Nobel Ειρήνης 2017: Η ελπίδα στην Εποχή της Πυρηνικής Απειλής

Ένα Νόμπελ για τη Νέα Εποχή

Στις 6 Οκτωβρίου 2017 η Berit Reiss-Andersen, πρόεδρος της Επιτροπής Βραβείων της Σουηδικής Ακαδημίας, ανακοίνωσε σε μία λιτή τελετή την απονομή του φετινού Νόμπελ Ειρήνης στην ICAN (International Campaign to Abolish Nuclear Weapons). Για πολλούς, το όνομα φάνταζε άγνωστο. Για τους μυημένους, όμως, στον πρόσφατο διάλογο που αναζωογόνησε το ενδιαφέρον για τον πυρηνικό αφοπλισμό -ο οποίος πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (Ο.Η.Ε.)-, η συγκεκριμένη οργάνωση όχι μόνο δεν ήταν άγνωστη, αλλά έχει καταφέρει να συνδεθεί άρρηκτα με τη σύγχρονη δράση ενάντια στην πυρηνική απειλή.

Μάλιστα, σύμφωνα με το σκεπτικό της Σουηδικής Ακαδημίας, το φετινό Νόμπελ Ειρήνης αποδίδεται ως φόρος τιμής σε μία οργάνωση που προσπαθεί να «ευαισθητοποιήσει την ανθρωπότητα σχετικά με την καταστροφική χρήση των πυρηνικών όπλων, και να δράσει με κάθε πιθανό τρόπο ενάντια στα όπλα αυτά». Μετά τη δήλωση του ονόματος του νικητή, οι συνεντεύξεις που δόθηκαν από τα μέλη της Ακαδημίας στράφηκαν, κυρίως, στην ανθρωπιστική πλευρά των προσπαθειών της ICAN, της οποίας η μάχη κόντρα στα όπλα μαζικής καταστροφής είναι σήμερα πιο κρίσιμη από ποτέ.

ICAN: Ταυτότητα και στόχοι

Η ICAN δημιουργήθηκε το 2007 στην Βιέννη, στο πλαίσιο της διεθνούς διάσκεψης της Συνθήκης Μη Διάδοσης των Πυρηνικών Όπλων. Τα κεντρικά της γραφεία βρίσκονται στην Γενεύη, στο Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών, κοντά στον Ο.Η.Ε.  Μεταξύ πολλών διάσημων υποστηρικτών και μελών της απ’ όλον τον πλανήτη περιλαμβάνονται και πρώην νομπελίστες, όπως ο Αφρικανός Desmond Tutu και ο ηγέτης του Θηβετιανού Βουδισμού, Dalai Lama. Σήμερα η ICAN, ούσα πιο ενεργή από ποτέ, συνασπίζει περισσότερες από 100 περιβαλλοντικές και ανθρωπιστικές οργανώσεις, των οποίων οι ακτιβιστές έχουν επιδοθεί σ’ έναν άοκνο αγώνα που στοχεύει στον πυρηνικό αφοπλισμό. Μάλιστα, στην προσπάθεια αυτή έχουν συνταχθεί μέλη περίπου 101 χωρών παγκοσμίως.

Η δράση της ICAN φυσικό είναι να στρέφεται κατά των χωρών που κατέχουν την πλειοψηφία των πυρηνικών όπλων. Ανάμεσα σε αυτές, φυσικά, περιλαμβάνονται και μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών ― γεγονός που καθιστά το έργο της βραβευθείσας οργάνωσης ακόμη δυσκολότερο. Πέρα, όμως, από τα κράτη που διαθέτουν πυρηνικό εξοπλισμό, δεν είναι λίγα και τα κράτη τα οποία, αν και είναι απαλλαγμένα από όπλα μαζικής καταστροφής, τα «φιλοξενούν» στην επικράτειά τους, και συχνά στρέφονται κατά των προσπαθειών γενικού αφοπλισμού. Σε κάθε περίπτωση, μητέρα όλων των συμφωνιών μεταξύ των κρατών αναφορικά με τον πυρηνικό αφοπλισμό μπορεί να θεωρηθεί η πολύ ενδιαφέρουσα Non-Proliferation Treaty (Συνθήκη Μη Διάδοσης των πυρηνικών όπλων), η οποία, για πρώτη φορά, ενέτεινε το διάλογο για τη δημιουργία ενός κόσμου απαλλαγμένου από τέτοιου είδους καταστροφικό οπλισμό.

Non-Proliferation Treaty

Η συνθήκη Μη Διάδοσης των πυρηνικών όπλων τέθηκε σε ισχύ ήδη από το 1970, και αποτελεί συμφωνία ιστορικής σημασίας για την πρόοδο στην εξάλειψη των πυρηνικών. Με βάση τα προβλεπόμενα σε αυτή, τα κράτη που ήδη κατείχαν πυρηνικά όπλα συμφώνησαν στον περιορισμό αυτών, ενώ τα μη κατέχοντα πυρηνικά όπλα κράτη συμφώνησαν, αντίστοιχα, στη μη απόκτηση και μη κατασκευή τέτοιου οπλισμού. Το κείμενο έχει υπογραφεί από 189 κράτη, μέσα στα οποία περιλαμβάνονται τα πέντε μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας του Ο.Η.Ε. – δηλαδή η Κίνα, η Γαλλία, οι Η.Π.Α., το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ρωσία.

Εκτός από το σταδιακό περιορισμό των πυρηνικών όπλων, και μέχρι την πλήρη εξάλειψη αυτών, τα κράτη που κατείχαν αυτά συμφώνησαν, ακόμη, στη μη διάδοση του οπλισμού σε άλλες χώρες, και στην ειρηνική και παραγωγική χρήση της πυρηνικής ενέργειας. Όσον αφορά τον πρώτο, πάντως, στόχο, είναι σαφές ότι τα κράτη που κατείχαν πυρηνικά όπλα δεν τήρησαν τις αμοιβαίες υποχρεώσεις τους, καθώς, σχεδόν μισό αιώνα μετά την υπογραφή της Non-Proliferation Treaty, εξακολουθούν να διαθέτουν περισσότερο από το μισό του παγκόσμιου πυρηνικού οπλισμού.

Η (μη) τήρηση των Διεθνών Συνθηκών

Για τις περιπτώσεις της μη απρόοπτης μεταβολής των συνθηκών, η υποχρέωση των μερών μίας συνθήκης για την πιστή τήρηση και εφαρμογή αυτής γεννάται από την έναρξη της ισχύος της. Τούτο, βεβαίως, στηρίζεται στην ακρογωνιαία αρχή του διεθνούς δικαίου «pacta sunt servanda» ή, αλλιώς, «τα συμφωνηθέντα πρέπει να τηρούνται». Η αρχή αυτή είναι ζωτικής σημασίας για όλα τα έννομα συστήματα, αφού θεμελιώνει τη σταθερότητα των συμβατικών σχέσεων τόσο σε εθνικό, όσο και σε διεθνές επίπεδο.

Ερώτημα τίθεται, βεβαίως, σχετικά με τον αντίκτυπο που έχει στο κύρος της Συνθήκης η μη τήρησή της από τις χώρες που κατέχουν πυρηνικά όπλα. Το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης έχει τονίσει ότι η αμοιβαία μη συμμόρφωση σε μία Συνθήκη δεν επιφέρει λύση της, καθώς κάτι τέτοιο θα κατέλυε αυτομάτως κάθε δεσμευτικότητα που θα μπορούσε να παραχθεί από τις μεταγενέστερες Συνθήκες του ίδιου ή διαφορετικού αντικειμένου (ICJ reports 1997, σ. 68, παρ. 114). Παρ’ όλα αυτά, η μη τήρηση μίας συνθήκης από πλευράς οποιουδήποτε κράτους -ακόμη κι αν αυτό γίνεται προκειμένου να τηρηθεί οποιαδήποτε εσωτερική ρύθμιση ή συνταγματική διάταξη- υπέχει ευθύνη για παραβίαση του διεθνούς δικαίου, ακόμα και σε περίπτωση που έχει ενεργήσει σύννομα, σύμφωνα με την εθνική έννομη τάξη του.

New Clear Ban Treaty

Με πρωτοβουλία της ICAN, ένα νέο κεφάλαιο ανοίγει για τη συμφωνία σχετικά με τα πυρηνικά όπλα. Για πρώτη φορά, στις 7 Ιουλίου του 2017, εισάγεται ένα νέο κείμενο συνθήκης, με πρωτοβουλία της Αυστρίας, της Βραζιλίας, της Ινδονησίας, του Μεξικού, της Νιγηρίας και της Ταϊλάνδης. Στην ψήφιση που έλαβε χώρα στο πλαίσιο της Γενικής Συνέλευσης του Ο.Η.Ε., η συντριπτική πλειοψηφία των κρατών επέδειξε αξιοθαύμαστη θέληση να εξαλειφθούν τα πυρηνικά όπλα, καθώς 122 χώρες ψήφισαν υπέρ των σχετικών προτάσεων, και μόνο μία χώρα -η Σιγκαπούρη- απείχε, χρησιμοποιώντας το νόμιμο δικαίωμά της (abstention).

Φυσικά, το κεντρικό πρόβλημα στην επικύρωση αυτής της συνθήκης είναι η επιδεικτική αποχή των κυρίως ενδιαφερόμενων κρατών από τις διαπραγματεύσεις. Η στάση των χωρών αυτών είναι εξόφθαλμα αντιφατική, από τη στιγμή που το 1970 ήταν συμβεβλημένες στη συνθήκη της Μη Εξάπλωσης πυρηνικών όπλων. Ωστόσο κρίνεται αναμενόμενη, αφού διαθέτουν τεράστιες ποσότητες πυρηνικού οπλισμού, και βρίσκονται αρκετά συχνά σε συνθήκες εξωτερικής απειλής.

Έτσι, λοιπόν, σε περίπτωση που η Γαλλία, το Πακιστάν, η Ινδία, οι Η.Π.Α., η Μεγάλη Βρετανία, η Ρωσία και η Βόρεια Κορέα δεν συναινέσουν να δεσμευτούν από τη συνθήκη που ξεκίνησε με πρωτοβουλία των φορέων της ICAN, θα αποτελούν τρίτα κράτη ως προς τη συνθήκη αυτή. Σύμφωνα με το άρθρο 34 της τελευταίας, ισχύει για αυτές τις χώρες το δόγμα «pacta tertiis nec nocent nec prosunt», το οποίο, πρακτικά, σημαίνει πως «μία συνθήκη δεν δημιουργεί υποχρεώσεις ή δικαιώματα σε ένα κράτος, χωρίς τη συναίνεση του τελευταίου». Για να αποκτήσουν υποχρεώσεις ως μη συμβεβλημένα στη Συνθήκη κράτη, χρειάζεται να την αποδεχθούν εγγράφως, ενώ, για να αντλήσουν τα ανάλογα δικαιώματα, αρκεί να τεκμαίρεται η συναίνεσή τους ― η οποία, όμως, αποκλείεται, εάν υποδηλωθεί οποτεδήποτε αντίθετη πρόθεση (άρθρο 36).

Το ζήτημα του Διεθνούς Εθίμου

Πάντως, η προβλεπόμενη μη συμμετοχή των κρατών που κατέχουν πυρηνικά στη New Clear Ban Treaty, και η αντίστοιχη μη ύπαρξη υποχρεώσεων σε περίπτωση χρήσης πυρηνικών όπλων, μπορούν να περιοριστούν με ένα τελευταίο δραστικό, αλλά και δύσκολο στην εφαρμογή του μέτρο. Ειδικότερα, εάν οι κανόνες της συνθήκης που προώθησε η ICAN εξελιχθούν σε κανόνες εθιμικού δικαίου, θα δεσμεύουν, πλέον, και τα κράτη που κατέχουν πυρηνικά ― τα οποία, αυτήν τη στιγμή, απέχουν από τις διαπραγματεύσεις.

Για να υπάρξει δημιουργία εθιμικού κανόνα σχετικά με την απαγόρευση των πυρηνικών όπλων, δεν χρειάζεται η συναίνεση όλων των κρατών. Αρκεί να υφίσταται ο απαραίτητος βαθμός γενικευμένης πρακτικής των περισσότερων χωρών, παρά τις όποιες μεμονωμένες αντιρρήσεις. Βεβαίως, στον αντίλογο της προηγούμενης θέσης βρίσκεται η άποψη ότι δεν μπορεί να δημιουργηθεί έθιμο, εάν στην πρακτική δεν περιλαμβάνονται τα κράτη (στη συγκεκριμένη περίπτωση: τα πυρηνικά κράτη) των οποίων τα συμφέροντα θίγονται άμεσα από το περιεχόμενο του εθιμικού κανόνα ― όπως μας αποδεικνύει η υπόθεση της Υφαλοκρηπίδας της Βόρειας Θάλασσας.

Ελλάδα και Ιαπωνία: Τα όμορφα χωρία όμορφα ξεχνιούνται

Στις προσπάθειες διαπραγματεύσεων για τη New Clear Ban Treaty ήταν, όπως προαναφέρθηκε, αναμενόμενο να λείπουν οι ηγέτιδες χώρες που κατέχουν μεγάλες ποσότητες πυρηνικών στο οπλοστάσιό τους. Τούτο, όμως, δεν σημαίνει πως δεν υπήρξαν και απουσίες στο πεδίο των διαπραγματεύσεων από χώρες που, λόγω του τραυματικού τους παρελθόντος σε σχέση με τα πυρηνικά, προκάλεσαν μεγάλη έκπληξη. Το παράδειγμα της Ιαπωνίας είναι, ίσως, το πιο χαρακτηριστικό. Η Ιαπωνία δεν υπέγραψε τη Συνθήκη, γεγονός που τη φέρνει αντιμέτωπη με ένα παράδοξο που προκύπτει από την ίδια την ιστορία της. Είναι ευρέως γνωστό ότι η χώρα αυτή δεν έχει ακόμη καταφέρει να επουλώσει τα τραύματα από τις ρίψεις των δύο ατομικών βομβών κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου στο Ναγκασάκι και στη Χιροσίμα, με τη δεύτερη να αφανίζει μία ολόκληρη πόλη και τους κατοίκους της από το χάρτη.

Προθυμία για να πραγματοποιηθεί το όνειρο της ICAN για έναν κόσμο απαλλαγμένο από πυρηνικά όπλα δεν φαίνεται να αποδεικνύει ούτε η Ελλάδα. Συγκεκριμένα, μέσω της μη υπογραφής της, συντάχθηκε με την παράταξη των πυρηνοκατόχων χωρών ― γεγονός που εγείρει ανησυχίες μιας και,ενώ δεν υπάρχει άμεσο παράδειγμα κάποιας πυρηνικής καταστροφής στο έδαφός της, η ελληνική επικράτεια έχει πολλάκις πληγεί από τις πολύνεκρες εμπόλεμες συρράξεις του τελευταίου αιώνα.

 Με τα μάτια στραμμένα στο μέλλον

Η φετινή βράβευση με Νόμπελ Ειρήνης της ICAN δεν μπορεί παρά να σηματοδοτεί μία νίκη στον πόλεμο κατά της χρήσης πυρηνικών όπλων. Είναι σίγουρο πως, μετά την εμβέλεια που έλαβε η δράση της οργάνωσης αυτής, η σε διεθνικό επίπεδο πίεση για περισσότερες υπογραφές και ειλικρινέστερες δεσμεύσεις θα ενταθεί. Δυστυχώς, λόγω πολιτικών συμφερόντων, πολλές χώρες αρνούνται να συμμετάσχουν σε σημαντικές διαπραγματεύσεις, με αποτέλεσμα η προσπάθεια της ICAN για πυρηνικό αφοπλισμό να κινείται σε συμβολικά, ακόμη, επίπεδα. Πολλές φορές, όμως, ετούτο είναι αρκετό για να αλλάξει στο εγγύς μέλλον η ανθρωπότητα σελίδα, παύοντας να ζει  στη σκιά του φόβου της πυρηνικής απειλής.

Πηγές:

  1. The Guardian. (2017). Treaty banning nuclear weapons approved at UN. https://www.theguardian.com/world/2017/jul/07/treaty-banning-nuclear-weapons-approved-un
  2. Η Εφημερίδα των Συντακτών. (2016). Η αρχή του τέλους για τα πυρηνικά όπλα. http://www.efsyn.gr/arthro/i-arhi-toy-teloys-gia-ta-pyrinika-opla
  3. Η Εφημερίδα των Συντακτών. (2016). Ιστορική απόφαση για τον πυρηνικό αφοπλισμό. http://www.efsyn.gr/arthro/istoriki-apofasi-gia-ton-pyriniko-afoplismo
  4. Unric.org. (2017). Καταστατικός Χάρτης ΟΗΕ.
    http://www.unric.org/el/index.php?option=com_content&view=article&id=14 
  5. Gladstone, R. (2017). A Treaty Is Reached to Ban Nuclear Arms. Now Comes the Hard Part. Available at: https://www.nytimes.com/2017/07/07/world/americas/united-nations-nuclear-weapons-prohibition-destruction-global-treaty.html
  6. Rühle, M. (2017). The Nuclear Weapons Ban Treaty: reasons for scepticism. Available at: http://www.nato.int/docu/review/2017/Also-in-2017/nuclear-weapons-ban-treaty-scepticism-abolition/EN/index.htm
  7. United Nations. (1968). Treaty on the Non-Proliferation of Nuclear Weapons. Available at: https://treaties.un.org/doc/Publication/UNTS/Volume%201297/volume-1297-A-10485-English_French.pdf

Tagged under:

Γεννήθηκε στην Αθήνα στις 18 Αυγούστου του 1995. Σπουδάζει νομικά. Στη διάρκεια των μαθητικών και φοιτητικών του χρόνων, συμμετείχε σε πλειάδα διεθνών συνεδρίων (ΜUN, UNESCO) τόσο στην Ελλάδα, όσο και στα πανεπιστήμια Yeditepe, Frederick και Οξφόρδης του εξωτερικού. Έχει λάβει σημαντικό αριθμό βραβείων και διακρίσεων τόσο από την Πανελλήνια Ένωση Λογοτεχνών, όσο και από τους λογοτεχνικούς διαγωνισμούς των Αρσακείων Σχολείων. Είναι συγγραφέας τριών βιβλίων ποιητικού-δοκιμιακού περιεχομένου. Το 2010 η Πανελλήνια Ένωση Λογοτεχνών τον καλεί σε τιμητική εκδήλωση και του αποδίδει το πρώτο Πανελλήνιο βραβείο Λογοτεχνίας.

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest