Yom Kippur: ένας πόλεμος που σημάδεψε την ιστορία

Α. Από τον Πόλεμο των Έξι Ημερών στον Πόλεμο του Yom Kippur

Το τέλος του Πολέμου των Έξι Ημερών βρήκε το Ισραήλ να απολαμβάνει πιο ασφαλή σύνορα, ενώ κατέστησε τους Εβραίους -για πρώτη φορά- κυρίαρχους της εδαφικής επικράτειας του «Μεγάλου Ισραήλ». Το όραμα χιλιάδων ετών είχε μόλις γίνει πραγματικότητα. Η εδραίωση της ισραηλινής στρατιωτικής υπεροχής στην ευρύτερη περιοχή αποκρυσταλλώνεται με την εγκατάσταση στρατευμάτων στην Ερυθρά Θάλασσα, στη Διώρυγα του Suez και στον ποταμό Ιορδάνη. Το κράτος κατάφερε ακόμη να διατηρήσει τη γραμμή του μετώπου έναντι της Συρίας στα 30 μόλις μίλια από τη Δαμασκό, ασκώντας ταυτόχρονα έλεγχο στην περιοχή της Παλαιστίνης, συμπεριλαμβανομένης της Δυτικής Όχθης του Ιορδάνη, αλλά και της Ιερουσαλήμ. Ακόμη, το τέλος του Πολέμου αυτού βρήκε τους Ισραηλινούς να ελέγχουν τη Λωρίδα της Γάζας, τη Χερσόνησο του Σινά, καθώς και χίλια τετραγωνικά μέτρα συνοριακών εδαφών στα Υψίπεδα του Golan. Η κατάληψη των εν λόγω περιοχών είχε ως συνέπεια τον εκτοπισμό περίπου 1,5 εκατομμυρίου Αράβων και Παλαιστινίων.

Μετά την κατάπαυση του πυρός, η αιγυπτιακή στρατηγική εναντίον του Ισραήλ επικεντρώθηκε στην εφαρμογή χαμηλής εντάσεως εκστρατειών, με στόχο την ανύψωση του ηθικού των Αράβων, αλλά και την ανάδειξη της κενής -χωρίς ειρήνη- ισραηλινής νίκης. Ωστόσο, οι εν λόγω εκστρατείες δεν θορύβησαν το Ισραήλ, τουλάχιστον όχι μέχρι την επίθεση στην Κοιλάδα του Ιορδάνη, τον Μάρτιο του 1968, όπου οι Ισραηλινοί αντιλήφθηκαν για πρώτη φορά την πραγματικότητα της ένοπλης αντίστασης των Παλαιστινίων, ερχόμενοι σε μάχη σώμα με σώμα έναντι ενός συνασπισμού Παλαιστινίων μαχητών και του στρατού της Ιορδανίας.

Μολαταύτα, η ντροπιαστική ήττα των Αράβων στον Πόλεμο των Έξι Ημερών δημιούργησε εντάσεις στο εσωτερικό του αραβικού κόσμου, οι οποίες αποκρυσταλλώθηκαν με τη σύγκρουση των ιορδανικών αρχών με διάφορες παλαιστινιακές οργανώσεις που δρούσαν εντός της Ιορδανίας, κατά τη διετία 1968-1970. Η ανεξέλεγκτη δράση των εν λόγω οργανώσεων οδήγησε πληθώρα αραβικών χωρών στην απόφαση να αποσύρουν τη στήριξή τους προς τους Παλαιστινίους. Το 1969, η Κυβέρνηση των Η.Π.Α. πρότεινε ένα σχέδιο ειρήνευσης μεταξύ Ισραήλ και Αιγύπτου, το οποίο συμπεριλάμβανε τόσο την επιστροφή εδαφών που είχαν καταληφθεί από τους Ισραηλινούς μετά τον Πόλεμο των Έξι Ημερών, όσο και τη συμφωνία μεταξύ του Ισραήλ και της Ιορδανίας για την επίλυση του παλαιστινιακού ζητήματος. Η αποτυχία του σχεδίου είχε ως αποτέλεσμα την εξαγωγή της βίας στο εξωτερικό υπό τη μορφή τρομοκρατικών επιθέσεων, με γνωστότερη τη δολοφονία Ισραηλινών αθλητών από την οργάνωση «Μαύρος Σεπτέμβρης», κατά τη διάρκεια της Ολυμπιάδας του Μονάχου.

Η άνοδος του νέου Αιγυπτίου ηγέτη Anwar Sadat στην εξουσία το 1970, έφερε νέα τροπή στην αραβοϊσραηλινή διαμάχη. Από την αρχή της θητείας του, ο Sadat έδειξε αποφασισμένος για την επίτευξη λύσης. Ήδη από το 1971, προέβη σε προετοιμασίες για στρατιωτική σύγκρουση με το Ισραήλ, ξεκινώντας ταυτόχρονα μια διεθνή διπλωματική εκστρατεία προβολής της πρόθεσής του να αναγνωρίσει το εβραϊκό κράτος, ακόμη και να υπογράψει συνθήκη ειρήνης μαζί του – υπό τον όρο, όμως, ότι το Ισραήλ θα αποχωρούσε πλήρως από τα κατεχόμενα αραβικά εδάφη. Η αιγυπτιακή στρατηγική ανατροπής του status quo απέβλεπε στην αποφυγή της διαιώνισης της κρατούσας κατάστασης -δηλαδή της de facto αναγνώρισης των κατεχόμενων εδαφών από τη διεθνή κοινότητα-, και αποκρυσταλλωνόταν μέσω της δημιουργίας διεθνούς κρίσης με σκοπό τη συγκέντρωση του διεθνούς ενδιαφέροντος επί της εξεύρεσης δίκαιης λύση στο Μεσανατολικό ζήτημα. Η αδρανής κατάσταση μη-πολέμου και μη-ειρήνης έπρεπε να αλλάξει, ώστε να σημειωθεί κάποια πρόοδος.

Β. Οι θρησκευτικές προεκτάσεις της αραβοϊσραηλινής διαμάχης

Μετά τον Πόλεμο του Οκτωβρίου, δημιουργήθηκαν οι κατάλληλες προϋποθέσεις για την άνθιση της επιρροής του θρησκευτικού σιωνισμού, ο οποίος ήλθε να καλύψει το κενό που άφησαν πίσω τους τόσο ο εργατικός σοσιαλισμός, όσο και ο ρεβιζιονισμός που βρίσκονταν σε παρακμή, σε μια περίοδο αναζήτησης εθνικής ταυτότητας. Για το Ισραήλ, η εξασφάλιση των «βιβλικών» συνόρων αποτελεί θεϊκή εντολή, με την οποία θα επιταχυνθεί ο ερχομός του Μεσσία στον εβραϊκό λαό, που έχει επιλεχθεί ως ο «περιούσιος λαός» με πεπρωμένο. Μπροστά σε αυτή την αρχή καμιά άλλη δεν αναγνωρίζεται -όπως για παράδειγμα τα δικαιώματα άλλων λαών ή το διεθνές δίκαιο-, παραδοχή που επιβεβαιώνει το αναφαίρετο δικαίωμα των Εβραίων στη γη τους, για χάρη της οποίας έχουν υποφέρει. Τέλος, οποιασδήποτε μορφής υποχώρηση ή συμβιβασμός θεωρείται πως θα γίνει μοιραία αντικείμενο εκμετάλλευσης, και αυτό υπογραμμίζει την κρισιμότητα της αιώνιας μάχης του Ισραήλ έναντι των «δυνάμεων του κακού» (Αράβων). Μεταξύ των Ισραηλινών επικρατεί η βαθιά πίστη ότι «μόνο η στρατιωτική δύναμη του Ισραήλ είναι ικανή να εμποδίσει τα σχέδια των Αράβων, που έχουν κηρύξει ιερό πόλεμο εναντίον του περιούσιου λαού».

Γ. Το ξέσπασμα του πολέμου του Οκτωβρίου

Στις 6 Οκτωβρίου 1973 -ανήμερα της σημαντικότερης εβραϊκής γιορτής, του Yom Kippur (Ημέρα της Εξιλέωσης)-, οι αιγυπτιακές στρατιωτικές δυνάμεις εξαπέλυσαν αιφνιδιαστική επίθεση κατά της ισραηλινής γραμμής Bar Lev, στην ανατολική όχθη της Διώρυγας του Suez. Ταυτόχρονα, οι συριακές ένοπλες δυνάμεις εισχώρησαν στα υψίπεδα του Golan. Μέσα σε μόλις μιάμιση ώρα, οι αιγυπτιακές δυνάμεις είχαν δημιουργήσει ένα προγεφύρωμα γύρω από τη Διώρυγα του Suez ενώ, την επομένη, προέλασαν σε μια απόσταση πέντε χιλιομέτρων προς τα ανατολικά της, καταλαμβάνοντας ισραηλινά οχυρωματικά έργα. Οι επιθέσεις σε δυο μέτωπα αιφνιδιάζουν το Ισραήλ, και το κράτος γνωρίζει αλλεπάλληλες ήττες στις εχθροπραξίες που ακολουθούν κατά τις επόμενες μέρες. Ο αιφνιδιασμός αυτός καταδεικνύει το γεγονός ότι η επιχείρηση είχε προετοιμαστεί με άκρα μυστικότητα, απογυμνώνοντας παράλληλα την ικανότητα των ισραηλινών μυστικών υπηρεσιών και την περίφημη ισραηλινή άμυνα, που έμοιαζε απροσπέλαστη έως τότε.

Οι μεγάλες απώλειες σε έμψυχο δυναμικό και στρατιωτικό εξοπλισμό αναγκάζουν τις δυο πλευρές να καταφύγουν σε ενισχύσεις από τις δύο υπερδυνάμεις της εποχής. Οι Σοβιετικοί παρέχουν εφόδια και όπλα στην Αίγυπτο μέσω αέρος, ενώ ακόμη πιο έντονη ήταν η αμερικανική βοήθεια προς το Ισραήλ. Συγκεκριμένα, οργανώθηκαν αερογέφυρες μεταφοράς στρατιωτικού υλικού από τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη προς το Ισραήλ. Τα αμερικανικά αεροσκάφη προσγειώνονταν όχι μόνο στο Ισραήλ, αλλά και σε ισραηλινές βάσεις στη Χερσόνησο του Σινά, κάτι που μεταφράστηκε ως πράξη έντονου αντι-αραβικού χαρακτήρα, οδηγώντας τις πετρελαιοπαραγωγές χώρες να επιβάλλουν πετρελαϊκό αποκλεισμό στις Η.Π.Α., καθώς και στα κράτη που τις υποστήριζαν – όπως στην Ολλανδία και στην Πορτογαλία.

Η οργάνωση και ολοκλήρωση της ισραηλινής επιστράτευσης αλλάζει την τροπή του πολέμου στις 10 Οκτωβρίου. Οι ισραηλινές δυνάμεις περνούν στην αντεπίθεση, και αναγκάζουν τους Σύριους σε υποχώρηση βαθιά στο έδαφός τους. Χαρακτηριστικό είναι ότι, τέσσερις ημέρες αργότερα, οι ισραηλινοί βρέθηκαν σε απόσταση βολής πυροβόλου από τη Δαμασκό. Ανάλογη εικόνα παρουσιάζεται και στο μέτωπο του Νότου, όπου οι ισραηλινοί πέρασαν τη Διώρυγα του Suez, ανακόπτοντας την πορεία των Αιγυπτίων. Η σοβιετική απειλή για αποστολή δυνάμεων στην περιοχή δίνει διεθνείς διαστάσεις στην κρίση. Υπό τη σκιά της ελάττωσης των εξαγωγών πετρελαίου προς τις δυτικές χώρες που υποστήριζαν το Ισραήλ (Α’ Πετρελαϊκή Κρίση), η διεθνής διπλωματία αναλαμβάνει δράση, με επικεφαλής τον Αμερικανό Υπουργό Εξωτερικών Henry Kissinger. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα την έγκριση του αμερικανο-σοβιετικού ψηφίσματος από το Συμβούλιο Ασφαλείας του Ο.Η.Ε., στις 22 Οκτωβρίου, για την κατάπαυση πυρός μεταξύ Ισραήλ και Συρίας, και την επαναφορά των συνόρων τους στην προ του πολέμου κατάσταση. Δυο ημέρες αργότερα, ανάλογη συνθήκη υπογράφει και η Αίγυπτος με την ισραηλινή πλευρά.

Γ. Η διπλωματική επιτυχία της Αιγύπτου

Παρά τη στρατιωτική νίκη του Ισραήλ, η διπλωματική επιτυχία είχε περάσει στην πλευρά της Αιγύπτου. Μετά την κατάπαυση πυρός, οι συνομιλίες που έγιναν υπό την αιγίδα των Αμερικανών οδήγησαν στην υπογραφή συμφωνιών απαγκίστρωσης των αντιμαχόμενων, το 1974 και το 1975. Με τις συμφωνίες αυτές η Αίγυπτος διασφάλισε την επανάκτηση δυτικών περιοχών της Χερσονήσου του Σινά, τον πλήρη έλεγχο της Διώρυγας του Suez -που αποτελούσε σημαντική πηγή εσόδων-, καθώς και την επιστροφή των πετρελαιοπηγών του Abu Rudeis. O Sadat είχε πεισθεί ότι η αμερικανική επιρροή επί της ισραηλινής πολιτικής μπορεί να συμβάλλει στην επίτευξη ειρήνης. Όμως, η έναρξη του εμφυλίου πολέμου στον Λίβανο το 1975, ανέστειλε κάθε αμερικανική πρωτοβουλία. Τον Νοέμβριο του 1977, ο Sadat αναλαμβάνει δράση, επισκεπτόμενος την Ιερουσαλήμ. Την πρωτοβουλία αυτή διαδέχθηκε η Διάσκεψη Κορυφής της Ismailia, έναν μήνα αργότερα, μεταξύ του Sadat και του ισραηλινού ηγέτη Menachem Begin. Η τελική συμφωνία ειρήνης υπεγράφη τον Σεπτέμβριο του 1978, μετά από τριμερή συνάντηση των δυο ηγετών υπό την αιγίδα του Αμερικανού Προέδρου Jimmy Carter, στο Camp David των Η.Π.Α.

Δ. Η εχθρική στάση της Ελλάδας και η συμμαχική βοήθεια των Η.Π.Α.

Η ουδέτερη -αν όχι εχθρική- στάση του καθεστώτος του Γεωργίου Παπαδόπουλου απέναντι στον Πόλεμο του Yom Kippur, τον οδήγησε στην άρνηση παράδοσης των βάσεων της Ελευσίνας και της Σούδας ως προγεφυρώματα για παροχή βοήθειας στο Tel Aviv. Πιθανολογείται ότι η στάση αυτή του Έλληνα δικτάτορα συνέβαλε στην ανατροπή του, η οποία ενορχηστρώθηκε από τις αμερικανικές μυστικές υπηρεσίες, και αποκρυσταλλώθηκε με το αντί-πραξικόπημα του Ταξίαρχου Δημήτριου Ιωαννίδη στις 25 Νοεμβρίου 1973. Ωστόσο, παρά την ελληνική στάση, η στρατιωτική νίκη του Ισραήλ δεν θα ήταν εφικτή χωρίς τη συμμαχική βοήθεια των Αμερικανών. Οι Η.Π.Α. έστειλαν συνολικά 2.395 τόνους υλικού στο Ισραήλ, μεταξύ των οποίων βρίσκονταν τελευταίας τεχνολογίας όπλα, όπως οι πύραυλοι AGM-65 Maverick και BGM-71 TOW, οι οποίοι είχαν αρχίσει να κατασκευάζονται τρία χρόνια νωρίτερα. Συμπερασματικά, από το 1967 μέχρι σήμερα, το Ισραήλ διανύει μια περίοδο κατά την οποία η εξωτερική του πολιτική συναρτάται από μια ειδική σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής. Κυρίως κατά το διάστημα μεταξύ του τέλους της δεκαετίας του 1960 μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1980, οι Η.Π.Α. είναι «εντελώς απαραίτητες για την οικονομική και στρατιωτική βοήθεια, καθώς και για την πολιτική και διπλωματική υποστήριξη». Ωστόσο, η έντονη αυτή εξαρτησιακή λογική που έχει επικρατήσει, αντιβαίνει στην αρχή της αυτάρκειας, υπονομεύοντας τη δυνατότητα του Ισραήλ να στηρίζεται στις δικές του δυνάμεις, και αποκλίνοντας από τη στρατηγική λογική του ιδρυτή του ισραηλινού κράτους, D. Ben-Gurion, ο οποίος είχε κάνει λόγο για «προσανατολισμό προς τον εαυτό μας».

Πηγές:

  1. Cohn-Sherbok, D. and El-Alami, D. (2001). Ισραήλ και Παλαιστίνιοι: Οι δύο όψεις του προβλήματος. 1st ed. Αθήνα: Περίπλους, pp.29-52, 273-280, 285-290.
  2. ethnos.gr. (2013). Παπαδόπουλος, Ιωαννίδης και ο πόλεμος Γιομ Κιπούρ. [online] Available at: http://www.ethnos.gr/koinonia/arthro/papadopoulos_ioannidis_kai_o_polemos_giom_kipour-63923572/ [Accessed 23 May 2017].
  3. Williamson, M., McGregor, K. and Bernstein, A. (2007). H Ιστορία της Στρατηγικής: κυβερνήτες, κράτη και πόλεμος. 1st ed. Αθήνα: Τουρίκη, pp.655-707.
  4. Ηρακλείδης, Α. (1991). Αραβοϊσραηλινή Αντιπαράθεση. 1st ed. Αθήνα: Παπαζήσης, pp.59-76.
  5. Κούτσης, Α. (1992). Μέση Ανατολή Διεθνείς σχέσεις και πολιτική ανάπτυξη. 1st ed. Αθήνα: Παπαζήσης, pp.188-190, 271-277.
  6. Παπαδόπουλος, Η. (2017). Το Στρατηγικό Δόγμα του Ισραήλ – Νικώντας τους Γολιάθ. [online] Power Politics. Available at: https://powerpolitics.eu/%CF%84%CE%BF-%CF%83%CF%84%CF%81%CE%B1%CF%84%CE%B7%CE%B3%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B4%CF%8C%CE%B3%CE%BC%CE%B1-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%B9%CF%83%CF%81%CE%B1%CE%AE%CE%BB-%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8E%CE%BD%CF%84/ [Accessed 23 May 2017].

 

Tagged under:

Γεννήθηκε στη Ζάκυνθο. Είναι προπτυχιακός φοιτητής του τμήματος Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πειραιώς. Ενδιαφέρεται για τη διεθνή πολιτική και έχει συμμετάσχει σε μοντέλα προσομοίωσης διεθνών και ευρωπαϊκών θεσμών. Περισσότερο από καθετί, τον έχει απασχολήσει η στρατηγική, την οποία θεωρεί οδηγό άσκησης κάθε είδους πολιτικής. Εργάζεται εθελοντικά ως δόκιμος ερευνητής στο Εργαστήριο Τουρκικών και Ευρασιατικών Μελετών (Ε.Τ.Ε.Μ.) του Πανεπιστημίου Πειραιώς. ddragonas@powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest