Απόδοση δικαιοσύνης μετά από 21 χρόνια στη Βοσνία

Στις 24 Μαρτίου 2016, ο άνθρωπος που ήταν Πρόεδρος της Βοσνιοσερβικής Δημοκρατίας, ο Radovan Karadzic, κρίθηκε ένοχος για γενοκτονία και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για την πρώην Γιουγκοσλαβία (ICTY), και καταδικάστηκε σε 40 χρόνια φυλάκισης[1]. Ο Karadzic, ο οποίος απέφευγε τη σύλληψη για περισσότερο από μια δεκαετία μετά το τέλος του πολέμου, βρέθηκε ποινικά υπεύθυνος για έναν μακρύ κατάλογο κατηγοριών που περιλάμβανε τη 44μηνη πολιορκία του Σεράγεβο, στην οποία τουλάχιστον 5.000 άνδρες, γυναίκες και παιδιά έχασαν τη ζωή τους, και τη γενοκτονία στη Σρεμπρένιτσα το 1995, όπου ελήφθησαν 8.000 άνδρες και αγόρια από μια δήθεν ασφαλή ζώνη και εκτελέστηκαν.

Η εμφάνιση του στη δίκη πήρε μεγάλες διαστάσεις7F6B162E-414B-4773-8B09-B527B2D6D7E8_mw1024_s_n, καθώς ήταν εμφανώς αλλαγμένος, έχοντας υιοθετήσει -τα χρόνια που κρυβόταν- μια μοναστική εμφάνιση. Αυτός όμως ήταν ο ίδιος άνθρωπος που μόλις λίγα χρόνια πριν είχε ανοιχτά ζητήσει την «αφαίρεση» μιας ολόκληρης ομάδας ανθρώπων, είχε διατάξει και εξουσιοδοτήσει δολοφονίες σε μαζική κλίμακα, και είχε προκαλέσει τον μόνιμο εκτοπισμό εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων. Οι πολιτικές του έκαναν την Βοσνία-Ερζεγοβίνη μια χώρα βασισμένη στον διχασμό, και οδήγησαν στην πνευματική και οικονομική παράλυσή της.

Κατά τη διάρκεια της 100-λεπτης δίκης του ο Karadzic καθόταν με απάθεια, όχι στο εδώλιο του κατηγορουμένου, αλλά στην έδρα υπεράσπισής του, καθώς είχε αποφασίσει να εκπροσωπήσει μόνος του τον εαυτό του τα 5 αυτά χρόνια που διήρκησε η δίκη του. Χαμογέλασε και έγνεψε σε ένα ή δύο γνωστά πρόσωπα από τον Σερβικό Τύπο, αλλά σχεδόν δεν έριξε ούτε μια ματιά στο θεωρείο του κοινού, το οποίο ήταν γεμάτο με επιζώντες και μέλη οικογενειών των θυμάτων, κυρίως γυναικών που θρηνούσαν τους χαμένους τους γιούς και συζύγους.[2] Δεκάδες Βόσνιοι, επιζώντες των σφαγών και των στρατοπέδων συγκέντρωσης, ταξίδεψαν στη Χάγη για τη δίκη.

Η καταδίκη του Karadzic στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για την πρώην Γιουγκοσλαβία μπορεί να είναι το πιο σημαντικό επίτευγμα του δικαστηρίου εντός των 23 χρόνων της ιστορίας του. Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο γεννήθηκε από την επιθυμία να αποδοθεί δικαιοσύνη για τα εγκλήματα στα Βαλκάνια, μετά την πρώτη προσπάθεια δίκης της γενοκτονίας της Ρουάντα το 1994, θέτοντας τα θεμέλια για ένα σύστημα παγκόσμιας ποινικής δικαιοσύνης. Με τον τερματισμό της ατιμωρησίας υποσχόταν να αποδώσει δικαιοσύνη για τους επιζώντες και τις οικογένειες των θυμάτων, καθώς επίσης να συμβάλει στην αποτροπή μελλοντικών εγκλημάτων. Μια γρήγορη ματιά στα γεγονότα του 21ου  αιώνα καταδεικνύει ότι η φιλόδοξη αυτή αποστολή έχει ακόμα δρόμο μπροστά της.

Το Χρονικό της Δίκης

Η δίκη του Karadzic άρχισε τον Οκτώβριο του 2009. Αλλά ο Karadzic, ο οποίος εκπροσώπησε τον εαυτό του καθ’ όλη τη διάρκεια της δίκης, μποϊκόταρε την έναρξή της, ισχυριζόμενος ότι χρειαζόταν περισσότερο χρόνο για να προετοιμάσει την υπόθεσή του. Παρά το γεγονός ότι τόσο το πρώτο δικαστήριο, όσο και το εφετείο, έκριναν ότι είχε αρκετό χρόνο για να προετοιμαστεί, οι δικαστές ανέβαλαν τη δίκη του μέχρι τον Μάρτιο του 2010. Τον Ιούνιο του 2012, αφού η εισαγγελία τελείωσε με την παρουσίαση των αποδεικτικών στοιχείων, ο Karadzic ζήτησε από τον δικαστή να τον αθωώσει για όλα τα 11 σημεία της κατηγορίας. Το δικαστήριο αθώωσε τον Karadzic από μία κατηγορία γενοκτονίας σε επτά δήμους σε ολόκληρη τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη, διατηρώντας τις άλλες κατηγορίες εναντίον του. Η Εισαγγελία όμως άσκησε έφεση, και τον Νοέμβριο του 2013 το εφετείο επανέφερε τη συγκεκριμένη κατηγορία. Η δίκη έληξε τον Οκτώβριο του 2014.

Ο Karadzic είπε στο δικαστήριο της Χάγης: «Προσπαθούν να μας καταδικάσουν για κάτι που ποτέ δεν κάναμε», και χαρακτήρισε την πολιορκία του Σεράγεβο ως «μύθο». Χρειάστηκαν χρόνια για το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για την πρώην Γιουγκοσλαβία για να συγκεντρώσει και να παρουσιάσει τα αποδεικτικά στοιχεία της γενοκτονίας και των εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας. Ενώ ο Karadzic κρυβόταν για πάνω από μια δεκαετία, μέχρι τη σύλληψή του το 2008.

Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για την πρώην Γιουγκοσλαβία (ICTY) βρήκε τον Karadzic ένοχο για 10 από τις 11 κατηγορίες για εγκλήματα πολέμου, εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και γενοκτονία, και τον καταδίκασε σε ποινή φυλάκισης 40 ετών. Οι δικαστές αθώωσαν τον Karadzic από μία κατηγορία γενοκτονίας, διαπιστώνοντας ότι η εισαγγελία δεν απέδειξε, πέρα από κάθε λογική αμφιβολία, την πρόθεσή του για γενοκτονία, σε σχέση με τα εγκλήματα που διαπράχθηκαν σε επτά δήμους σε ολόκληρη τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη.

Ο Karadzic τώρα θα έχει πλέον 30 ημέρες για να καταθέσει έφεση, και θα χρειαστούν περίπου 3 χρόνια για να βγει η απόφαση. Ο δικαστικός μαραθώνιος θα συνεχιστεί βέβαια, και ο Karadzic θα παραμείνει προς το παρόν στη Χάγη. Η δίκη του στρατιωτικού διοικητή του, Ratko Mladić, βρίσκεται ακόμα υπό εξέλιξη. Επομένως, το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για την πρώην Γιουγκοσλαβία θα συνεχίσει τη λειτουργία του για μερικά χρόνια ακόμα.

Θέσεις Εμπλεκομένων και Αντιδράσεις                                                                                 

Η Σερβία επανακαθόρισε τις καλές σχέσεις της με την Ευρωπαϊκή Ένωση, δείχνοντας την πλήρη συνεργασία της με το ICTY, η οποία οδήγησε και στην αρχική σύλληψη του Karadzic το 2008, και του Mladic το 2011, αλλά και στη σύλληψη και στην παράδοση των υπολοίπων κατηγορούμενων φυγόδικων στο δικαστήριο. Η σύλληψη και η παράδοση των δύο ανδρών μας υπενθυμίζει ότι η διεθνής δικαιοσύνη λειτουργεί μόνο όταν οι χώρες καταβάλουν την πλήρη προσπάθεια και δείχνουν την αμέριστη υποστήριξή τους για την επιβολή της. Από τους 161 υπόπτους που υπέδειξε το δικαστήριο, κανένας δεν εξακολουθεί να διαφεύγει της δικαιοσύνης.

Οι αντιδράσεις στην καταδίκη του Karadzic από τις τρεις διαφορετικές εθνικότητες που ενεπλάκησαν, όπως είναι αναμενόμενο, ποικίλλουν. Κάποιοι Σέρβοι είναι εξοργισμένοι [3] που κρίθηκε ένοχος για όλες τις κατηγορίες, ενώ τα μέσα ενημέρωσης της Δημοκρατίας της Srpska τον απεικονίζουν ως ηθικό νικητή και παρεξηγημένο ήρωα. Υπάρχουν εκκλήσεις προς την Ευρώπη, υπό το πρίσμα της τρέχουσας «ισλαμικής απειλής», υποστηρίζοντας πως οι «Χριστιανοί» στα Βαλκάνια προέβλεψαν τον τρόμο που τώρα πλησιάζει πάνω από την Ευρώπη, και προσπάθησαν να τον αποτρέψουν μαχόμενοι εναντίον των Μουσουλμάνων (μια πλάνη, δεδομένου ότι το μεγαλύτερο μέρος των μουσουλμάνων της Βοσνίας ήταν κοσμικοί στις αρχές του 1990). Οι Κροάτες, από την άλλη, φαίνονται σχετικά ικανοποιημένοι με την καταδίκη, ενώ οι Βόσνιοι είναι απογοητευμένοι με την ηθική αποτυχία της [4], θεωρώντας ότι τα 40 χρόνια φυλάκισης αποτελούν ποινή για μια υπόθεση δολοφονίας, ενώ μια ποινή ισόβιας κάθειρξης θα καταδείκνυε τη σοβαρότητα και το βάρος των συνεπειών των εγκλημάτων του Karadzic.

Παρά όμως την όποια επιτυχία ή αποτυχία του ICTY, χιλιάδες υποθέσεις, που αφορούν σοβαρές παραβιάσεις κατά τη διάρκεια του πολέμου της Βοσνίας, εκκρεμούν. Οι αρχές στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη θα δικάσουν τις περισσότερες από αυτές, ενώ κάποιες άλλες μπορεί να βρεθούν σε δικαστήρια της Σερβίας και της Κροατίας, ή σε δικαστήρια έξω από την περιοχή, στο πλαίσιο της εφαρμογής της οικουμενικής δικαιοδοσίας για περιπτώσεις εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας, γενοκτονίες και βασανιστήρια.

Το Κρατικό Δικαστήριο της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης έχει καταλήξει σε ετυμηγορίες για πάνω από 250 υποθέσεις εγκλημάτων πολέμου, έχοντας περισσότερες από 1.000 εκκρεμούσες υποθέσεις που χρήζουν διεκπεραίωση. Επομένως, οι Αρχές της πρέπει να ενισχύσουν τις προσπάθειές τους να φέρουν τους εγκληματίες πολέμου στη δικαιοσύνη.

Η στιγμή της Κρίσης

Στο τέλος, μετά από 21 χρόνια από όταν κατηγορήθηκε για πρώτη φορά, μετά από 11 χρόνια κρυμμένος, μετά από μία δίκη η οποία διήρκησε 5 χρόνια και 18μηνη αναμονή για την ετυμηγορία των δικαστών, η στιγμή της κρίσης έφτασε για τον Radovan Karadzic. Η καταδίκη του σαφώς προσφέρει κάποια ανακούφιση σε όσους επέζησαν από τα αναρίθμητα εγκλήματά του στο Σεράγεβο, στη Σρεμπρένιτσα και όχι μόνο. Πάνω από όλα, αυτή η -έστω και καθυστερημένη- καταδίκη μεταφέρει το μήνυμα ότι η δικαιοσύνη αποδίδεται αργά ή γρήγορα.

Η δίκη όμως του Karadzic δεν θα λήξει τα αναρίθμητα προβλήματα που έχει η Βοσνία-Ερζεγοβίνη, τα οποία αμβλύνονται την τελευταία εικοσαετία. Αυτή είναι και η πιο τρομακτική συνέπεια των ενεργειών του Karadzic, το ότι ο θάνατος, η δολοφονία και η δικαιοσύνη έχουν πολιτικοποιηθεί. Οι εθνικιστές εμμένουν στις ακραίες θέσεις τους, η Βοσνία-Ερζεγοβίνη εξακολουθεί να κυριεύεται από εθνικιστικά πάθη, τα προγράμματα σπουδών των σχολείων παραμένουν διχοτομημένα κατά μήκος εθνικών γραμμών, και τα βιβλία ιστορίας παρουσιάζουν τα ίδια γεγονότα από δραστικά διαφορετικές οπτικές γωνίες.

Η δίκη του Karadzic είναι μια ευκαιρία για τη Βοσνία να συμφιλιωθεί με το παρελθόν. Αλλά οι Αρχές της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Ένωση, και κάτω από την στήριξη και την καθοδήγησή της, πρέπει να προβούν σε καθοριστικές αλλαγές για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Μια Βοσνία-Ερζεγοβίνη που είναι δίκαιη, χωρίς αποκλεισμούς και σέβεται τα δικαιώματα των πολιτών της θα ήταν μια μεγάλη νίκη για τους ανθρώπους της, και και μια σοβαρή ήττα για τους εξτρεμιστές σαν τον Karadzic.

[1] http://www.icty.org/en/about/tribunal/achievements

[2] http://www.theguardian.com/world/2016/mar/24/radovan-karadzic-criminally-responsible-for-genocide-at-srebenica

[3] http://www.independent.co.uk/news/world/europe/radovan-karadzic-ultra-nationalists-protest-in-belgrade-as-former-bosnian-serb-leader-is-found-a6951276.html

[4] http://www.theguardian.com/world/2016/mar/24/radovan-karadzic-hague-tribunal-sentence-survivors-victims-reaction

Πηγές:

Tagged under:

Η Ιφιγένεια Πιλάτου είναι φοιτήτρια στο Μεταπτυχιακό Τμήμα του Πανεπιστημίου της Βιέννης για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα. Ασχολείται με τις ξένες γλώσσες, τον εθελοντισμό και κατέχει εμπειρία εργασίας σε ΜΚΟ και διεθνείς οργανισμούς. Ως άτομο παρουσιάζει έντονη κοινωνική ανησυχία και θεωρεί τα ανθρώπινα δικαιώματα ως πηγή έμπνευσης και προσωπικής εξέλιξης.

Website: https://powerpolitics.eu/

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest