευση αυτού του άρθρου. Παρακαλούμε συνεχίστε στην ανάγνωσή του έχοντας υπόψη την ημερομηνία δημοσίευσης.

Tagged under:

Προπτυχιακή φοιτήτρια στη Νομική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Ολοκλήρωσε την πρακτική της στο Υπουργείο Εξωτερικών. Το αυξημένο ενδιαφέρον της για τη διεθνή πολτική είναι αποτέλεσμα της συμμετοχής σε προσομοιώσεις ευρωπαϊκών οργάνων και διεθνών οργανισμών.

Website: http://powerpoltics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest