Whistleblowers και Ευρωπαϊκή Ένωση

Ο όρος whistleblowers ή μάρτυρες δημοσίου συμφέροντος είναι σχετικά νέος στην Ελλάδα, δεδομένης της πρόσφατης νομοθέτησης του ζητήματος κατά τον Απρίλιο του έτους 2014. Ο εν λόγω όρος αναφέρεται σε πρόσωπα τα οποία, χωρίς να εμπλέκονται τα ίδια στην τέλεση εγκλημάτων διαφθοράς, συμβάλλουν ουσιωδώς στην αποκάλυψη των εν λόγω εγκλημάτων μέσω πληροφοριών που παρέχουν στις αρμόδιες διωκτικές Αρχές.

Από την 3η Μαρτίου 2017 έως την 29η Μαΐου 2017, διενεργείται στην επίσημη ιστοσελίδα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δημόσια διαβούλευση με θέμα την προστασία των whistleblowers. Σκοπός της διαβούλευσης αυτής συνιστά η συλλογή πληροφοριών και απόψεων σχετικά με τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα της προστασίας των προσώπων αυτών, με τα στοιχεία που είναι σημαντικά για την αποτελεσματικότητα της εν λόγω προστασίας, αλλά και με τα προβλήματα που ανακύπτουν τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο λόγω των κενών και των αδυναμιών της υφιστάμενης προστασίας, καθώς και λόγω των διαφορετικών νομοθετικών ρυθμίσεων των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Επιπλέον, ανησυχίες σχετικά με την έλλειψη αποτελεσματικής προστασίας των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος από τα κράτη-μέλη, αλλά και σχετικά με τις αρνητικές επιπτώσεις της έλλειψης αυτής επί των δικαιωμάτων στην ελευθερία της έκφρασης και της πληροφόρησης -όπως αυτά κατοχυρώνονται στο Άρθρο 10 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και στο Άρθρο 11 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης- αναδείχθηκαν πρόσφατα κατά το ετήσιο συνέδριο για τα Θεμελιώδη Δικαιώματα του 2016.

Η ανάγκη προστασίας των whistleblowers εκκινεί από τον καίριο ρόλο που τα πρόσωπα αυτά διαδραματίζουν στην αποκάλυψη εγκλημάτων και στην προστασία του δημοσίου συμφέροντος, όπως επισημάνθηκε στο Ετήσιο Συνέδριο των Μελών της Διεθνούς Διαφάνειας (A.M.M. of Transparency International), που διεξήχθη τον Οκτώβριο του 2009 στο Βερολίνο.

Το πιο συχνό είδος αδικημάτων εξ όσων έχουν αναφερθεί από whistleblowers μέσω εσωτερικών εταιρικών μηχανισμών, ήταν το έγκλημα της απάτης -με ποσοστό 42%-, όπως προκύπτει από σχετική έκθεση του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (O.E.C.D.) για το έτος 2016. Μάλιστα, σε μελέτη του ίδιου έτους που πραγματοποιήθηκε από την Ένωση Εγκεκριμένων Εξεταστών Απάτης (Association of Certified Fraud Examiners), για την οποία εξετάστηκαν περισσότερες από 2.400 περιπτώσεις απάτης σε 114 χώρες, διαπιστώθηκε ότι περίπου 40% των εγκλημάτων αυτών αποκαλύφθηκαν από whistleblowers. Περαιτέρω, τον αποφασιστικό ρόλο των whistleblowers στην καταπολέμηση των εγκλημάτων απάτης ανέδειξε και η έρευνα που έγινε από την PricewaterhouseCoopers (P.W.C.) σε περισσότερες από 5.400 επιχειρήσεις σε 40 κράτη, κατά το έτος 2007. Ειδικότερα, στη μελέτη αυτή διαπιστώθηκε ότι το 43% των εγκλημάτων απάτης αποκαλύφθηκε από whistleblowers, τη στιγμή που μόλις το 3% των αποκαλύψεων οφειλόταν στην αστυνομία, ενώ μόλις το 34% προήλθε από μηχανισμούς εταιρικής ασφάλειας, ελέγχων, εναλλαγής του προσωπικού και διαχείρισης κινδύνων απάτης.

Η ύπαρξη αποτελεσματικών μηχανισμών προστασίας των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος ενθαρρύνει την αποκάλυψη παράνομων δραστηριοτήτων. Ενδεικτικά, σύμφωνα με στατιστικά στοιχεία του έτους 2014, στην Ουγγαρία, όπου κατά το έτος 2013 θεσπίστηκε ένα ολοκληρωμένο νομικό πλαίσιο για την προστασία των whistleblowers, το ποσοστό των καταγγελιών από τους τελευταίους αυξήθηκε κατά 143% μέσα σε ένα χρόνο. Περαιτέρω, στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου ο σχετικός νόμος θεσπίστηκε το 2000, αυξήθηκε σημαντικά η προθυμία υποβολής καταγγελιών σχετικά με περιπτώσεις απάτης, δωροδοκίας και διαφθοράς. Ειδικότερα, ενώ στα υπόλοιπα Ευρωπαϊκά κράτη το ποσοστό των ερωτηθέντων ανώτερων στελεχών εταιριών οι οποίοι θα κατήγγειλαν μια τέτοια περίπτωση ανερχόταν στο 54%, στο Ηνωμένο Βασίλειο το ποσοστό αυτό ήταν σημαντικά υψηλότερο, ανερχόμενο στο 86%. Από την άλλη πλευρά, η έλλειψη επαρκούς προστασίας των whistleblowers έχει ως αποτέλεσμα την αποθάρρυνση των ατόμων από την αποκάλυψη παράνομων δραστηριοτήτων, γεγονός το οποίο ενδέχεται να έχει επιπτώσεις στη λειτουργία των διαφόρων πολιτικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η αντιμετώπιση των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος από τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν παρουσιάζει ομοιογένεια, διαπίστωση που τεκμηριώνεται και από τη Διεθνή Διαφάνεια (Transparency International). Επί του παρόντος, μόνο λίγα κράτη-μέλη παρέχουν επαρκή προστασία στους whistleblowers, αν και -στην πλειονότητά τους- τείνουν να έχουν διάσπαρτες διατάξεις σε διάφορα νομοθετήματα ενώ, ταυτόχρονα, παρουσιάζουν σημαντικά κενά, τα οποία δημιουργούν μια σειρά προβλημάτων.

Ενδεικτικά, όπως προκύπτει από την αξιολόγηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής τον Ιανουάριο του έτους 2017, σε κάποια κράτη-μέλη δεν υπάρχει προστασία έναντι αντιποίνων σε εργαζομένους-whistleblowers στον ιδιωτικό τομέα. Σε άλλα κράτη, οι παραπάνω εργαζόμενοι προστατεύονται από τυχόν καταγγελία της σύμβασης εργασίας τους ή από άλλη άνιση μεταχείριση, αλλά υπέχουν ποινική ή αστική ευθύνη, ενώ, τέλος, σε ορισμένα κράτη-μέλη η νομική προστασία των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος είναι εξαιρετικά περιορισμένη.

Τόσο η έλλειψη όσο και η επάρκεια προστασίας των whistleblowers δεν συνιστούν μόνο εσωτερικά ζητήματα ενός κράτους-μέλους, καθώς μια εθνική νομοθεσία ενδέχεται να επηρεάσει σε μεγάλο βαθμό τα συμφέροντα άλλων κρατών-μελών, αλλά και τα συμφέροντα της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως σύνολο. Για παράδειγμα, η εν λόγω έλλειψη ή μη ουσιαστική προστασία μπορεί να καταστεί αποτρεπτικός παράγοντας για την καταγγελία -εκ μέρους των εργαζομένων μιας πολυεθνικής εταιρίας- παράνομων πράξεων που τελέστηκαν στο υποκατάστημα της εταιρίας σε άλλο κράτος-μέλος, ή που αφορούν το ενωσιακό δημόσιο συμφέρον. Από την άλλη, η επάρκεια προστασίας συνεπάγεται μια σειρά πλεονεκτημάτων για όλα τα κράτη-μέλη, κάτι που την καθιστά μια προκριτέα και επιτακτική λύση.

Ειδικότερα, η παροχή αποτελεσματικής προστασίας στους whistleblowers μπορεί να ενισχύσει την ακεραιότητα της εσωτερικής αγοράς, μειώνοντας τη διαφθορά, αλλά και να επιφέρει ευεργετικά αποτελέσματα για την οικονομική ανάπτυξη, για τις διασυνοριακές επενδύσεις και για την ανταγωνιστικότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Επιπλέον, η παροχή επαρκούς προστασίας κατά των αντιποίνων έναντι εργαζομένων οι οποίοι, στο πλαίσιο της εργασιακής τους σχέσης, αναφέρουν ή αποκαλύπτουν παράνομες δραστηριότητες, θα μπορούσε να οδηγήσει -μεταξύ άλλων- σε ενίσχυση της προστασίας των καταναλωτών και σε προάσπιση του δίκαιου ανταγωνισμού στην αγορά. Περαιτέρω, μια επαρκής προστασία θα προωθήσει το δικαίωμα στην ελευθερία έκφρασης και ενημέρωσης -συμπεριλαμβανομένης της ελευθερίας και της πολυφωνίας των μέσων ενημέρωσης-, το δικαίωμα προστασίας από αδικαιολόγητες απολύσεις και το δικαίωμα σε αποτελεσματική προσφυγή και δίκαιη δίκη, ενώ, τέλος, θα έχει και θετικά περιβαλλοντικά αποτελέσματα, καθώς θα ενθαρρύνει την αποκάλυψη κινδύνων για το περιβάλλον. Συνεπώς, μια ολοκληρωμένη προστασία των whistleblowers από τα κράτη-μέλη δεν σχετίζεται μόνο με την καταπολέμηση του εγκλήματος, αλλά τα αποτελέσματά της μετατοπίζονται και σε άλλους τομείς ζωτικής σημασίας, όπως στην οικονομία, στην κοινωνία, στα θεμελιώδη δικαιώματα και στο περιβάλλον.

 

Πηγές:

  1. Acfe.com. (2017). 2016 ACFE Report to the Nations. [online] Available at: http://www.acfe.com/rttn2016/about/executive-summary.aspx [Accessed 18 May 2017].
  2. OECD. (2009). Committing to Effective Whistleblower Protection. [online] Secretary-General of the OECD. Available at: https://www.oecd.org/corruption/Committing-to-Effective-Whistleblower-Protection-Highlights.pdf [Accessed 18 May 2017].
  3. Worth, M. (2013). Whistleblowing in Europe. [online]. Available at: https://www.transparency.de/fileadmin/pdfs/Themen/Hinweisgebersysteme/EU_Whistleblower_Report_final_web.pdf [Accessed 18 May 2017].
  4. Osterhaus, A. (2009). Recommended draft principles for whistleblowing legislation. Available at: http://www.transparency.org/files/content/activity/2009_PrinciplesForWhistleblowingLegislation_EN.pdf [Accessed 18 May 2017].
  5. Transparency International. (2017). Resolution on the protection of whistleblowers. [online] Available at: https://www.transparency.org/files/content/activity/2009_ResolutionProtectionWhistleblowers_EN.pdf [Accessed 23 May 2017].
  6. National Whistleblowers Center. (2007). Proven Effectiveness of Whistleblowers. [online] Available at: http://lib.ohchr.org/HRBodies/UPR/Documents/session9/US/NWC_NationalWhistleblowersCenter_Annex2.pdf [Accessed 23 May 2017].
  7. European Commission. (2017). Inception impact assessment. [online] Available at: http://ec.europa.eu/smart-regulation/roadmaps/docs/plan_2016_241_whistleblower_protection_en.pdf [Accessed 23 May 2017].
  8. European University Institute. (2014). Whistleblowing Protection Laws – EU Member States Laws. [online] Available at: http://journalism.cmpf.eui.eu/maps/whistleblowing/ [Accessed 23 May 2017].
  9. Ec.europa.eu. (2017). JUST Newsroom – Public consultation on whistleblower protection – European Commission. [online] Available at: http://ec.europa.eu/newsroom/just/item-detail.cfm?item_id=54254 [Accessed 23 May 2017].
  10. European Commission. (2016). Fundamental rights. [online] Available at: http://ec.europa.eu/information_society/newsroom/image/document/2016-50/2016-fundamental-colloquium-conclusions_40602.pdf [Accessed 23 May 2017].
  11. Επίσημη Εφημερίδα. (2016). Χάρτης Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαικής Ένωσης. [online] Available at: http://www.europarl.europa.eu/charter/pdf/text_el.pdf [Accessed 23 May 2017].
  12. Ευρωπαΐκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. (2017). Ευρωπαική σύμβαση δια την προασπισιν των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθερίων. [online] Available at: http://www.echr.coe.int/Documents/Convention_ELL.pdf [Accessed 23 May 2017].
  13. Υπουργείο Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. (2017). Αιτιολογική  έκθεση  στο σχέδιο νόμου  για την καταπολέμηση της διαφθοράς και την προστασία των μαρτύρων δημοσίου συμφερόντος. [online] Available at: http://www.ministryofjustice.gr/site/LinkClick.aspx?fileticket=yrs44j0bEjg%3D&tabid=133 [Accessed 23 May 2017].
  14. Ministryofjustice. (2014). Κώδικας Ποινικής δικονομίας, άρθρο 45Β, p.10.  [online] Available at: http://www.ministryofjustice.gr/site/LinkClick.aspx?fileticket=UdrriP0mcxc%3D&tabid=133 [Accessed 24 May 2017].

 

Tagged under:

1 Comment

  1. Pingback: Deep web, darknet και ψηφιακός «υπόκοσμος» » Power Politics

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest