PESCO και Βρετανία υπό το πρίσμα του Brexit

Το δημοψήφισμα που έλαβε χώρα στη Μεγάλη Βρετανία τον Ιούνιο του 2016, αλλά και τα αποτελέσματα αυτού έφεραν αρκετές αλλαγές στα μέχρι τότε δεδομένα της Ευρωπαϊκής Ένωσης – με μία εξ’ αυτών να είναι και οι συζητήσεις για τη Μόνιμη Διαρθρωμένη Συνεργασία (PESCO). Πώς συνδέεται, όμως, η PESCO με τη Μεγάλη Βρετανία, και πώς ακριβώς η πρώτη επηρεάζεται από το Brexit; Ποια η σχέση της PESCO με το NATO; Πού στοχεύει, τί ακριβώς προβλέπει, και τί σημαίνει για την Ένωση; Παρακάτω θα επιχειρηθεί η ανάλυση και η απάντηση σε αυτά τα ερωτήματα, τα οποία ενδέχεται να αποδειχθούν κρίσιμα για το μέλλον της Ε.Ε.

Τι είναι η PESCO;

Για να μπορέσει κανείς να απαντήσει στα παραπάνω ερωτήματα, θα πρέπει να αναφερθούν συνοπτικά ορισμένα βασικά χαρακτηριστικά της PESCO. Παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στη Συνθήκη της Λισαβόνας το 2007 ως ένας τρόπος ενίσχυσης της συνεργασίας των κρατών-μελών της Ένωσης σε αμυντικά ζητήματα. Ωστόσο, παρέμεινε ανεκμετάλλευτη μέχρι πρόσφατα. Κατά τον τελευταίο καιρό, η Γαλλία και η Γερμανία επανέφεραν στο προσκήνιο το ενδεχόμενο υλοποίησής της. Εν όψει του Brexit, οι δύο χώρες βρήκαν την ευκαιρία να προωθήσουν τη συγκεκριμένη συνεργασία στα πλαίσια της Ένωσης – μια ενέργεια που, όπως φάνηκε, είχε μεγάλη απήχηση και στα υπόλοιπα κράτη.

European Union foreign and defence ministers attend a signature ceremony of a defence pact, aiming to mark a new era of European military integration, to cement unity after Britain’s decision to quit the bloc, in Brussels, Belgium, November 13, 2017.

Στις 13 Νοεμβρίου 2017 23 κράτη-μέλη της Ένωσης συμφώνησαν να προχωρήσουν στην υλοποίηση της PESCO. Αυτό το μόνιμο πλαίσιο αμυντικής συνεργασίας θα επιτρέψει στα κράτη-μέλη που επιθυμούν και μπορούν να αναπτύξουν από κοινού αμυντικές ικανότητες, να επενδύσουν σε κοινά έργα, ή να ενισχύσουν την επιχειρησιακή ετοιμότητα και συμβολή των ενόπλων δυνάμεών τους. Η επόμενη συνάντηση των κρατών-μελών της Ένωσης προγραμματίστηκε για τις 11 Δεκεμβρίου, ενώ μέχρι τότε αναμένεται να ιδρυθεί το Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας, το οποίο θα παρέχει χρηματοδότηση για τις δράσεις που εντάσσονται στα πλαίσια της PESCO.

Βρετανία και PESCO

Η τελευταία σημαντική προσπάθεια για τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού αμυντικού συμφώνου υπήρξε τη δεκαετία του 1950 – και δεν ήταν άλλο από το Σχέδιο Pleven. Το Σχέδιο αυτό προέβλεπε τη δημιουργία υπερεθνικού ευρωπαϊκού στρατού, στο πλαίσιο μιας Ευρωπαϊκής Αμυντικής Κοινότητας χωρίς τις Η.Π.Α. Η συμφωνία υπογράφηκε το 1952 για την αξιοποίηση του στρατιωτικού δυναμικού της Ευρώπης σε περίπτωση σύγκρουσης με το σοβιετικό μπλοκ, αλλά δεν τέθηκε ποτέ σε ισχύ.

Η Μεγάλη Βρετανία συμφώνησε στο Σχέδιο Pleven, ήταν όμως πάντοτε απρόθυμη να υπογράψει κοινή ευρωπαϊκή αμυντική συμφωνία – απόφαση που προέκυψε από ανησυχίες σχετικά με τη δημιουργία στρατού της Ένωσης. Έτσι και η PESCO θεωρείται από τη Μεγάλη Βρετανία ως το πρώτο στάδιο της διαδικασίας για τη δημιουργία ευρωπαϊκού στρατού. Τέτοιου είδους διαδικασίες -όπως υποστηρίζεται από τη Μεγάλη Βρετανία- θα δημιουργήσουν μία κατάσταση “δύο ταχυτήτων” σε θέματα ασφαλείας και, επιπλέον, θα περιπλέξουν περαιτέρω τις σχέσεις των κρατών-μελών της Ένωσης με το NATO. Ακόμα, η δημιουργία ευρωπαϊκού στρατού για τη Βρετανία ισοδυναμεί με την υπονόμευση της νατοϊκής ισχύος, γι’ αυτό και οι Βρετανοί ηγέτες άσκησαν veto σε τέτοιες προτάσεις στο παρελθόν.

Άλλο ένα επιχείρημα της Βρετανίας εναντίον της PESCO αφορά στη χρηματοδότηση. Η συμφωνία περιλαμβάνει δέσμευση για “τακτική αύξηση των αμυντικών προϋπολογισμών σε πραγματικό χρόνο”, αλλά και αύξηση του μεριδίου των δαπανών που διατίθενται για την έρευνα και την τεχνολογία στον τομέα, με στόχο να πλησιάσει στο 2% των συνολικών αμυντικών δαπανών. Το πρόβλημα έγκειται στο γεγονός ότι, ήδη, πολλά κράτη δεν καταφέρνουν να εκπληρώσουν τον -επί του παρόντος- στόχο του NATO για αμυντικές δαπάνες κατά 2% του Α.Ε.Π.

Η επερχόμενη έξοδος της Βρετανίας από την Ε.Ε. “ανοίγει τις πόρτες” για μια σταδιακά βαθύτερη συνεργασία σε αμυντικό επίπεδο στο εσωτερικό της Ένωσης. Παρόλο που η Βρετανία δεν αποτελεί μέλος της PESCO, οι αξιωματούχοι της κατέστησαν σαφές ότι επιθυμούν να συνεργαστούν με την Ένωση για την άμυνα μετά το 2019. Συμπερασματικά, η Βρετανία είναι σε θέση να συμμετάσχει στο μέλλον, αλλά μόνο εάν προσφέρει σημαντικά κεφάλαια, και παράσχει τεχνογνωσία.

Η υλοποίηση

Οι προκλήσεις στον τομέα της άμυνας δεν είναι, πλέον, θέμα ορισμένων κρατών ή μικρότερων ενώσεων, αλλά της Ένωσης συλλογικά. Η πρωτοβουλία για την υλοποίηση της PESCO φαίνεται να ξεκίνησε από το κάλεσμα του Γάλλου Προέδρου Emmanuel Macron για τη δημιουργία μιας παρεμβατικής ευρωπαϊκής δύναμης, αλλά και την επιμονή του Αμερικανού Προέδρου Donald Trump για μεγαλύτερη δράση της Ευρώπης σε θέματα που αφορούν στην ασφάλειά της.

Για την υλοποίηση και τις επιδιώξεις η Γερμανία και η Γαλλία φαίνεται να έχουν διαφορετικές ιδέες, καθώς η πρώτη επιθυμεί να επικεντρωθεί στη συμμετοχή όσο το δυνατόν περισσότερων χωρών, ενώ η δεύτερη θέλει να δώσει έμφαση -σε πρώτο στάδιο- περισσότερο στο μεγάλο εύρος των δράσεων της PESCO. Υπάρχει, δηλαδή, αυτό το δίλημμα στην ερώτηση: “πρώτα το πλήθος δράσεων, ή το πλήθος συμμετοχών;”.

Όσον αφορά στον οικονομικό παράγοντα, η συγκεκριμένη πρωτοβουλία της PESCO δεν στοχεύει να ορίσει κάποιο σταθερό ποσοστό του Α.Ε.Π. της κάθε χώρας για τις συνολικές αμυντικές δαπάνες, καθώς εμπειρογνώμονες της Ε.Ε. δεν θεωρούν ότι ένας αριθμός μπορεί να καθορίσει το αν μία χώρα εξασφαλίζει αποτελεσματικά την ασφάλεια τη δική της και των συμμάχων της. Η γενικότερη ιδέα, λοιπόν, δεν απαιτεί μεγάλες δαπάνες, αλλά την καλύτερη αξιοποίησή τους.

Οι στόχοι της PESCO

Ένας βασικός στόχος της PESCO είναι να μειωθεί ο αριθμός των οπλικών συστημάτων, και να εξοικονομηθούν χρήματα για να βελτιωθούν οι κοινές επιχειρήσεις. Θα μπορούσε, επίσης, να χρησιμοποιηθεί η συνεργασία ως ομπρέλα για δράσεις όπως η γερμανογαλλική πρωτοβουλία για τον σχεδιασμό ενός νέου αεροσκάφους, καθώς και για τις υπάρχουσες διμερείς συμφωνίες στρατιωτικής συνεργασίας, όπως οι στενές σχέσεις μεταξύ της Γερμανίας και των Κάτω Χωρών. Άλλος στόχος είναι η δυνατότητα εκτέλεσης στρατιωτικών επιχειρήσεων από την Ε.Ε., ώστε να μεγιστοποιηθεί η αξιοπιστία της ως δρων για τη διεθνή ασφάλεια.

Η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση βρίσκεται σε προχωρημένο στάδιο σε ορισμένους τομείς, ενώ σε άλλους -όπως στον αμυντικό τομέα- όχι και τόσο. Τα κράτη-μέλη είναι υπεύθυνα για τις αμυντικές τους δράσεις και, παρά τις πρωτοβουλίες των προηγούμενων χρόνων για τον συντονισμό και τη σύγκλιση των αμυντικών πολιτικών, η διαδικασία αποδείχτηκε περίπλοκη, λόγω της ετερότητας που επικρατεί μεταξύ των κρατών. Συγκεκριμένα, τα μεγέθη των στρατιωτικών δυνάμεων, οι δυνατότητες και οι παραδόσεις του κάθε κράτους στο εσωτερικό της Ένωσης διαφέρουν. Η πλειοψηφία αυτών -αλλά όχι όλα- είναι μέλη του NATO, άλλα ήταν πολύ ενεργά στρατιωτικά στο παρελθόν, ενώ άλλα είναι πιο απρόθυμα. Τέλος, κάποια κράτη -όπως η Γερμανία- απαιτούν τη διεξαγωγή κοινοβουλευτικών ψηφοφοριών, ενώ άλλα όχι. Η PESCO αποτελεί την τελευταία προσπάθεια για τη γεφύρωση αυτών των διαφορών προς μία αποτελεσματική στρατιωτική συνεργασία.

Η γαλλογερμανική πρωτοβουλία εκφράζει μία φιλοσοφία διαφορετική από αυτή των Η.Π.Α. και του NATO η οποία, όμως, τοποθετείται παράλληλα, και λειτουργεί συμπληρωματικά σε αυτά. Σύμφωνα με αυτή τη φιλοσοφία, οι συγκρούσεις δεν επιλύονται από τον στρατό, αλλά από την πολιτική, ενώ ο στρατός δημιουργεί μία προσωρινή παύση στις εντάσεις.

PESCO και NATO

Όλο το εγχείρημα της PESCO έχει αναπτυχθεί ώστε να εναρμονίζεται με τις δράσεις και την οργάνωση του NATO, με απώτερο σκοπό τη διασφάλιση της διαφάνειας και την αποφυγή της δημιουργίας ενός ασαφούς τοπίου δράσης, το οποίο θα οδηγούσε σε αντιφάσεις. Στα πλαίσια αυτής της συνεργασίας, το NATO θα επικεντρωθεί στη συλλογική άμυνα, ενώ η PESCO θα εξασφαλίσει την ταχύτερη και αποτελεσματικότερη αντίδραση της Ε.Ε. στην περιοχή της Αφρικής, ώστε η Ένωση να είναι σε θέση να αντιμετωπίσει καταστάσεις όπως, για παράδειγμα, την κρίση του Ebola το 2014. Μια βαθύτερη ευρωπαϊκή συνεργασία δεν ωφελεί μόνο την ίδια την Ένωση, αλλά και το NATO, αφού προσφέρει νέες δυνατότητες και βοηθά στην κατανομή των βαρών εντός της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας. Το παραπάνω συνεπάγεται μια ενίσχυση του ευρωπαϊκού πυλώνα στο πλαίσιο του NATO.

Το NATO και η Ε.Ε. εκφράζουν από κοινού την ανάγκη για μία στρατιωτική ζώνη που στο εσωτερικό της θα υφίσταται ελεύθερη κυκλοφορία στρατευμάτων και εξοπλισμού χωρίς διαβατήρια, βασισμένη στη ζώνη Schengen της Ένωσης. Το γεγονός αυτό θα προσδίδει στα στρατεύματα ευελιξία και άμεση ανταπόκριση σε ιδιαίτερα απαιτητικές συνθήκες.

Μπορεί να λειτουργήσει;

Οι προοπτικές που φαίνεται να παρέχει η PESCO -τουλάχιστον θεωρητικά, μέχρι στιγμής- αποτελούν ένα σημαντικό βήμα για την ίδια την Ένωση, αλλά και για τη διεθνή άμυνα και ασφάλεια. Το συμπέρασμα αυτό απορρέει από τη φύση της PESCO, καθώς η λειτουργία της είναι συμπληρωματική της νατοϊκής, με αποτέλεσμα οι σημερινές προκλήσεις να αντιμετωπίζονται συλλογικά και πιο αποδοτικά. Ακόμα, η δυνατότητα επέμβασης μιας ευρωπαϊκής επιχείρησης σε κρίσεις ή συγκρούσεις επιτρέπει στην Ένωση να αντιδρά άμεσα και μεμονωμένα, εάν αυτό απαιτείται. Επίσης, αναφορικά με τα κράτη-μέλη της Ε.Ε., μια τέτοια πρωτοβουλία είναι σε θέση να οργανώσει αποτελεσματικά στον μέγιστο βαθμό τις αμυντικές δαπάνες της κάθε χώρας -οι οποίες έτσι κι αλλιώς θα υπήρχαν- παρέχοντάς τους, μάλιστα, δυνατότητα χρηματοδότησης της τάξεως του 10% μέσω του Ευρωπαϊκού Ταμείου Άμυνας. Η συνεργασία έχει, λοιπόν, τη δυνατότητα να λειτουργήσει, αλλά και να είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική. Ακόμα και η Βρετανία -που δεν θα συμμετάσχει στη συνεργασία- δεν αντιτάσσεται ολοκληρωτικά στην PESCO και, σύμφωνα με δηλώσεις του Υπουργού Εξωτερικών της εν λόγω χώρας, θα είναι υποστηρικτική όπου χρειαστεί. Είναι η PESCO το πρώτο βήμα προς έναν ευρωπαϊκό στρατό; Πιθανόν και να είναι – γεγονός που δεν ευχαριστεί ιδιαίτερα τις Η.Π.Α. και τη Βρετανία. Ωστόσο, προς το παρόν οι στόχοι είναι διαφορετικοί, και δεν θα πρέπει να καταδικαστεί το όλο εγχείρημα λόγω αυτής της πιθανής μελλοντικής εξέλιξης. Το σημαντικό είναι να εστιάσει κανείς στα θετικά σημεία, και να εκμεταλλευτεί τις δυνατότητες που θα παρέχει η βαθύτερη αυτή συνεργασία στον αμυντικό τομέα.

Πηγές:

  1. Shalal, Α and Emmott, R. (2017). Eu to sign joint defence pact in show of post- Brexit unity
    https://www.reuters.com/article/us-eu-defence/eu-to-sign-joint-defense-pact-in-show-of-post-brexit-unity-idUSKBN1D81CT?utm_content=buffere1239&utm_medium=social&utm_source=facebook.com&utm_campaign=buffer
  2. Perlman, E. (2017). PESCO: What we can expect from the European Union’s defence pact
    https://www.verdict.co.uk/pesco-eu-defence-pact/
  3. Bosotti, A. (2017). They’re all alone! Brussels created new army due to fears US & UK won’t RESCUE EU anymore
    https://www.express.co.uk/news/uk/879386/European-Union-EU-army-news-Brussels-military-Brexit-Pesco-US-UK-defence-video
  4. Jefferson, C. (2017). German, French defence ministers talk new European security force
    http://www.dw.com/en/german-french-defense-ministers-talk-new-european-security-force/a-39086419
  5. Waterfield, B. (2017). EU nations creative alternative to NATO with new defence pact
    https://www.thetimes.co.uk/edition/news/eu-nations-create-alternative-to-nato-with-new-defence-pact-30st500sx
  6. European Union EXTERNAL ACTION. (2017). Permanent Structured Cooperation (PESCO)- Factsheet
    https://eeas.europa.eu/headquarters/headquarters-Homepage/34226/permanent-structured-cooperation-pesco-factsheet_en
  7. European Council. (2017). Defence cooperation: 23 member states sign joint notification on the Permanent Structured Cooperation (PESCO)
    http://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2017/11/13/defence-cooperation-23-member-states-sign-joint-notification-on-pesco/#
  8. Ψαρά, Μ. (2017). Καμμένος: Μεγάλες δυνατότητες για την Ελλάδα από την υπογραφή της PESCO
    http://news247.gr/eidiseis/politiki/kammenos-megales-dynatothtes-gia-thn-ellada-apo-thn-ypografh-ths-pesco.4936790.html

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest