Nuclear Weapons Ban Treaty: Μια αμφιλεγόμενη συνθήκη

Πριν από περίπου ένα μήνα, ολοκληρώθηκαν οι συζητήσεις και οι διαπραγματεύσεις που έλαβαν χώρα στη Νέα Υόρκη, σχετικά με τη Συνθήκη για την Απαγόρευση των Πυρηνικών Όπλων (Nuclear Weapons Ban Treaty-NWBT). Πολλά κράτη συναντήθηκαν στη διάσκεψη, με σκοπό να επιτύχουν τα πρώτα βήματα για τον αφοπλισμό των πυρηνικών όπλων, καθώς πιστεύουν ότι τα μέχρι στιγμής γεγονότα δεν ανταποκρίνονται στο άρθρο 6 της Συνθήκης για τη Μη Διασπορά των Όπλων Μαζικής Καταστροφής (Non-Proliferation Treaty-NPT). Το εν λόγω άρθρο παραπέμπει στην παύση της κούρσας του πυρηνικού εξοπλισμού κάθε χώρας -ακολουθούμενο από πυρηνικό αφοπλισμό υπό την επίβλεψη ενός αποτελεσματικού διεθνή ελέγχου. Το χάσμα αυτό μεταξύ θεωρίας και πράξης του άρθρου 6 της NTP επιδιώκεται να καλυφθεί με τη Συνθήκη για την Απαγόρευση των Πυρηνικών Όπλων.

Στο παρακάτω άρθρο θα αναλυθούν εκτενέστερα τόσο ο λόγος της επιλογής πολλών κρατών να προχωρήσουν -και, τελικά, να υπερψηφίσουν- τη συνθήκη, όσο και η διαδικασία της διαπραγμάτευσης και ο «δρόμος» προς το αποτέλεσμα, καθώς επίσης το σημείο τριβής που διχάζει τους υποστηρικτές και τους επικριτές της. Τέλος, ενδιαφέρον παρουσιάζει η στάση του NΑΤΟ, το οποίο αποτελεί το βασικότερο πυλώνα αντιπαράθεσης απέναντι στην NWBT.

Γιατί φτάσαμε στην NWBT;

Τα πυρηνικά όπλα είναι τα μόνα όπλα μαζικής καταστροφής που δεν έχουν απαγορευτεί με έναν παγκόσμιο και ολοκληρωτικό τρόπο, παρ’όλες τις -αποδεδειγμένα- καταστροφικές ανθρωπιστικές και περιβαλλοντολογικές επιπτώσεις τους. Βάσει της συνθήκης NPT –που βρίσκεται σε ισχύ από το 1970-, 5 από τις 9 πυρηνικές δυνάμεις είναι υποχρεωμένες να εξαλείψουν τα πυρηνικά τους οπλοστάσια. Ωστόσο, οι εν λόγω πυρηνικές δυνάμεις κινούνται σε αντίθετη τροχιά, επενδύοντας δισεκατομμύρια για τον εκσυγχρονισμό των οπλοστασίων αυτών.

Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ

Εξ’ αιτίας αυτού, τα μη πυρηνικά κράτη, με πρωτοβουλία τους, προχώρησαν τη διαδικασία της Συνθήκης για την Απαγόρευση των Πυρηνικών Όπλων. Συνολικά, 57 κράτη συνεργάστηκαν – μεταξύ αυτών, η Αυστρία, η Βραζιλία, η Ιρλανδία, το Μεξικό, η Νιγηρία και η Νότια Αφρική- και πήραν τα ηνία για την ολοκλήρωση του τελικού εγγράφου στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, με αποτέλεσμα αυτό να υπερψηφιστεί στις 27 Οκτωβρίου 2016.

Η Ray Acheson, διευθύντρια του προγράμματος αφοπλισμού της Διεθνής Ένωσης Γυναικών για την Ειρήνη και την Ελευθερία (wilpf), υποστήριξε τα εξής: “Αυτή η συνθήκη δεν θα εξαλείψει τα πυρηνικά όπλα μέσα σε μία νύχτα, αλλά οι απαγορεύσεις στα οπλικά συστήματα στο παρελθόν έχουν αποδειχτεί ουσιώδεις, από τα βιολογικά και χημικά όπλα μέχρι και τις νάρκες κατά του προσωπικού και τα πυρομαχικά διασποράς. Έχει περάσει καιρός από τότε που τα πυρηνικά όπλα υποβλήθηκαν στον ίδιο τύπο απαγόρευσης βάσει του διεθνούς δικαίου.

Η διαδικασία της διαπραγμάτευσης

Οι διαπραγματεύσεις χωρίστηκαν σε δύο μέρη, από τα οποία το πρώτο έλαβε χώρα από 27 έως 31 Μαρτίου 2017 και το δεύτερο από 15 Ιουνίου έως 7 Ιουλίου. Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της συνθήκης αυτής είναι το γεγονός ότι καμία από τις 9 πυρηνικές δυνάμεις δεν συμμετείχε. Η ψηφοφορία του τελικού εγγράφου ολοκληρώθηκε, στις 7 Ιουλίου 2017, και ο απολογισμός αυτού ήταν 122 ψήφοι υπέρ, 1 κατά και 1 αποχή. Η μία ψήφος κατά ήταν της Ολλανδίας -η οποία αποτελεί το μοναδικό κράτος μέλος του ΝΑΤΟ που συμμετείχε στη διεξαγωγή των διαπραγματεύσεων-, ενώ από την ψηφοφορία απείχε η Σιγκαπούρη. Η συνθήκη αυτή -η οποία  έχει χαρακτηριστεί από πολλούς ως αναποτελεσματική- υποχρεώνει τα μη πυρηνικά κράτη-μέλη της να κατοχυρώσουν τη μη εξαγορά, ανάπτυξη, παραγωγή, κατασκευή, κατοχή, μεταφορά, παραλαβή, δοκιμή, εξωεδαφική τοποθέτηση, χρήση και απειλή χρήσης πυρηνικών όπλων. Σε αντάλλαγμα, όσοι κατέχουν ήδη πυρηνικά όπλα θα υποχρεωθούν να δεσμευθούν για τον πυρηνικό αφοπλισμό τους και θα εγγυηθούν την πρόσβαση των μη πυρηνικών κρατών στην ειρηνική πυρηνική τεχνολογία για την παραγωγή ενέργειας. Τα κράτη θα μπορούν να επικυρώσουν τη συνθήκη από τον Σεπτέμβριο, και η ίδια θα τεθεί σε ισχύ, όταν επικυρωθεί από 50 κράτη.

Το σημείο τριβής

Έχουν αναπτυχθεί δύο κύρια αντίπαλα μέτωπα-στρατόπεδα γύρω από αυτή τη συνθήκη. Το πρώτο μέτωπο αποτελείται από τους υποστηρικτές αυτής, τις μη πυρηνικές δυνάμεις, ενώ το δεύτερο από τους επικριτές της, κυρίως, από τις πυρηνικές δυνάμεις και τους συμμάχους τους. Στους επικριτές, επίσης, βρίσκεται και η Νατοϊκή Συμμαχία. Ένα από τα βασικά σημεία τριβής ανάμεσα στα δύο μέτωπα είναι η αυξανόμενη απειλή της Β.Κορέας και η μη συμμόρφωσή της σε διεθνείς υποχρεώσεις και περιορισμούς.

Η Beatrice Fihn, διευθύντρια της Διεθνούς Εκστρατείας για την Κατάργηση των Πυρηνικών Όπλων, προς υπεράσπιση της συνθήκης, υποστήριξε ότι τα 15.000 πυρηνικά όπλα που -ήδη- υπάρχουν  στον κόσμο δεν κατάφεραν να αποτρέψουν το καθεστώς του Kim Jong-Un από τις πυρηνικές του φιλοδοξίες και ότι αυτή η συνθήκη αποτελεί το πρώτο βήμα μίας νέας προσέγγισης. Αντιθέτως, Οι Η.Π.Α, η Γαλλία και η Βρετανία, σε κοινή τους δήλωση, ξεκαθάρισαν τη θέση τους -η οποία ταυτίζεται με αυτή του ΝΑΤΟ- και υποστήριξαν ότι η συνθήκη δεν προβλέπει λύσεις για την απειλή της Β. Κορέας, ενώ,παράλληλα, δεν υπογραμμίζει ζητήματα διεθνούς ασφάλειας που κάνουν την αποτροπή αναγκαία. Μια τέτοια προσέγγιση -όπως δηλώνουν- θα διασπάσει τη διεθνή κοινότητα, σε μια περίοδο που η ενότητα μεταξύ των κρατών σε τέτοια ζητήματα είναι αναγκαία για την αντιμετώπιση αναπτυσσόμενων απειλών. Επίσης, η Ολλανδία, αφενός, συμμετείχε στις διαπραγματεύσεις και, αφετέρου, δήλωσε ότι δεν δύναται να υπερψηφίσει μία συνθήκη που έρχεται σε σύγκρουση με τις κατευθυντήριες γραμμές του ΝΑΤΟ.

Η στάση του ΝΑΤΟ

Η Νατοϊκή Συμμαχία, με αφορμή τη Nuclear Weapons Ban Treaty, απέστειλε ένα ισχυρό μήνυμα σε όλους τους συμμάχους, με το οποίο εκφράζει τις επιδιώξεις της για έναν κόσμο περισσότερο ασφαλή. Προκειμένου να επιτύχει το στόχο αυτό, το ΝΑΤΟ, ως οργανισμός, ενισχύει με τις δράσεις του τις απαιτούμενες συνθήκες που θα επιφέρουν το επιθυμητό αποτέλεσμα. Όλα τα κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ συμμετέχουν στην NPT –συνθήκη που χαρακτηρίζουν ως ακρογωνιαίο λίθο, αναφορικά με τις προσπάθειες πρόληψης της εξάπλωσης και, κατ’επέκταση, την εξάλειψη τέτοιου είδους όπλων. Η NPT είναι η μοναδική συνθήκη που λειτουργεί με τέτοιο τρόπο, ώστε να προωθεί τη διεθνή σταθερότητα, μέσω των τριών πυλώνων της, τη μη διασπορά, τον αφοπλισμό και τη χρήση πυρηνικής ενέργειας για ειρηνικούς σκοπούς. Επιπλέον, παρέχει ισορροπημένη προσέγγιση κατά μήκος όλων των πυλώνων της – παρ’ όλο που τα κράτη-μέλη θεωρούν ότι οι συνθήκες που επικρατούν σήμερα δεν είναι ευνοϊκές για την επίτευξη γενικού και ολοκληρωτικού αφοπλισμού.

Οι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ θεωρούν ότι όσο καλές και να είναι οι προθέσεις για μία απαγόρευση πυρηνικών όπλων, θα πρέπει να ληφθούν υπόψη οι συνέπειες που αυτή θα έχει στην NPT, καθώς επίσης το αρνητικό αντίκτυπο στη διεθνή ασφάλεια -συμπεριλαμβανομένης της ήδη υπάρχουσας δομής της. Συγκεκριμένα, υποστηρίζουν ότι η απαγόρευση των πυρηνικών όπλων δεν θα επιφέρει στη διεθνή ασφάλεια τις απαιτούμενες συνθήκες αντιμετώπισης και εξάλειψης, παρά μόνο θα αποτελέσει ρίσκο, το οποίο, μέσα από μία πρόχειρη διαδικασία,θα αποτύχει να εκπληρώσει ρεαλιστικές προσδοκίες -κυρίως, δε, θυσιάζοντας τη σταθερότητα στο βωμό της αμεσότητας. Μπορεί η Συνθήκη για την Απαγόρευση των Πυρηνικών Όπλων να φαίνεται ως μία γρήγορη λύση, ωστόσο δεν θα ευνοήσει το βήμα-βήμα σχέδιο δράσης της NPT – το οποίο χαράσσει ένα ρεαλιστικό μονοπάτι στον κοινό στόχο όλων των κρατών, έναν κόσμο χωρίς πυρηνικά όπλα. Τα κράτη αυτά συνεχίζουν,επίσης, προσθέτοντας ότι σε κανένα σημείο της Συνθήκης για την Απαγόρευση των Πυρηνικών δεν φαίνεται ξεκάθαρα η ενίσχυση μέσων για τη μη διασπορά -ή η χρήση ελεγκτικών μηχανισμών και αναγκαίων τεχνολογιών για την υποστήριξη της απαγόρευσης-, παρά μόνο αόριστα γίνεται αναφορά στη δημιουργία τεχνικών, που θα αποτρέπουν τα κράτη να επιζητούν πυρηνικά όπλα.

Το ΝΑΤΟ είναι ένας οργανισμός που θα συνεχίσει να συνιστά πυρηνική δύναμη, για όσο χρονικό διάστημα υπάρχουν πυρηνικά όπλα. Αυτή η διατήρηση των πυρηνικών όπλων αποσκοπεί καθαρά στην αποτροπή, τη διατήρηση της ειρήνης, την πρόληψη πιθανών πιέσεων, αλλά και την παρεμπόδιση της επιθετικότητας. Η ίδια η πυρηνική στρατηγική που έχει ακολουθήσει το ΝΑΤΟ, χαρακτηρίζεται από το δόγμα της αποτροπής, και όλα τα κράτη-μέλη έχουν συμφωνήσει ότι τα πυρηνικά όπλα αποτελούν αποτελεσματικό μέσο του οργανισμού, ώστε να επιτύχει τους στόχους του. Η ασφάλεια αυτή καθ’ αυτή της συμμαχίας εξαρτάται από τα πυρηνικά κράτη-μέλη.

Η ισχύς της συνθήκης και η επόμενη μέρα

Όπως αναφέρθηκε παραπάνω, η συνθήκη θα χρειαστεί να επικυρωθεί από 50 κράτη -γεγονός που είναι πολύ πιθανό να συμβεί και, συνεπώς, η ίδια να ισχύσει. Η αλήθεια είναι ότι τα κράτη που δεν θα τήν έχουν επικυρώσει, δεν θα δεσμεύονται τυπικά από αυτή, ωστόσο οι εμπνευστές της NWBT θεωρούν ότι είναι θέμα χρόνου -από τη στιγμή που υπερψηφίστηκε- να παρασύρει στο σταδιακό αφοπλισμό ακόμα και τα κράτη που θα αντισταθούν σε αυτή -όπως ακριβώς συνέβη με την εξάλειψη των πυρηνικών διασποράς και τις νάρκες. Εξάλλου, ίσως, η αποχή των πυρηνικών δυνάμεων από τις αρχικές διαπραγματεύσεις να έχει θετικά αποτελέσματα για τους υποστηρικτές της συνθήκης, καθώς οι πρώτοι δεν είχαν την ευκαιρία να αλλοιώσουν τη μορφή της με τη χρήση -ενδεχομένως- περισσότερο μετριοπαθών προτάσεων. Σε περίπτωση που οι εικασίες περί τελικής επικύρωσης από τις πυρηνικές χώρες επαληθευτούν, η NWBT θα έχει πετύχει μία πολύ σημαντική επιτυχία προς τον αφοπλισμό των πυρηνικών όπλων. Αντιθέτως, εάν επαληθευτούν οι επικριτές της συνθήκης και επιμείνουν στην τωρινή προσέγγιση της αποτροπής ως το – πλέον- αποτελεσματικό μέσο για τη διατήρηση της διεθνούς ασφάλειας, τότε η NWBT θα αποδειχτεί μία ατελέσφορη προσπάθεια.

Πηγές:

  1. Rühle, M. (2017). The Nuclear Weapons Ban Treaty: reasons for scepticism. [online] NATO Review. Available at: http://www.nato.int/docu/review/2017/Also-in-2017/nuclear-weapons-ban-treaty-scepticism-abolition/EN/index.htm [Accessed 28 Jul. 2017].
  2. Narjas Zatat, E. (2017). More than 120 nations adopt treaty to ban nuclear weapons. [online] The Independent. Available at: http://www.independent.co.uk/news/world/politics/g20-summit-120-countries-adopt-nuclear-weapons-ban-treaty-arms-war-prohibition-disarmament-a7828581.html [Accessed 28 Jul. 2017].
  3. Reachingcriticalwill.org. (2017). Latest news from RCW. [online] Available at: http://www.reachingcriticalwill.org/news/latest-news/11296-united-nations-adopts-resolution-to-prohibit-nuclear-weapons-in-2017 [Accessed 28 Jul. 2017].
  4. Sample, I. (2017). Treaty banning nuclear weapons approved at UN. [online] the Guardian. Available at: https://www.theguardian.com/world/2017/jul/07/treaty-banning-nuclear-weapons-approved-un [Accessed 28 Jul. 2017].
  5. Gladstone, R. (2017). A Treaty Is Reached to Ban Nuclear Arms. Now Comes the Hard Part.. [online] New York Times. Available at: https://www.nytimes.com/2017/07/07/world/americas/united-nations-nuclear-weapons-prohibition-destruction-global-treaty.html [Accessed 28 Jul. 2017].
  6. Tannenwald, N. (2017). Analysis | The U.N. just passed a treaty outlawing nuclear weapons. That actually matters. [online] Washington Post. Available at: https://www.washingtonpost.com/news/monkey-cage/wp/2017/07/17/the-u-n-just-passed-a-treaty-outlawing-nuclear-weapons-that-actually-matters/?utm_term=.0e6b7476fd5a [Accessed 28 Jul. 2017].
  7. Acheson, R. (2017). The nuclear weapons ban and the NPT. [online] Bulletin of the Atomic Scientists. Available at: http://thebulletin.org/nuclear-weapons-ban-and-npt [Accessed 28 Jul. 2017].

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest