Η θεσμοθέτηση από την ΕΕ μέτρων μείωσης χρήσης πλαστικών σακουλών

Αποτελεί πλέον πανθομολογούμενη αλήθεια πως τα σημερινά επίπεδα κατανάλωσης πλαστικών σακουλών μεταφοράς προκαλούν ιδιαίτερα σοβαρή περιβαλλοντική επιβάρυνση, αφ’ ης στιγμής διασπώνται σε εκατομμύρια μικρά κομμάτια, με αποτέλεσμα τα χημικά συστατικά τους να περνάνε δια μέσω των υδάτων και του εδάφους στη διατροφική αλυσίδα, προξενώντας μ’ αυτό τον τρόπο ανείπωτες επιπτώσεις στη χλωρίδα, την πανίδα και, κατά κύριο λόγο, τον άνθρωπο. Ως εκ τούτου, κατέστη αδήριτη ανάγκη να ληφθούν μέτρα ικανά να αποτρέψουν την περαιτέρω επιδείνωση του οικοσυστήματος από την ατέρμονη και αλόγιστη χρήση των πλαστικών σακουλών, και την αντικατάστασή τους από άλλες, βιοδιασπώμενες, θέτοντας συνεπακόλουθα τα εχέγγυα για μία Ένωση που χρησιμοποιεί αποτελεσματικά τους φυσικούς της πόρους.

Είναι ευρέως γνωστό πως τα επίπεδα κατανάλωσης πλαστικών σακουλών ποικίλλουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση συλλήβδην – γεγονός που οφείλεται καθ’ ολοκληρίαν στις διαφορετικές καταναλωτικές συνήθειες που παρουσιάζουν τα διάφορα κράτη-μέλη σε συνδυασμό με την τελεσφόρηση των μέτρων που λαμβάνονται από τα τελευταία, αλλά και την ευαισθητοποίηση των πολιτών σε περιβαλλοντικά θέματα. Την ίδια στιγμή, πληθώρα ευρωπαϊκών κρατών έχουν σημειώσει αξιόλογη πρόοδο, αναφορικά με τη μείωση χρήσης πλαστικών σακουλών μεταφοράς, με τη μέση κατανάλωση στα επτά κράτη-μέλη με τις καλύτερες επιδόσεις να ανέρχεται στο 20%.

Η επίμαχη κοινοτική οδηγία

Την 29η Απριλίου του 2015 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, με γνώμονα τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (άρθρο 114 της ΣΛΕΕ), την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, καθώς και τη γνώμη της Επιτροπής των Περιφερειών, αποφάσισε, βάσει της συνήθους νομοθετικής διαδικασίας και αφού διαβίβασε το σχέδιο νομοθετικής πράξης στα εθνικά κοινοβούλια, να προχωρήσει στην έκδοση μέτρων προκειμένου να προληφθούν ή -σε μεταγενέστερο στάδιο- να μειωθούν οι επιπτώσεις των συσκευασιών και των απορριμμάτων συσκευασιών στο περιβάλλον. Εντός του ως άνω πλαισίου υλοποιήθηκε η έκδοση της Οδηγίας (EE) 2015/720, η οποία με τη σειρά της τροποποίησε την Οδηγία 94/62/ΕΚ, αφορώσα στη μείωση της κατανάλωσης λεπτής πλαστικής σακούλας μεταφοράς.

Νομικό πλαίσιο

«Η οδηγία δεσμεύει κάθε κράτος-μέλος στο οποίο απευθύνεται, όσον αφορά το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα, αλλά αφήνει την επιλογή του τύπου και των μέσων στην αρμοδιότητα των εθνικών αρχών» (άρθρο 288 εδάφιο γ’ ΣΛΕΕ). Πιο συγκεκριμένα, το πρώτο εγγενές στοιχείο της οδηγίας έγκειται στο γεγονός της εξισορρόπησης της νομοθετικής λειτουργίας της Ένωσης μεταξύ εθνικής και υπερεθνικής αρμοδιότητας.

Η νομολογία του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων έχει κρίνει την οδηγία ως μια μορφή ακραιφνώς έμμεσης νομοθετικής ή κανονιστικής ρύθμισης. Σε πρακτικό επίπεδο, η οδηγία ορίζει το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα, θέτοντας συγκεκριμένη προθεσμία, προκειμένου να μεταφερθεί στο εσωτερικό δίκαιο όλων των κρατών-μελών (άρθρο 297 παρ. 2, 2η και 3η υποπαρ. ΣΛΕΕ).

Ο υπερεθνικός νομοθέτης ορίζει τους στόχους και, εν γένει, τις κατευθυντήριες γραμμές που πρέπει να τηρηθούν, ώστε να επαφίεται στη διακριτική ευχέρεια των κρατών-μελών η απόφαση ως προς την προσφορότητα των ληφθέντων μέτρων, καθώς και την καταλληλότητα της μορφής που πρέπει να λάβει η δράση για την επίτευξη των ως άνω στόχων. Με την υλοποίηση της μεταφοράς, οι εθνικές αρχές προσαρμόζουν την εσωτερική νομοθεσία στις ενωσιακές επιταγές, λαμβάνοντας υπόψη σωρεία ιδιαιτεροτήτων των κρατών-μελών – όπως κοινωνικοοικονομικές, νομικές κλπ. Ταυτόχρονα, πραγματοποιείται η υιοθέτηση πράξεων ίσης τυπικής ισχύος μ’ εκείνες που επιβάλλει η εσωτερική έννομη τάξη, με αποτέλεσμα να προωθείται η νομιμοποίηση της νομοθετικής λειτουργίας της Ένωσης.

Οι περισσότερες χώρες της ΕΕ έχουν ήδη εναρμονιστεί με την Ευρωπαϊκή Οδηγία. Ενδεικτικά, πρώτη η Δανία το 1994 επέβαλε φόρο στην αγορά πλαστικής σακούλας, με αποτέλεσμα τη σημαντική μείωση της χρήσης της τελευταίας, ωθώντας τα καταστήματα λιανικής πώλησης να προωθούν τη χρήση επαναχρησιμοποιούμενων σακουλών, δεδομένων των δυσμενών επιπτώσεων των πλαστικών στο περιβάλλον (Plastic Bags- The Single Use Carrier Bag Charge, 2017). Ακολούθως, η Ολλανδία και η Ιρλανδία θέσπισαν ανταποδοτικό περιβαλλοντικό τέλος ύψους 0,25 και 0,22 € αντίστοιχα, ενώ η Ιταλία και η Γαλλία έχουν ήδη απαγορεύσει τη χρήση πλαστικής σακούλας μεταφοράς.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ για τις πλαστικές σακούλες

Προτού καταδειχθούν οι συνέπειες της αλόγιστης χρήσης της πλαστικής σακούλας στο οικοσύστημα, καθίσταται απαραίτητη η παράθεση της αντίστοιχης ελληνικής νομοθεσίας, στην οποία ενσωματώθηκε η σχετική κοινοτική οδηγία. Πρόκειται, επεξηγηματικά, για τον Ν. 4496/2017 που ενσωματώθηκε στην ελληνική έννομη τάξη με την Κοινή Υπουργική Απόφαση (Κ.Υ.Α.) 180036/952/10.8.2017 (Β’ 2812), με την οποία καθορίζονται νέα μέτρα και κανόνες για τη μείωση της κατανάλωσης πλαστικής σακούλας μεταφοράς, σε εναρμόνιση με το οικείο κοινοτικό σύμπλεγμα κανόνων δικαίου (Οδηγία 94/62/ΕΚ, όπως τροποποιήθηκε από την Οδηγία 2015/720/ΕΕ).

Απώτερο στόχο της περί ου ο λόγος απόφασης συνιστά η μείωση της χρήσης πλαστικής σακούλας και, κατ’ επέκταση, της υψηλής συσσώρευσης των αποβλήτων που προκαλούν σοβαρή ρύπανση στο περιβάλλον και, ιδίως, στα υδάτινα οικοσυστήματα. Εντός του προαναφερθέντος πλαισίου, και δεδομένου ότι κάθε Έλληνας χρησιμοποιεί το χρόνο κατά προσέγγιση 400 πλαστικές σακούλες, από την 1η Ιανουαρίου 2018 παύει η δωρεάν διάθεση στους καταναλωτές των πλαστικών σακουλών μεταφοράς που υπάγονται στο βεληνεκές της εν λόγω απόφασης, και επιβάλλεται η καταβολή περιβαλλοντικού τέλους ύψους 0,03 ευρώ συν ΦΠΑ 24%, δηλαδή σύνολο 0,0372 ευρώ ανά σακούλα, εφόσον, βέβαια, το πάχος του τοιχώματός της ξεπερνά τα 15μm.

Στον αντίποδα, εξαιρούνται του πεδίου εφαρμογής οι βιοαποδομήσιμες ή λιπασματοποιήσιμες πλαστικές σακούλες, οι οποίες προέρχονται από ανανεώσιμους πόρους γεωργικής προέλευσης -το φυτικό άμυλο-, καθώς έχουν τη δυνατότητα να επιστρέφουν στη γη μέσω των διαδικασιών της βιοδιάσπασης και της κομποστοποίησης, μειώνοντας, κατ΄αυτόν τον τρόπο, τον όγκο των αποβλήτων, και δίχως την απελευθέρωση ρύπων, μετατρέπονται σε θρεπτικό υλικό, κατά το ευρωπαϊκό πρότυπο EN (13432). 

Οι επιπτώσεις της χρήσης πλαστικής σακούλας

Είναι παγκοίνως γνωστό ότι η περιβαλλοντική επιβάρυνση που προκαλεί η παραγωγή και διάθεση της λεπτής πλαστικής σακούλας μεταφοράς προϊόντων στο καταναλωτικό κοινό είναι ιδιαίτερα σοβαρή, και χρήζει άμεσου περιορισμού. Ιδιάζουσας σημασίας είναι το γεγονός ότι το πλαστικό κατέχει αδιαμφισβήτητα την πρωτοκαθεδρία ως ρύπος που επηρεάζει τις ακτές και τις θάλασσες, καθώς πάνω από 8 εκατομμύρια πλαστικές σακούλες, μόλις διαλυθούν σε μικρότερα κομμάτια, καταλήγουν ως απορρίμματα στα υδάτινα οικοσυστήματα.

Επιπροσθέτως, οι απειλές κατά του υδάτινου περιβάλλοντος προέρχονται από σακούλες, μπουκάλια και άλλα συναφή πλαστικά απορρίματα, τα οποία καταλήγουν στο εσωτερικό των οργανισμών των ζώων, με αποτέλεσμα την άμεση σωματική τους επιδείνωση και την πρόκληση σ’ αυτά τοξικών βλαβών, καθόσον παρατηρείται ότι πάνω από το 86% θαλάσσιων χελώνων και το 43% θαλάσσιων θηλαστικών υποφέρουν από την κατάποση υδάτινων απορριμάτων, η οποία σταδιακά οδηγεί στην εξαφάνισή τους. Ειδικότερα, μνείας χρήζει η εκτίμηση ότι στη Βόρεια Θάλασσα το 94% των στομαχιών όλων των πτηνών περιέχει πλαστικό (European Commission, 2013).

Συμπεράσματα

Εν κατακλείδι, το σύνολο των προαναφερθέντων καθιστά περισσότερο από καταφανή την επιδίωξη μίας αειφόρου ανάπτυξης, που σχεδιάζεται και υπολοιείται στη βάση μιας οικονομίας που θέτει ως γνώμονα την προστασία του περιβάλλοντος και τη βιωσιμότητα. Το τελευταίο δύναται να επιτευχθεί με τη μείωση της χρήσης λεπτής πλαστικής σακούλας μεταφοράς, κινητοποιώντας τους δήμους και τις εκάστοτε εθνικές αρχές να προμηθεύουν το καταναλωτικό κοινό με επαναχρησιμοποιούμενες σακούλες, οι οποίες, με τη σειρά τους, θέτουν τα εχέγγυα για μια Ένωση που χρησιμοποιεί με φειδώ και συνέπεια τους φυσικούς της πόρους, χωρίς να λαμβάνει χώρα περιβαλλοντική υποβάθμιση. Λαμβάνοντας, επομένως, υπόψη τα προαναφερθέντα μέτρα, σε συνδυασμό με το ως άνω σκιαγραφηθέν νομικό πλαίσιο, καθίσταται πρόδηλο πως, την τελευταία δεκαετία, πραγματοποιούνται από τα κράτη-μέλη αξιόλογες προσπάθειες προς άρση των ποικίλων περιβαλλοντικών προβλημάτων που έχουν προκληθεί από την αλόγιστη χρήση πλαστικών σακουλών, σημειώνοντας έναν de facto υπερμεγέθη αρνητικό αντίκτυπο στα χερσαία και υδάτινα οικοσυστήματα.

Πηγές:

  1. Waste Management World. (2018). European Parliament Moves Forward with Plastic Bag Ban to Cut Waste. https://waste-management-world.com/a/european-parliament-moves-forward-with-plastic-bag-ban-to-cut-waste
  2. European Bioplastics. (2015). EU decision to phase out plastic bags strengthens compostable bags. http://www.european-bioplastics.org/pr_151013/
  3. Life Debag. (2015). Integrated information and awareness campaign for the reduction of plastic bags in the marine environment. http://ec.europa.eu/environment/life/project/Projects/index.cfm?fuseaction=search.dspPage&n_proj_id=5349
  4. European Commission. (2018). European strategy for plastics. http://ec.europa.eu/environment/waste/plastic_waste.htm
  5. ACT Government. (2017). Plastic Bag Ban. https://www.environment.act.gov.au/waste/plastic-bag-ban
  6. House of Commons Library. (2017). Plastic Bags – The Single Use Carrier Bag Charge. http://researchbriefings.files.parliament.uk/documents/CBP-7241/CBP-7241.pdf
  7. European Parliamentary Research Service Blog. (2017). Plastic Bags: EU’s response to reducing consumption. https://epthinktank.eu/2017/01/17/plastic-bags-eus-response-to-reducing-consumption/
  8. Communities of Ocean Action. (2017). Introduce legal framework to reduce plastic pollution. https://oceanconference.un.org/
  9. EUR – Lex. (2015). Treaty: Συνθήκη για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/ALL/?uri=CELEX:32015L0720
  10. Lawspot. (2017). Το νέο νομικό πλαίσιο για τις πλαστικές σακούλες. https://www.lawspot.gr/nomika-nea/neo-nomiko-plaisio-gia-tis-plastikes-sakoyles
  11. ΙΕΛΚΑ. (2017). Σουπερμάρκετ 2017: Το τέλος της πλαστικής σακούλας – Πολυκαναλικές τάσεις στο Λιανεμπόριο τροφίμων. http://www.ielka.gr/?p=2301
  12. Καλάβρος, Γ. (2010). Το Δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Θεσμικό Δίκαιο. Τόμος I

Tagged under:

Απόφοιτος της Νομικής του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης και ασκούμενη δικηγόρος στην Αθήνα. Συμμετείχε το 2016 σ' ένα από τ' -αναντίρρητα- πιο διακεκριμένα και αναγνωρισμένα διεθνώς Μοντέλα Ηνωμένων Εθνών, το FREDMUN, ένα γεγονός-σταθμό για τα εκπαιδευτικά δρώμενα της Κύπρου, όπου το Πανεπιστήμιο Frederick επισφράγισε τη συνεισφορά του στη διεθνή πολιτιστική πρόοδο. Μέλος της συντακτικής ομάδας του Διεθνούς Δικαίου της Power Politics, καθώς η τελευταία συνιστά την πρώτη της σημαντική αρθρογραφική απόπειρα. Λάτρης των ταξιδιών, του χορού και της υποκριτικής. Απώτερη επιδίωξή της; η ένταξή της στο Δικαστικό Σώμα. Προσωπικό moto: You must be the change you wish to see in the world. Mahatma Gandhi

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Google Profile

1 Comment

  1. Pingback: Human Security και Ανθρώπινα Δικαιώματα » Power Politics

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest