«Tech Boom» και μεταβολή του εργασιακού τοπίου στις ΗΠΑ

Οι εξελίξεις στον τεχνολογικό τομέα είναι, αναμφισβήτητα, αυτές που έχουν αλλάξει άρδην την καθημερινότητά μας τις τελευταίες δεκαετίες, και έχουν προσθέσει στο λεξιλόγιό μας νέους όρους – όπως «κοινωνικά δίκτυα» και «μηχανές αναζήτησης». Ο τεχνολογικός τομέας ήταν, από τις αρχές της νέας χιλιετίας, πολλά υποσχόμενος στο πεδίο της ανάπτυξης και της οικονομίας. Στις ΗΠΑ, εταιρίες-μεγαθήρια (όπως η Google και η Amazon) δημιούργησαν προσδοκίες για μεγάλα οικονομικά κέρδη και πρόοδο. Πολλές έρευνες, όμως, καταλήγουν πως η τεχνολογική άνθηση της προηγούμενης δεκαετίας δεν απέδωσε όσο αναμενόταν, ειδικότερα στον εργασιακό τομέα.

Για το σχηματισμό μιας πιο σφαιρικής εικόνας, θα πρέπει να ανατρέξουμε στη δεκαετία του ’90 και στη σταθερή εμπορική ανάπτυξη και καθιέρωση του Διαδικτύου – ή αλλιώς, περίοδο του “Internet Boom”.  Το τελευταίο μέρος της περιόδου αυτής (1995-2001) καλύπτεται από μία ιστορική, κερδοσκοπική φούσκα, γνωστή και ως «dot-com bubble«, στην οποία τα χρηματιστήρια των βιομηχανοποιημένων χωρών είδαν την αξία των κεφαλαίων τους να αυξάνεται με ταχείς ρυθμούς, όντας άμεσα συνδεδεμένη με την ανάπτυξη στον τομέα του διαδικτύου.

Πιο συγκεκριμένα, λόγω της αύξησης της εμπορικής ανάπτυξης του διαδικτύου, οι επενδυτές κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου (venture capitalists) έγιναν μάρτυρες νέων ρεκόρ ανάπτυξης, καθώς οι διαδικτυακές εταιρίες -γνωστές και ως εταιρίες “dot-com»- παρουσίασαν ραγδαίες προσαυξήσεις στις τιμές των μετοχών τους. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να κινηθούν γρηγορότερα και με λιγότερη προσοχή από ό,τι συνήθως, διαλέγοντας να μετριάσουν τον κίνδυνο, επενδύοντας σε πολλούς διαφορετικούς ανταγωνιστές, και αφήνοντας την αγορά να αποφασίσει ποιος από αυτούς θα έχει επιτυχία. Αυτές οι εταιρίες συνήθως πρόσφεραν τις υπηρεσίες τους ή το τελικό τους προϊόν δωρεάν, με την πρόθεση να χτίσουν την αναγνωσιμότητά τους, ώστε να αρχίσουν να χρεώνουν για αυτό αργότερα. Όλη αυτή η στρατηγική αντικατοπτρίζεται στο μότο “get big fast”.

Αυτός ο συνδυασμός της ταχείας αύξησης των τιμών των μετοχών, της πεποίθησης της αγοράς ότι οι εταιρείες αυτές θα αποδώσουν μελλοντικά κέρδη, και των ατομικών πιθανολογιών πάνω σε μετοχές και ευρέως διαθέσιμα επιχειρηματικά κεφάλαια, οδήγησε στη δημιουργία ενός περιβάλλοντος στο οποίο πολλοί επενδυτές ήταν πρόθυμοι να παραβλέψουν τις παραδοσιακές μετρήσεις και να κερδοσκοπήσουν. Η κατάρρευση της “dot-com bubble” ήρθε το 1999 με 2001. Κατά τη διάρκεια αυτής, πολλές εταιρείες απέτυχαν παταγωδώς και σταμάτησαν να υπάρχουν, άλλες έχασαν ένα μεγάλο μέρος της κεφαλαιοποίησής τους στην αγορά αλλά έμειναν κερδοφόρες, ενώ άλλες, όπως η eBay.com, αργότερα κατάφεραν να ανακάμψουν και να αυξήσουν την τιμή των μετοχών τους. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Amazon.com, η μετοχή της οποίας κατάφερε να ξεπεράσει τα 700$, αφού είχε πέσει από τα 107$ στα 7$ την περίοδο της κατάρρευσης της φούσκας.

Καθώς η τεχνολογική έκρηξη υποχώρησε, για λόγους εξυγίανσης και ανάπτυξης, η βιομηχανία της τεχνολογίας και της πληροφορικής οδηγήθηκε στην υιοθέτηση ενός πιο παραδοσιακού μοντέλου, με σκοπό να μοιάσει σε άλλους κλασσικούς τομείς των ΗΠΑ. Τα τελευταία χρόνια, δέκα εταιρίες τεχνολογίας και πληροφορικής βρίσκονται μέσα στις εκατό μεγαλύτερες σε έσοδα εταιρίες των ΗΠΑ.

Όπως αποδείχτηκε, η κατάρρευση της “dot-com bubble” αποτέλεσε σημείο αιχμής και επηρέασε την τεχνολογική οικονομία, αλλά και την ευημερία των ΗΠΑ. Νέοι τεχνολογικοί κολοσσοί καινοτομούν και αναπτύσσονται, αλλά δεν αποδίδουν όπως αναμενόταν σε θέσεις εργασίας. Σύμφωνα με ένα πρόσφατο άρθρο του Wall Street Journal, η Facebook Inc και η Google’s Alphabet Inc, των οποίων η χρηματιστηριακή αξία είναι διπλάσια από αυτή της Microsoft Inc, απασχολούσαν συνολικά 74.505 εργαζόμενους το τέλος του 2015 – περίπου ένα τρίτο λιγότερους από αυτούς που απασχολούσε η δεύτερη.

Αξίζει να σημειωθεί ότι όταν το Facebook αγόρασε το 2012 την υπηρεσία ανταλλαγής φωτογραφιών Instagram έναντι $1 δις, αυτή είχε μόνο 13 υπαλλήλους. Ενώ, όταν το 2014 αγόρασε την υπηρεσία μηνυμάτων WhatsApp, με περισσότερους από 450 εκατομμύρια χρήστες, για $19 δις, αυτή απασχολούσε μόνο 55 υπαλλήλους. Το φαινόμενο αυτό έχει χαρακτηριστεί από τους οικονομολόγους ως “skill-biased technical change”, δηλαδή το κέρδος από την ανάπτυξη καταλήγει σε εκείνα τα λίγα άτομα που έχουν τις ικανότητες -αλλά και την τύχη- , ενώ παράλληλα βρίσκονται στην καλύτερη θέση για να επωφεληθούν από τη νέα τεχνολογία.

Η τεχνολογία ανθίζει αλλά όχι για τους Αμερικάνους εργάτες. (Wall Street Journal)

Η τεχνολογία ανθίζει αλλά όχι για τους Αμερικάνους εργάτες. (Wall Street Journal)

Η τελευταία γενιά των πιο δημοφιλών εταιρειών start-up έχει χρηματοδοτηθεί με τεράστια επιχειρηματικά κεφάλαια, και έχει λάβει διθυραμβικές αξιολογήσεις. Το γεγονός αυτό έχει ως αποτέλεσμα την εισροή πλούτου και, κατά συνέπεια, την ευημερία στη Silicon Valley -έδρα των περισσότερων από αυτών- , ενώ παράλληλα αποτελεί παράδειγμα της οικονομικής πόλωσης που χαρακτηρίζει την Αμερική σήμερα. Οι πέντε μεγαλύτερες σε χρηματιστηριακή αξία τεχνολογικές εταιρίες των ΗΠΑ σήμερα -Apple, Alphabet (Google), Microsoft, Facebook και Oracle Corp- συνδυαστικά αξίζουν $1,8 τρις, 80% περισσότερο από αυτό που άξιζαν οι πέντε μεγαλύτερες εταιρείες τεχνολογίας το 2000. Οι πέντε σημερινοί αυτοί κολοσσοί έχουν, όμως, 22% λιγότερους εργαζόμενους σε σύγκριση με τους προκατόχους τους το 2000 – Cisco Systems Inc., Intel, IBM, Oracle και Microsoft.

Ένας ακόμη βασικός λόγος που οι προσλήψεις στον τομέα της πληροφορικής παρουσιάζουν κάθοδο, συγκριτικά με την δεκαετία του ‘90, είναι το γεγονός ότι, πολλές επιχειρήσεις έχουν μεταφέρει την παραγωγή των μηχανημάτων έξω από τις ΗΠΑ. Αυτά τα δίκτυα εφοδιασμού έχουν παρανομαστή κυρίως την Κίνα ή άλλες χώρες στην Ασία, αναπτυσσόμενες με φθηνό εργατικό δυναμικό. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η ίδια η Apple, η οποία αρχικά κατασκεύαζε τα πρώτα iMac στην Καλιφόρνια, αλλά το 2004 μετέφερε το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής στο εξωτερικό, και κυρίως σε “συναρμολογητές” στην Κίνα. Το 2011, όταν απεβίωσε ο Steve Jobs, η Apple έφτιαχνε σχεδόν όλα τα προϊόντα της εκτός Αμερικής, και δεν επανήλθε μέχρι το 2013, όποτε άρχισε παραγωγή προσωπικών υπολογιστών στο Ώστιν του Τέξας.

Οι μεγάλες τεχνολογικές εταιρίες δημιουργούν λιγότερες θέσεις εργασίας. όλο και λιγότερες εταιρίες εισέρχονται στο χρηματιστήριο. (Wall Street Journal)

Οι μεγάλες τεχνολογικές εταιρίες δημιουργούν λιγότερες θέσεις εργασίας. όλο και λιγότερες εταιρίες εισέρχονται στο χρηματιστήριο. (Wall Street Journal)

Αναμφισβήτητα, πολλά διαφορετικά είδη τεχνολογικών επαγγελμάτων έχουν δημιουργηθεί από εταιρείες αυτού του είδους, κυρίως στον τομέα έκδοσης λογισμικού (software). Η ανάπτυξη, όμως, αυτή είναι αισθητά μικρότερη σε σχέση με τις απώλειες από τον τομέα παραγωγής τεχνολογικών προϊόντων. Παράλληλα, η επιβράδυνση στον τεχνολογικό εργασιακό τομέα οφείλεται και στην πτώση του αριθμού των εταιρειών start-up. Μελέτη του 2014 έδειξε αύξηση των νέων εταιρειών τεχνολογίας σε 113.000 το 2001, από 64.000 το 1992. Ο αριθμός αυτός, όμως, το 2011 έπεσε στις 79.000, και δεν έχει καταφέρει να ανακάμψει μέχρι σήμερα. Βασικές αιτίες αυτής της υποχώρησης θεωρούνται ο παγκόσμιος -πλέον- ανταγωνισμός, αλλά και η αύξηση της εγχώριας νομοθεσίας.

Ένα άλλο πρόβλημα είναι ότι λιγότερες εταιρείες τεχνολογίας έχουν δημοσιοποιηθεί και εισέλθει στο χρηματιστήριο. Η δημοσιοποίηση είναι μία διαδικασία που μπορεί αποδώσει πλούτη στους αρχικούς εργαζόμενους της εταιρείας, αλλά και να γίνει έναυσμα για δημιουργία περισσότερων θέσεων εργασίας, καθώς η εταιρεία θα αναπτύσσεται. Ο Jay Ritter, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Warrington College of Business της Φλόριντα, παρατηρεί ότι από το 2001 έως το 2015 υπήρχαν 548 δημόσιες προσφορές (public offerings) από τεχνολογικές εταιρίες. Από το 1990 έως το 2000, αντιθέτως, 1853 εταιρίες εισήχθησαν στο χρηματιστήριο.

Συμπερασματικά, οι προσλήψεις στον τομέα της πληροφορικής και των τεχνολογιών συρρικνώθηκαν αισθητά, λόγω της εξαγωγής της διαδικασίας παραγωγής εκτός των ΗΠΑ, ενώ παράλληλα, οι νέοι γίγαντες της τεχνολογίας δημιουργούν λιγότερες θέσεις εργασίας. Ο αριθμός των νέων εταιρειών τεχνολογίας είναι μικρότερος από αυτόν στην αρχή της χιλιετίας. Η αύξηση της παραγωγικότητας και των μισθών επιβραδύνθηκε ενώ, παράλληλα, πολλές παραδοσιακά ανθρώπινες εργασίες, κυρίως χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, έχουν αντικατασταθεί – ή σκοπεύουν να αντικατασταθούν στο μέλλον από μηχανές.

Η πραγματικότητα στον εργασιακό τομέα των ΗΠΑ διαφέρει πλήρως με αυτήν που αναμενόταν από τις αισιόδοξες προβλέψεις πολιτικών ηγετών, τεχνολογικών επιχειρηματιών και οικονομολόγων σχεδόν μία γενιά πριν. Η τεχνολογία κατέληξε να διευρύνει το εισοδηματικό χάσμα ανάμεσα στους πλούσιους και φτωχούς, διαχέοντας μία αίσθηση απογοήτευσης, καθώς τα νέα άτομα δεν βλέπουν την ανάπτυξη που περίμεναν από το πολλά υποσχόμενο “tech boom”. Η εθνική αυτή δυσαρέσκεια είναι ο μεγαλύτερος εχθρός για τη συνοχή της αμερικανικής κοινωνίας, πράγμα που αντικατοπτρίζεται και στην πολιτική της ζωή, καθώς αναμφισβήτητα συνέβαλε στην άνοδο πολιτικών outsider όπως ο Donald Trump.

Πηγές:

  1. Investopedia.com (2010) ‘Dotcom bubble’, in Available at: http://www.investopedia.com/terms/d/dotcom-bubble.asp (Accessed: 31 October 2016).
  2. Fortune 500 (2016) Available at: http://beta.fortune.com/fortune500 (Accessed: 31 October 2016).
  3. Hilsenrath, J. and Davis, B. (2016) America’s dazzling tech boom has a downside: Not enough jobs. Available at: http://www.wsj.com/articles/americas-dazzling-tech-boom-has-a-downside-not-enough-jobs-1476282355?tesla=y (Accessed: 31 October 2016).
  4. Ante, S.E. and Raice, S. (2012) Insta-Rich: $1 Billion for Instagram. Available at: http://www.wsj.com/articles/SB10001424052702303815404577333840377381670 (Accessed: 31 October 2016).
  5. Dulaney, C. (2014) Facebook completes acquisition of WhatsApp. Available at: http://www.wsj.com/articles/facebook-completes-acquisition-of-whatsapp-1412603898 (Accessed: 31 October 2016).
  6. 2016, P.M. (2008) Skill-biased technical change: The new Palgrave dictionary of economics. Available at: http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_S000493 (Accessed: 31 October 2016).
  7. Haltiwanger, J., Hathaway, I. and Miranda, J. (2014) DECLINING BUSINESS DYNAMISM IN THE U.S. HIGH-TECHNOLOGY SECTOR. Available at: http://www.kauffman.org/~/media/kauffman_org/research%20reports%20and%20covers/2014/02/declining_business_dynamism_in_us_high_tech_sector.pdf (Accessed: 31 October 2016).
  8. Ritter, J.R. (2016) Initial Public Offerings: Updated Statistics. Available at: https://site.warrington.ufl.edu/ritter/files/2016/03/Initial-Public-Offerings-Updated-Statistics-2016-03-08.pdf (Accessed: 31 October 2016).
  9. Ritter, J.R. (2016) Initial Public Offerings: Updated Statistics. Available at: https://site.warrington.ufl.edu/ritter/files/2016/03/Initial-Public-Offerings-Updated-Statistics-2016-03-08.pdf (Accessed: 31 October 2016).
  10. Aeppel, T. (2015) What clever robots mean for jobs. Available at: http://www.wsj.com/articles/what-clever-robots-mean-for-jobs-1424835002 (Accessed: 31 October 2016).
  11. Zumbrun, J. (2016) U.S. Poverty and income inequality in 9 charts. Available at: http://blogs.wsj.com/economics/2016/09/13/u-s-poverty-and-income-inequality-in-9-charts/ (Accessed: 31 October 2016).

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

X

Pin It on Pinterest

X
Share This