Πυρηνικά όπλα του Πακιστάν

Ιστορική αναδρομή

Την 26η Σεπτεμβρίου του 2016, λίγες μέρες μετά την επίθεση στο Uri, ο Υπουργός Άμυνας του Πακιστάν, Khawaja Muhammad Asif, δήλωσε πως το κράτος θα χρησιμοποιήσει τα τακτικά πυρηνικά του όπλα εναντίον της Ινδίας, εαν απειληθεί η ασφάλειά του [1]. Οι δηλώσεις αυτές, καθώς και οι πρόσφατες εξελίξεις στην περιοχή, άνοιξαν εκ νέου τη συζήτηση για τα πυρηνικά όπλα του Πακιστάν, και την ενδεχόμενη χρήση τους εναντίον της Ινδίας.

Το Πακιστάν άρχισε να αναπτύσσει ένα πρόγραμμα για την παραγωγή πυρηνικής ενέργειας ήδη από τη δεκαετία του 1950, ωστόσο η δεκαετία του 1970 ήταν πολιτικώς κρίσιμη για την ανάπτυξη των πυρηνικών όπλων. Θεωρείται πως η ήττα στον πόλεμο του Ανατολικού Πακιστάν (σήμερα Μπαγκλαντές) εναντίον της Ινδίας συνέβαλε στη λήψη, μόλις μετά από ένα μήνα, της πολιτικής απόφασης για την έναρξη ενός μυστικού προγράμματος κατασκευής πυρηνικών όπλων [2], ενώ το 1974 – σε απάντηση της πυρηνικής δοκιμής της Ινδίας – το Πακιστάν επιτάχυνε το πρόγραμμα αυτό.

Έτσι, κατά τις επόμενες δεκαετίες, το Πακιστάν ανέπτυσσε το πρόγραμμα εμπλουτισμού ουρανίου και καθαρισμού πλουτωνίου. Το επόμενο κρίσιμο σημείο της πορείας προς το στάτους της “πυρηνικής δύναμης” ήταν η δοκιμή του 1998. Πιο συγκεκριμένα, η Ινδία έκανε 5 πυρηνικές δοκιμές, ενώ το Πακιστάν απάντησε, επίσης, με 5 δοκιμές [3].

Αποτροπή της Ινδίας

Η εχθρική σχέση του Πακιστάν με την Ινδία, καθώς και η πλεονεκτική οικονομική και στρατιωτική θέση της τελευταίας εναντίον του έχουν παίξει σημαντικό ρόλο στην κατασκευή πυρηνικών όπλων από το Πακιστάν. Θεωρείται, λοιπόν, πως το κράτος αυτό ανέπτυξε το πυρηνικό του πρόγραμμα λόγω της απειλής που νιώθει από την πλευρά της Ινδίας. Αυτή η ανισόρροπη σχέση μεταξύ των δύο κρατών έχει προσδιορίσει και το πυρηνικό δόγμα του Πακιστάν, το οποίο, μάλιστα, δεν έχει διευκρινιστεί ως no first use εναντίον της Ινδίας [4]. Αντιθέτως, παραμένει σκοπίμως ασαφές για να αποτρέπει επιθέσεις της, ακόμη και συμβατικές – έχει κινηθεί, δηλαδή, προς μια αποτροπή πλήρους φάσματος (full spectrum deterrence).

Ο ρόλος της Κίνας

Μια από τις δυνάμεις που εμπλέκονται στην απόκτηση πυρηνικών όπλων από το Πακιστάν είναι η Κίνα. Η εμπλοκή της Κίνας δεν είναι πλήρως ξεκάθαρη, καθώς πολλά έγγραφα αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών (που ασχολήθηκαν κυρίως με την διασπορά των πυρηνικών στο Πακιστάν) δεν έχουν αποχαρακτηριστεί. Ωστόσο, θεωρείται πως η Κίνα παρείχε βοήθεια στο κράτος αυτό, τουλάχιστον από τη δεκαετία του 1980, σχετιζόμενη με πυραύλους και πυρηνικά όπλα – όπως σχέδια πυρηνικών κεφαλών, άμεση παροχή ουρανίου υψηλού βαθμού εμπλουτισμού, εξαρτήματα βαλλιστικών πυραύλων μέσου και μικρού βεληνεκούς, εξοπλισμό φυγοκέντρισης αερίου, καθώς και τεχνογνωσία [5]. Το 1987 η Κίνα έκλεισε συμφωνία με το Πακιστάν, το οποίο αγόρασε κινεζικούς βαλλιστικούς πυραύλους Μ-11 [6].

Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, η Κίνα στήριξε το Πακιστάν στην απόκτηση πυρηνικών όπλων για εξισορρόπηση έναντι της Ινδίας, η οποία είχε ξεκινήσει να προωθεί το δικό της πυρηνικό πρόγραμμα [7]. Έτσι, το πυρηνικό στάτους του Πακιστάν εξυπηρετούσε ομοίως τα συμφέροντα της Κίνας στην περιοχή.

Μετά τον Ψυχρό Πόλεμο, η σχέση της Κίνας με το Πακιστάν στον τομέα των πυρηνικών όπλων συνεχίζει να είναι στενή, καθώς η πρώτη έχει συμμετάσχει στην κατασκευή πυρηνικών εγκαταστάσεων στο τελευταίο, από την δεκαετία του 2000 και μετά, ενώ, το 2015, κινεζικός εκπρόσωπος δήλωσε πως η κυβέρνησή του εμπλέκεται σε 6 ενεργά projects, όσον αφορά την πυρηνική ενέργεια στο Πακιστάν [8].

Η στάση των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής (Η.Π.Α.)

Οι σχέσεις των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής και του Πακιστάν όσον αφορά τα πυρηνικά όπλα είναι περίπλοκες. Οι Η.Π.Α. είναι το κράτος με το οποίο το Πακιστάν συνεργάστηκε για τη χρήση πυρηνικής ενέργειας για ειρηνικούς σκοπούς, στο πλαίσιο του Atoms for Peace [9]. Στη συνέχεια, το Πακιστάν άρχισε να αναπτύσσει μυστικά το πρόγραμμα πυρηνικών όπλων, και τότε οι Η.Π.Α. προέβαλαν ενστάσεις, παύοντας, στα τέλη της δεκαετίας του 1970, και ξανά στα μέσα της δεκαετίας του 1980, την οικονομική και στρατιωτική βοήθεια προς το Πακιστάν [10]. Οι κυρώσεις, όμως, αυτές δεν έπληξαν ιδιαιτέρως το Πακιστάν, το οποίο συνέχισε την ανάπτυξη του προγράμματός του και τη συνεργασία με την Κίνα. Βασικός λόγος για τον οποίο οι Η.Π.Α. ακολούθησαν εξαρχής μια τέτοια πολιτική στάση είναι ότι, το Πακιστάν ήταν περιοχή στρατηγικής σημασίας για την εξισορρόπηση της επιρροής της Σοβιετικής Ένωσης στο Αφγανιστάν [11], ενώ η θέση του αναδείχθηκε σημαντική και κατά τη διάρκεια του Πολέμου κατά της Τρομοκρατίας [12]. Μάλιστα, μετά από αρκετές ενστάσεις από το Πακιστάν, το 2008 έγινε γνωστό πως τελικά το κράτος δέχθηκε βοήθεια από τις ΗΠΑ [13] για τη βελτίωση της ασφάλειας των πυρηνικών όπλων.

Από την άλλη πλευρά, παρά την ύπαρξη πληροφοριών για εμπλοκή της Κίνας, οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν επεδίωκαν να την απομακρύνουν πολιτικά και διπλωματικά, γιατί είχε γίνει σημαντικός εταίρος στην εξισορρόπηση απέναντι στην Σοβιετική Ένωση [14].

Ζητήματα ασφαλείας

Υπάρχουν, τέλος, ορισμένα ζητήματα ασφαλείας των πυρηνικών όπλων του Πακιστάν. Καταρχάς, ένας υπαρκτός κίνδυνος είναι η συνεργασία μυημένων στις πυρηνικές εγκαταστάσεις, και κρατών που επιδιώκουν να αναπτύξουν το πυρηνικό τους πρόγραμμα, ή τρομοκρατικών οργανώσεων των οποίων η υποστήριξη παρατηρείται να αυξάνεται [15]. Το Πακιστάν έχει ήδη μια τέτοια εμπειρία συνεργασίας με τον πατέρα της ατομικής βόμβας, A.Q.Khan, ο οποίος ήταν επικεφαλής ενός δικτύου που έδινε πληροφορίες στο Ιράν, τη Λιβύη και τη Βόρεια Κορέα [16]. Η αύξηση του πυρηνικού οπλοστασίου του Πακιστάν θεωρείται ένας ακόμη κίνδυνος, εφόσον δυσχεραίνει την προστασία του. Τέλος, η ‘’πυρηνικοποίηση’’ της εξωτερικής πολιτικής του κράτους, το ασαφές πυρηνικό δόγμα του εναντίον της Ινδίας, και οι αρνητικές, ενίοτε εχθρικές σχέσεις με αυτήν επισείουν τον κίνδυνο ενός πυρηνικού πολέμου.

Εν κατακλείδι

Συμπερασματικά, τα πυρηνικά όπλα του Πακιστάν δεν είναι ένα αμιγώς εσωτερικό ζήτημα, αλλά έχει σημαντικές διεθνείς προεκτάσεις. Αφενός, τα όπλα αυτά αποτελούν τον εγγυητή – σύμφωνα με την Πακιστανική πολιτική και στρατιωτική ηγεσία – της εθνικής ασφάλειας της χώρας. Αφετέρου, η απόκτηση των πυρηνικών όπλων από το Πακιστάν εξυπηρέτησε συμφέροντα τόσο του ίδιου του κράτους, όσο και ξένων δυνάμεων που συνέβαλαν, είτε ενεργώς είτε σιωπηρώς, στην ανάπτυξή τους.

Το πυρηνικό στάτους του Πακιστάν μπορεί, λοιπόν, να αποτελέσει έναν παράγοντα αστάθειας στην περιοχή, εφόσον είναι πιθανή η διασπορά πυρηνικών όπλων ή υλικών σε άλλα κράτη ή τρομοκράτες. Ακόμη, οι εχθρικές σχέσεις του Πακιστάν με την Ινδία, το αδιευκρίνιστο πυρηνικό δόγμα του κράτους και η κατοχή τακτικών πυρηνικών όπλων αυξάνουν τον κίνδυνο ενός πυρηνικού πολέμου μεταξύ των δύο δυνάμεων.

Πηγές:

  1. Pakistan defence minister Khawaja Muhammad Asif threatens to unleash nukes against India. (2016). Available at: http://timesofindia.indiatimes.com/india/Pakistan-defence-minister-Khawaja-Muhammad-Asif-threatens-to-unleash-nukes-against-India/articleshow/54574492.cms (Accessed: 05/11/2016).
  2. Kerr, P., & Nikitin, M. (2016). Pakistan’s Nuclear Weapons. Available at: https://www.fas.org/sgp/crs/nuke/RL34248.pdf (Accessed: 05/11/2016).
  3. PAKISTAN. (2016). Available at: http://www.nti.org/learn/countries/pakistan/ (Accessed: 05/11/2016).
  4. Micallef, J. (2016). The Other Bomb: Pakistan’s Dangerous Nuclear Strategy. Available at: http://www.huffingtonpost.com/joseph-v-micallef/the-other-bomb-pakistans_b_9180504.html (Accessed: 05/11/2016).
  5. Lather, B. (2016). China-Pakistan Nuclear Nexus. Available at: http://www.indiandefencereview.com/news/china-pakistan-nuclear-nexus/ (Accessed: 05/11/2016).
  6. Parameswaran, P. (2015). China Confirms Pakistan Nuclear Projects. Available at: http://thediplomat.com/2015/02/china-confirms-pakistan-nuclear-projects/ (Accessed: 05/11/2016).
  7. Pakistan Nuclear Program – History, Names to Remember (1947 – 1998). (2016). Available at: http://todayinpakistan.com/pakistan-nuclear-program-history/ (Accessed: 05/11/2016).
  8. Pakistan Nuclear Weapons – A Chronology. (1998). Available at: http://fas.org/nuke/guide/pakistan/nuke/chron.htm (Accessed: 05/11/2016).
  9. Sibal, K. (2016). A China-Pak Nuclear Axis Against India. Available at: http://www.vifindia.org/China-Pak-Nuclear-Axis-Against-India%20 (Accessed: 05/11/2016).
  10. Pakistan Nuclear Weapons. (2002). Available at: http://fas.org/nuke/guide/pakistan/nuke/ (Accessed: 05/11/2016).
  11. Mowatt – Larssen, R. (2009). Nuclear Security in Pakistan:Reducing the Risks of Nuclear Terrorism. Available at:  http://belfercenter.hks.harvard.edu/publication/19191/nuclear_security_in_pakistan.html

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest