Kashmir: μια ανοιχτή πληγή στα σύνορα Ινδίας-Πακιστάν

Εισαγωγή

Οι σχέσεις μεταξύ της Ινδίας και του Πακιστάν υπήρξαν τεταμένες καθ’ όλη τη διάρκεια της ιστορίας τους, και δεν ήταν λίγες οι φορές που οι χώρες αυτές χρησιμοποίησαν τον πόλεμο ως μέσο για την προώθηση των συμφερόντων τους. Το “μήλο της έριδος” μεταξύ των δύο κρατών αποτελεί η περιοχή του Kashmir, η διαμάχη επί της οποίας δεν έχει επιλυθεί έως και σήμερα.

Η αρχή της αντιπαράθεσης

Μετά την αποχώρηση των Βρετανών από την Ινδική Χερσόνησο, τα αυτόνομα πριγκιπάτα της εν λόγω Χερσονήσου είχαν το δικαίωμα να αποφασίσουν αν θα προσαρτώντο στην Ινδία ή στο Πακιστάν, ή αν θα έμεναν ουδέτερα. Ένα από αυτά τα πριγκιπάτα ήταν και το Kashmir, το οποίο είχε Ινδό διοικητή, αλλά μουσουλμανικό πληθυσμό στην πλειοψηφία του, καθώς και σημαντική στρατηγική θέση μεταξύ της Ινδίας, του Πακιστάν και της Κίνας. Στην αρχή της ανεξαρτητοποίησης, ο Maharaja του Kashmir προσπάθησε να διατηρήσει ουδετερότητα. Ωστόσο, αντιμέτωπος με την εσωτερική αναστάτωση στην περιοχή του Poonch και την επίθεση της φυλής Pashtun από το Πακιστάν -την οποία αργότερα υποστήριξε και το ίδιο το κράτος του Πακιστάν-, αυτός ζήτησε τη βοήθεια της Ινδίας, με αντάλλαγμα την προσχώρηση στη χώρα (Kiss, 2017). Δεν υπάρχει, όμως, βεβαιότητα σχετικά με το πότε ο Maharaja υπέγραψε την πράξη προσχώρησης στην Ινδία – αν το έκανε, δηλαδή, πριν από την είσοδο των στρατευμάτων της Ινδίας, ή υπό την πίεσή τους. Το Πακιστάν αμφισβητεί μέχρι και σήμερα τη φύση αυτής της προσχώρησης.

Η Ινδία επενέβη στην περιοχή του Kashmir τον Οκτώβριο του 1947, και μέχρι τον Νοέμβριο του 1948 είχε κατακτήσει τα 2/3 του πριγκιπάτου (Kiss, 2017). Τότε, η προαναφερθείσα χώρα ζήτησε τη διαμεσολάβηση των Ηνωμένων Εθνών, τα οποία όρισαν δυνάμεις διατήρησης ειρήνης (peacekeeping forces) στη γραμμή κατάπαυσης πυρός, η οποία αποτελεί το σύνορο μεταξύ των δύο κρατών έως και σήμερα. Επίσης, ορίστηκε η διεξαγωγή δημοψηφίσματος για το μέλλον της περιοχής, το οποίο όμως δεν έχει πραγματοποιηθεί μέχρι σήμερα, καθώς η Ινδία δεν το έχει επιτρέψει.

Πόλεμος του 1965 και Kargil War

Ακολούθησε η διεξαγωγή άλλων δύο πολέμων για το Kashmir: Πόλεμος του 1965 και Πόλεμος του 1999 (Kargil war), που πάγωσαν τη διαίρεση του Kashmir.

Τον Αύγουστο του 1965, το Πακιστάν εξαπέλυσε μια συγκεκαλυμμένη επίθεση στο ινδικό τμήμα του Kashmir – δηλαδή το Jammu & Kashmir. Στις αρχές του Σεπτεμβρίου, η Ινδία ανταπέδωσε το χτύπημα, περνώντας τα διεθνή σύνορα στο Ανατολικό Πακιστάν (σημερινό Bangladesh), και κάνοντας επίθεση στην περιοχή. Ο πόλεμος οδηγήθηκε σε αδιέξοδο, με την κάθε δύναμη να έχει κατακτήσει τμήματα της εδαφικής επικράτειας της άλλης (Hashim, 2014). Μετά από πιέσεις των διεθνών υπερδυνάμεων, τα δύο κράτη δέχθηκαν να τερματίσουν τον πόλεμο, και να ξεκινήσουν διαπραγματεύσεις.

Το 1999, η Ινδία έκανε αεροπορικές επιθέσεις εναντίον μαχητών που είχαν διεισδύσει σε βουνά στην περιοχή Kargil, στο ινδικό τμήμα του Kashmir. Το κράτος κατηγόρησε τότε το Πακιστάν πως στήριζε τρομοκρατικές οργανώσεις στο Jammu & Kashmir, ενώ η τελευταία χώρα απέρριψε την οποιαδήποτε στήριξή τους, και τους χαρακτήρισε ως “μαχητές ελευθερίας” (BBC News, n.d.).

Σε απάντηση των βομβαρδισμών, το Πακιστάν έθεσε σε επιφυλακή τις ένοπλες δυνάμεις του, δημιουργώντας τις συνθήκες για μια νέα σύγκρουση. Αυτή τη φορά, όμως, η σύγκρουση αυτή μεταξύ των δύο κρατών θα μπορούσε να κλιμακωθεί σε έναν πυρηνικό πόλεμο, εφόσον από το 1998 και οι δύο είχαν καταστεί επίσημα πυρηνικές δυνάμεις. Υπό την απειλή μιας πυρηνικής αντιπαράθεσης, οι Η.Π.Α. άσκησαν μεγάλες πιέσεις στο Πακιστάν, το οποίο τελικά απέσυρε τους μαχητές, οδηγώντας στην αποκλιμάκωση των εντάσεων.

Δεκαετία 2000 και μετά

Οι εντάσεις μεταξύ των δύο χωρών συνεχίστηκαν καθ’ όλη τη διάρκεια της δεκαετίας του 2000. Το πιο αξιοσημείωτο γεγονός είναι το military stand-off μεταξύ των δύο δυνάμεων, από τα τέλη του 2001 μέχρι και το 2002, το οποίο είχε κινήσει ανησυχίες για κλιμάκωση της έντασης και φόβους για ευρύτερη σύγκρουση.

Πιο συγκεκριμένα, μετά από την επίθεση στο Ινδικό Κοινοβούλιο τον Δεκέμβριο του 2001, για την οποία η Ινδία κατηγόρησε το Πακιστάν, η πρώτη ξεκίνησε να συσσωρεύει στρατεύματα κατά μήκος των συνόρων της με το εν λόγω κράτος (BBC News, n.d.). Τα στρατεύματα αυτά υποχώρησαν μετά από διεθνή πίεση και μεσολάβηση, μόλις τον Οκτώβριο του 2002 (Hashim, 2014).

Θα πρέπει να σημειωθούν, όμως, και οι προσπάθειες προσέγγισης των δύο κρατών, όπως για παράδειγμα το Composite Dialogue Process. Ως ένδειξη καλής θελήσεως, η Ινδία αποφάσισε τη μείωση των στρατευμάτων στην περιοχή (Sandarbha, 2016). Το 2006 συμφωνήθηκε, μάλιστα, η δημιουργία ενός κοινού αντιτρομοκρατικού μηχανισμού (Hashim, 2014), και συζητήθηκαν μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης αναφορικά με τους πυρηνικούς και βαλλιστικούς πυραύλους (Sandarbha, 2016). Όμως, αυτή η ειρηνευτική διαδικασία υπονομεύτηκε από γεγονότα όπως η επίθεση στο Samjhuta Express το 2007, και οι επιθέσεις στη Mumbai το 2008. Παρόμοιες προσπάθειες προσέγγισης επαναλήφθηκαν το 2014, όταν οι δύο ηγέτες Narendra Modi και Nawaz Sahrif εξέφρασαν την προθυμία τους να ξεκινήσουν μια νέα εποχή στις διμερείς τους σχέσεις (Sandarbha, 2016).

Τα πρόσφατα γεγονότα

Το 2016 παρατηρήθηκε αναζωπύρωση των εντάσεων μεταξύ των δύο κρατών. Πιο συγκεκριμένα, στις 18 Σεπτεμβρίου 2016, η βάση στο Uri -στο ινδικό τμήμα του Kashmir- έγινε αντικείμενο επίθεσης, κατά την οποία σκοτώθηκαν 16 στρατιώτες (Ahmad, Berling, & Phillips, 2016). Το χτύπημα αποδόθηκε αρχικά στην ομάδα Jaish-e-Mohammed. Ωστόσο, πρόσφατα, η ινδική Εθνική Υπηρεσία Ερευνών θεώρησε υπεύθυνη τη Lashkar-e-Taiba (NewsBytes, 2017). Αμέσως μετά το χτύπημα, η Ινδία κατηγόρησε το Πακιστάν για έμμεση εμπλοκή στην προετοιμασία του χτυπήματος (Razdan, 2016).

Στις 29 Σεπτεμβρίου του ίδιου έτους, η Ινδία πραγματοποίησε τα λεγόμενα χειρουργικά χτυπήματα σε στρατιωτικές βάσεις ισλαμικών εξτρεμιστών, στο πακιστανικό τμήμα του Kashmir (BBC News, 2016). Ο Ranbir Singh, Ινδός Διευθυντής Στρατιωτικών Επιχειρήσεων, δικαιολόγησε τα χτυπήματα με βάση την προληπτική αυτοάμυνα κατά της τρομοκρατίας (Panda, 2016). Από την άλλη πλευρά, το Πακιστάν αρνήθηκε την ύπαρξη οποιωνδήποτε τέτοιων χτυπημάτων, και δήλωσε πως οι δύο δυνάμεις ενεπλάκησαν σε ανταλλαγή πυρών, κατά την οποία σκοτώθηκαν δύο Πακιστανοί στρατιώτες (Abbas, 2016). Μάλιστα, υποστήριξε πως δεν υπάρχουν δείγματα επέμβασης από την Ινδία (Masood, 2016).

Τα γεγονότα αυτά πυροδότησαν εκ νέου φόβους για την περιοχή του Kashmir και για την πιθανότητα ξεσπάσματος μιας σύγκρουσης μεταξύ των δύο κρατών. Ανησυχίες προκάλεσε και η δήλωση του Modi πως “Tο αίμα και το νερό δεν μπορούν να ρέουν μαζί” (The Indian Express, 2016), υποδηλώνοντας πως η Ινδία δεν θα τηρήσει τη συμφωνία για τον Ινδό ποταμό. Αυτό αποτέλεσε έναν ακόμη μοχλό πίεσης προς το Πακιστάν, εφόσον η οικονομία του βασίζεται στην αγροτική παραγωγή.

Από τότε, οι δηλώσεις των δύο ηγεσιών και οι εντάσεις έχουν μειωθεί. Ωστόσο, ένας επίσημος διάλογος για την αποκλιμάκωση και την προσέγγιση των δύο κρατών δεν έχει ξεκινήσει. Αντίθετα, τα μικροεπεισόδια και οι ανταλλαγές πυρών συνεχίζονται.

Στις αρχές του Μαΐου, οι τόνοι άρχισαν να ανεβαίνουν ξανά. Η Ινδία κατηγόρησε το Πακιστάν για ενέδρα, κατά την οποία σκοτώθηκαν δύο στρατιώτες της, και ισχυρίστηκε πως τα σώματά τους ακρωτηριάστηκαν (Hussain, 2017). Το Πακιστάν, από την άλλη πλευρά, αρνήθηκε την ύπαρξη οποιασδήποτε επίθεσης.

Πιο πρόσφατα, στις 15 Μαΐου, η Ινδία κατηγόρησε το Πακιστάν για συνεχόμενες παραβιάσεις της κατάπαυσης πυρός στο Kashmir, ενώ στις 13 Μαΐου υπήρξε και ανταλλαγή πυρών, με δύο νεκρούς (Press Trust of India, 2017). Το Πακιστάν, αντίθετα, κατηγόρησε την Ινδία για την έναρξη του διασυνοριακού βομβαρδισμού (Maqash & Bukhari, 2017). Σύμφωνα με την τελευταία, ωστόσο, μέχρι τις 17 Μαΐου, το Πακιστάν είχε παραβιάσει τη γραμμή κατάπαυσης πυρός 8 φορές μέσα σε δύο εβδομάδες (Times Now, 2017).

Στις 19 Μαΐου, ο Υπουργός Άμυνας της Ινδίας εξέφρασε την ικανοποίησή του για την ετοιμότητα και την επιθετική κυριαρχία των στρατευμάτων της χώρας κατά μήκος της γραμμής κατάπαυσης πυρός (Press Trust of India, 2017).

Στις 20 Μαΐου, η Ινδία ισχυρίστηκε πως σκοτώθηκαν δύο στρατιώτες κατά την προσπάθειά τους να συλλάβουν δύο μαχητές που είχαν στόχο να διεισδύσουν στο ινδικό τμήμα του Kashmir (Press Trust of India, 2017).

Ακόμη, τα ινδικά μέσα ισχυρίζονται πως το Πακιστάν, μετά τις συνεχόμενες παραβιάσεις της κατάπαυσης πυρός, ετοιμάζεται για μια επίθεση κατά μήκος της Γραμμής Ελέγχου (Times Now, 2017). Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, ειδικές ένοπλες δυνάμεις συγκεντρώνονται σε κοντινή απόσταση από τη Γραμμή Ελέγχου, με σκοπό να εξαπολύσουν μια επίθεση κατά της Ινδίας. Η αύξηση των ειδικών δυνάμεων στην περιοχή αποδίδεται -σύμφωνα με τα ινδικά μέσα- στην πρόσφατη “ήττα” του Πακιστάν στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, το οποίο διέταξε να “παγώσει” προσωρινά η διαδικασία για την εκτέλεση ενός Ινδού κατασκόπου που συνελήφθη από το Πακιστάν (Safi, 2017).

Συμπεράσματα

Οι σχέσεις της Ινδίας και του Πακιστάν έχουν αρνητικό πρόσημο από την αρχή της δημιουργίας των δύο κρατών. Σε αυτό το πλαίσιο, οι τελευταίες κατηγορίες της Ινδίας για παραβίαση της κατάπαυσης πυρός από τις πακιστανικές ένοπλες δυνάμεις γίνονται αντιληπτές ως μια ακόμη ήπια αύξηση των εντάσεων μεταξύ των δύο χωρών, και δεν αποτελούν ένα πρωτοφανές φαινόμενο. Συνεπώς, η εκτίμηση της πιθανότητας για κλιμάκωση των διασυνοριακών επεισοδίων σε πλήρη στρατιωτική αντιπαράθεση είναι δύσκολο εγχείρημα. Αυτό δυσχεραίνεται επίσης από το γεγονός ότι πολλές πληροφορίες δεν είναι αξιόπιστες, με τα δύο κράτη συχνά να κάνουν αντικρουόμενες δηλώσεις, όχι μόνο για τον αριθμό των νεκρών, αλλά και για γεγονότα – όπως στην περίπτωση των χειρουργικών χτυπημάτων.

Τη διατύπωση συμπερασμάτων δυσχεραίνει και το γεγονός πως η ηγεσία του Πακιστάν αντιμετωπίζει ζητήματα εσωτερικής νομιμοποίησης, και ενδεχομένως να παρατηρηθεί μια αλλαγή στα ηνία της χώρας. Πιο συγκεκριμένα, οι δικηγορικές ενώσεις στο Πακιστάν πιέζουν τον Πρωθυπουργό Sharif να παραιτηθεί από την εξουσία, λόγω του σκανδάλου των Panama papers (Press Trust of India, 2017).

Αυτό που είναι σίγουρο είναι πως, όσο συνεχίζονται τα διασυνοριακά επεισόδια, η περίπτωση της Ινδίας και του Πακιστάν θα δοκιμάζει το επιχείρημα του Kenneth Waltz σχετικά με τη σταθερότητα που εξασφαλίζουν τα πυρηνικά όπλα. Προς το παρόν, το επιχείρημα αυτό επιβεβαιώνεται, εφόσον τα δύο κράτη δεν έχουν εμπλακεί σε πόλεμο από τότε που έχουν καταστεί πυρηνικές δυνάμεις.

Πηγές:

  1. Abbas, S. (2016). Army rubbishes Indian ‘surgical strikes’ claim as two Pakistani soldiers killed at LoC. [online] DAWN.COM. Available at: https://www.dawn.com/news/1286881 [Accessed 23 May 2017].
  2. Ahmad, M., Phillips, R. and Berlinger, J. (2016). Uri attack: Indian soldiers killed in Kashmir. [online] CNN. Available at: http://edition.cnn.com/2016/09/18/asia/india-kashmir-attack/ [Accessed 23 May 2017].
  3. BBC News. (2016). Kashmir attack: Villagers evacuate after India ‘surgical strikes’. [online] Available at: http://www.bbc.com/news/world-asia-india-37515431 [Accessed 23 May 2017].
  4. Bukhari, F. and Maqash, A. (2017). Two Indians killed in Kashmir border firing. [online] Reuters. Available at: http://www.reuters.com/article/us-india-kashmir-pakistan-idUSKBN18904U [Accessed 23 May 2017].
  5. Hashim, A. (2014). Timeline: India-Pakistan relations. [online] Aljazeera. Available at: http://www.aljazeera.com/indepth/spotlight/kashmirtheforgottenconflict/2011/06/2011615113058224115.html [Accessed 23 May 2017].
  6. Hussain, A. (2017). India says Pakistan killed two of its soldiers in ambush along Kashmir border. [online] thestar.com. Available at: https://www.thestar.com/news/world/2017/05/01/india-says-pakistan-killed-two-of-its-soldiers-in-ambush-along-kashmir-border.html [Accessed 23 May 2017].
  7. Kiss, P. (2013). The first Indo-Pakistan War. [online] ResearchGate. Available at: https://www.researchgate.net/publication/235932742_THE_FIRST_INDO-PAKISTANI_WAR_1947-48 [Accessed 23 May 2017].
  8. Masood, S. (2016). In Kashmir, Pakistan Questions India’s ‘Surgical Strikes’ on Militants. [online] Nytimes.com. Available at: https://www.nytimes.com/2016/10/02/world/asia/kashmir-pakistan-india.html?_r=1 [Accessed 23 May 2017].
  9. NDTV.com. (2017). Army Giving Befitting Reply To Pakistan’s Ceasefire Violation: Jitendra Singh. [online] Available at: http://www.ndtv.com/india-news/army-giving-befitting-reply-to-pakistans-ceasefire-violation-jitendra-singh-1693469 [Accessed 23 May 2017].
  10. News.bbc.co.uk. (n.d.). India Pakistan Timeline. [online] Available at: http://news.bbc.co.uk/hi/english/static/in_depth/south_asia/2002/india_pakistan/timeline/1999.stm [Accessed 23 May 2017].
  11. News.bbc.co.uk. (n.d.). India Pakistan Timeline. [online] Available at: http://news.bbc.co.uk/hi/english/static/in_depth/south_asia/2002/india_pakistan/timeline/2001.stm [Accessed 23 May 2017].
  12. NewsBytes. (2017). Lashkar, not Jaish, responsible for Uri attack: NIA. [online] Available at: https://www.newsbytesapp.com/timeline/India/3377/34391/security-lapses-led-to-uri-terror-attack?utm_source=landing&utm_medium=topCategory&utm_campaign=PageExtras [Accessed 23 May 2017].
  13. Panda, A. (2016). Indian Forces Cross Line of Control to Carry Out ‘Surgical Strikes’: First Takeaways. [online] The Diplomat. Available at: http://thediplomat.com/2016/09/indian-forces-cross-line-of-control-to-carry-out-surgical-strikes-first-takeaways/ [Accessed 23 May 2017].
  14. Razdan, N. (2016). 3 Days After Uri Attack, India Hands Pakistan Envoy Evidence And A Warning. [online] NDTV.com. Available at: http://www.ndtv.com/india-news/days-after-uri-attack-india-summons-pakistan-envoy-abdul-basit-1464745 [Accessed 23 May 2017].
  15. Safi, M. (2017). UN court orders Pakistan not to execute Indian man accused of spying. [online] The Guardian. Available at: https://www.theguardian.com/world/2017/may/18/un-court-orders-pakistan-not-execute-indian-man-accused-spying [Accessed 23 May 2017].
  16. Sandarbha. (2016). India-Pakistan Relations Timeline of Events (1947-2014). [online] Available at: http://www.sandarbha.com/india-pakistan-relations-timeline-1947-2014/ [Accessed 23 May 2017].
  17. The Economic Times. (2017). Pakistan lawyers give 7-day deadline to PM Nawaz Sharif to quit. [online] Available at: http://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/pakistan-lawyers-give-7-day-deadline-to-pm-nawaz-sharif-to-quit/articleshow/58766611.cms?utm_source=facebook.com&utm_medium=referral&utm_campaign=ETFBMain [Accessed 23 May 2017].
  18. The Economic Times. (2017). Satisfied over readiness of troops along LoC: Arun Jaitley. [online] Available at: http://economictimes.indiatimes.com/news/defence/satisfied-over-readiness-of-troops-along-loc-arun-jaitley/articleshow/58748601.cms [Accessed 23 May 2017].
  19. The Indian Express. (2016). Blood and water cannot flow together: PM Modi at Indus Water Treaty meeting. [online] Available at: http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/indus-water-treaty-blood-and-water-cant-flow-together-pm-modi-pakistan-uri-attack/ [Accessed 23 May 2017].
  20. The Times of India. (2017). Two militants, 2 soldiers die in encounter on LoC. [online] Available at: http://timesofindia.indiatimes.com/city/srinagar/two-militants-2-soldiers-die-in-encounter-on-loc/articleshow/58767573.cms [Accessed 23 May 2017].
  21. TimesNow. (2017). After multiple ceasefire violations, Pakistan may launch an offensive across LoC. [online] Available at: http://www.timesnow.tv/india/video/pakistan-india-line-of-control-ssg-personnel-border-action-team-kashmir-army-chief-general-bipin/61361 [Accessed 23 May 2017].
  22. TimesNow. (2017). Eighth ceasefire violation by Pakistan in 2 weeks, nearly 1700 evacuated. [online] Available at: http://www.timesnow.tv/india/article/pakistan-line-of-control-jammu-and-kashmir-evacuation-nowshera-rajouri-indian-army/61180 [Accessed 23 May 2017].

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest