Κατάρ: η νέα κρίση στη Μέση Ανατολή

Αρκετός χρόνος έχει περάσει από τη δημοσίευση αυτού του άρθρου. Παρακαλώ συνεχίστε στην ανάγνωσή του έχοντας υπόψη την ημερομηνία δημοσίευσης.

Η επιβολή κυρώσεων στο Κατάρ, που ανακοινώθηκε στις 5 Ιουνίου από τη Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, την Αίγυπτο και το Μπαχρέιν, προκάλεσε έκπληξη στην διεθνή κοινότητα, που σήμανε την κρίση που πολλοί έσπευσαν να ονομάσουν ως την μεγαλύτερη κρίση στην Χερσόνησο του Κόλπου. Η αφορμή δόθηκε δύο εβδομάδες νωρίτερα, όταν εμφανίστηκαν στα μέσα ενημέρωσης σχόλια αποδιδόμενα στον εμίρη του Κατάρ, που μιλούσε θετικά για το Ιράν. Από τη πλευρά τους, το Κατάρ υποστήριξε πως έπεσαν θύματα κυβερνοεπίθεσης και πως τα σχόλια είναι ψεύτικα, ενώ οι τέσσερις αραβικές χώρες σταμάτησαν τη μετάδοση των καταριανών μέσων ενημέρωσης. Στη συνέχεια, μετά από δυο εβδομάδες, προχώρησαν στην ανακοίνωση του κλεισίματος των συνόρων τους προς του πολίτες του Κατάρ, καθώς και σειρά άλλων μέτρων που ουσιαστικά απομονώνουν το Κατάρ. Ακολουθώντας τη γραμμή της Σαουδικής Αραβίας, ανακοίνωσαν διάρρηξη διπλωματικών σχέσεων με το Κατάρ επιπλέον η επίσημη κυβέρνηση της Υεμένης, οι Μαλβίδες, η Μαυριτανία και η κυβέρνηση Tobruk της Λιβύης (Wintour, 2017).

Τα αίτια της κρίσης-Είναι βάσιμοι οι ισχυρισμοί;

Η Σαουδική Αραβία, τα ΗΑΕ και οι σύμμαχοι τους ισχυρίζονται πως ο λόγος ρήξης τους με το Κατάρ είναι η υποστήριξη προς ισλαμιστικές τρομοκρατικές οργανώσεις, όπως η Αλ-Κάιντα, η Αλ-Νούστρα, οι Houti στην Υεμένη, και το Ισλαμικό Κράτος, λόγω της σχέσης που έχει με την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν. Το Κατάρ έχει χαρακτηρίσει, με τη σειρά του, αυτές τις κατηγορίες ως ανυπόστατες, και κατηγορεί την Σαουδική Αραβία και τα ΗΑΕ ότι προσπαθούν να παραβιάσουν την κυριαρχία του (Tharoor, 2017).

Η αλήθεια ως προς το ποιος χρηματοδοτεί τις διάφορες τρομοκρατικές καιπαραστρατιωτικές οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στην περιοχή της Μέσης Ανατολής είναι δύσκολο να αποσαφηνιστεί με διαφάνεια. Ωστόσο, από το 2001 όπου έγινε το χτύπημα της 11/9, έχουν υπάρξει πολλές κατηγορίες απευθυνόμενες σε διάφορα κράτη ως προς την υποστήριξή τους στις διάφορες εξτρεμιστικές οργανώσεις που δρουν εντός και εκτός των συνόρων της Μέσης Ανατολής, συμπεριλαμβανομένης και της Σαουδικής Αραβίας. Οπότε, η τωρινή σύμπραξη ενάντια στο Κατάρ φαίνεται μάλλον λίγο περίεργη, χωρίς όμως να αναιρείται η πιθανότητα όντως να ισχύουν οι κατηγορίες αυτές.

Όσο για τη εγγύτητα μεταξύ Κατάρ και Ιράν, είναι αλήθεια πως έχουν οικονομικές σχέσεις ειδικά λόγω των αποθεμάτων φυσικού αερίου που μοιράζονται οι δυο χώρες στον Περσικό κόλπο. Ωστόσο δεν είναι το μοναδικό κράτος που διατηρεί σχέσεις με το Ιράν, καθώς και άλλα έχουν προχωρήσει σε εμπορικές σχέσεις μαζί του.

Ακόμα, η πρόσφατη διπλή τρομοκρατική επίθεση στο Ιράν -την οποία ανέλαβε τοΙσλαμικό Κράτος- κάνει τις κατηγορίες ενάντια στο Κατάρ να μοιάζουν παράξενες, αν από την μία πλευρά υποστηρίζει το ΙΚ και την τρομοκρατία, και από την άλλη πλευρά βρίσκεται κοντά με το Ιράν. Αυτή η κατάσταση φανερώνει ένα σοβαρότερο ζήτημα στην περιοχή, το οποίο έχει άμεση επιρροή στα τεκταινόμενα στο Κατάρ (Hearst, 2017).

Το δίπολο Σαουδική Αραβία – Ιράν

Μια κρίση που φαινομενικά ξεκίνησε με κέντρο το Κατάρ, φαίνεται πως κρύβει μια μεγαλύτερη κρίση από κάτω, που είναι πολύ ανησυχητική. Η ανάδυση του Ιράν μετά την έξοδό του από τον απομονωτισμό, και η δράση του σε Ιράκ, Συρία και Υεμένη, καθώς και η συμμαχία με τη Ρωσία, έδωσαν μια ώθηση στο Ιράν να διεκδικήσει μια ηγεμονική θέση στην περιφέρεια της Μέσης Ανατολής. Αυτό φαίνεται πως έχει δυσαρεστήσει τη Σαουδική Αραβία και τους συμμάχους της, με αποτέλεσμα τη δημιουργία ενός δίπολου μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Ιράν (Hearst, 2017). Στην Υεμένη ήδη έχει παρατηρηθεί ότι ουσιαστικά πολεμούν μετ’αντιπροσώπων, και δεν είναι απίθανο να γίνει το ίδιο και σε κάποια άλλη σύγκρουση.

Το δίπολο που έχει δημιουργηθεί είναι ουσιαστικά μεταξύ Σουνιτών Γουαλαφιστών και Σιιτών, αλλά και μεταξύ Αράβων και Μη-Αράβων. Τα ενδιάμεσα κράτη που παίρνουν θέση υπέρ του Ιράν ή διατηρούν σχέσεις με το Ιράν, όπως το Κατάρ, θα βρίσκονται εκτός της Συμμαχίας της Σαουδικής Αραβίας (Hearst, 2017).

Η Στάση του Ιράν και της Τουρκίας

Το Ιράν, ως έμμεσα εμπλεκόμενο στην κρίση στο Κατάρ, δεν γινόταν να μην πάρει θέση στα γεγονότα. Μέχρι τώρα, η παροχή τροφίμων και ο εναέριος διάδρομος για τις καταριανές αερογραμμές είναι πολύ σημαντική βοήθεια, αφού το Κατάρ είναι απομονωμένο από τα χερσαία σύνορά του με τη Σαουδική Αραβία. Η σκιά του Ιράν, και ο κίνδυνος που πρεσβεύει το Ιράν για τη Σ.Αραβία είναι πιο εμφανή από την ανάμειξή του στα γεγονότα, αφού επίσημα δηλώνουν πως τα εμπλεκόμενα μέρη θα πρέπει να έρθουν σε διάλογο.

Αντίθετα, η Τουρκία έχει πάρει σαφή θέση υπέρ του Κατάρ και, μάλιστα, το Κοινοβούλιο υπερψήφισε απόφαση για την αποστολή τουρκικών στρατευμάτων προς αρωγή του Κατάρ. Ο Πρόεδρος της Τουρκίας, Recep Tayyip Erdoğan, βλέπει πως και η Τουρκία θα μπορούσε να βρεθεί στη θέση του Κατάρ, και γι’αυτό θέλει να προλάβει κάποια αντίστοιχη δράση, αν και υπήρχαν αντιδράσεις από την αντιπολίτευση για τη στάση αυτή. Γι’αυτό τον λόγο συναντήθηκε με τον Υπουργό Εξωτερικών του Ιράν λίγες μέρες μετά την εκδήλωση της κρίσης στο Κατάρ, για να έρθει σε επαφή με τον άξονα του Ιράν, και να δημιουργήσει θετικό κλίμα μεταξύ των δύο χωρών (Hearst, 2017).

Η θέση των ΗΠΑ

Η κίνηση αυτή, από τη συμμαχία των αραβικών κρατών, έρχεται μετά την επίσκεψη Trump στο Ριάντ, όπου κάλεσε με το λόγο του τα αραβικά κράτη να ταχτούν ενάντια στην τρομοκρατία. Με αυτή τη κίνηση, λοιπόν, φαίνεται να υποδεικνύουν όλοι το Κατάρ ως το κράτος που υποστηρίζει την τρομοκρατία. Με ένα tweet του ο, Πρόεδρος των ΗΠΑ φαίνεται να επιδοκιμάζει την κίνηση αυτή, αφήνοντας να υπονοηθεί πως τα αραβικά κράτη ακολούθησαν την προτροπή του (Hearst, 2017).

Επίσημα το Υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ επιβεβαιώνει τις καλές σχέσεις ΗΠΑ-Κατάρ και, σε συνέχεια αυτών των δηλώσεων, ο Πρόεδρος Trump καλεί τα εμπλεκόμενα κράτη να ξεκινήσουν διάλογο, και προτείνει τις ΗΠΑ ως διαμεσολαβητή. Για την κυβέρνηση των ΗΠΑ, η διατήρηση των σχέσεων με το Κατάρ είναι υψίστης σημασίας, αφού εκεί διατηρούν την μεγαλύτερη βάση τους στη περιοχή (Wintour, 2017). Η αεροπορική βάση Al Udeid είναι η βάση που έχει χρησιμοποιηθεί στο παρελθόν για επιχειρήσεις, και φιλοξενεί περίπου 11.000 προσωπικό από τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους. Η αλλαγή βάσης, που λειτουργεί ως Κέντρο Διοίκησης, σε μια άλλη περιοχή θα ήταν πολύ δύσκολο για τις ΗΠΑ, οπότε επιθυμούν την αποκλιμάκωση της κρίσης (Hearst, 2017).

Τι ζητούν τα αραβικά κράτη για άρση της απομόνωσης

Οι απαιτήσεις των αραβικών κρατών, για την άρση των μέτρων που έχουν λάβει εναντίον του Κατάρ, επικεντρώνονται σε δυο βασικούς πυλώνες. Αρχικά, έχουν εκδώσει λίστα με οργανισμού και ονόματα ατόμων που κατηγορούνται ότι έχουν συνδέσεις με ισλαμικές εξτρεμιστικές οργανώσεις, οι οποίοι είτε έχουν καταγωγή από το Κατάρ, είτε διατηρούν σύνδεση με αυτό. Η λίστα αυτή περιλαμβάνει μέλη της Μουσουλμανικής Αδελφότητας, που είναι απαγορευμένη σε κράτη όπως τα ΗΑΕ, αλλά και σιιτικές ομάδες με δράση στο Μπαχρέιν, που θεωρούνται να έχουν σχέση με το Ιράν (Beaumont, 2017).

Δεύτερο αίτημα για την άρση των περιορισμών είναι η παύση αναμετάδοσης των καταριανών μέσων ενημέρωσης, συμπεριλαμβανομένου του Al-Jazeera (Beaumont, 2017).

Από την πλευρά του, το Κατάρ έχει δηλώσει μόνο ότι διώκεται εσφαλμένα από τα γειτονικά του κράτη, και πως δεν πρόκειται να υποκύψει στις απαιτήσεις τους (Beaumont, 2017).

Το Κατάρ είναι πιθανό να αναγκαστεί να έρθει σε διάλογο και να πραγματοποιήσει, ίσως, μέρος των αιτημάτων των γειτόνων του, λόγω των επιπλοκών στην καθημερινότητα που έχουν προκαλέσει αυτοί οι περιορισμοί. Οι αλλαγές στις τιμές των ενεργειακών αποθεμάτων, η έλλειψη τροφίμων, τα προβλήματα στις αερομεταφορές, αλλά και η προετοιμασία για το Παγκόσμιο Κύπελλο του 2022 είναι σημαντικοί λόγοι για το Κατάρ να χρειαστεί να υποκύψει στις επιταγές των υπόλοιπων αραβικών κρατών.

Ωστόσο, υπάρχει πολύ σοβαρό ενδεχόμενο το Κατάρ να διατηρήσει τις θέσεις του, και να μην αποκλιμακώσει την κρίση. Είναι ένα κράτος που έχει αποδείξει τα τελευταία χρόνια πως μπορεί να ακολουθήσει αντίθετη πολιτική από την Σαουδική Αραβία. Σε τέτοιο ενδεχόμενο, είναι πολύ πιθανό να υπάρχει περισσότερη ένταση στην αραβική χερσόνησο, και μεγαλύτερη πόλωση μεταξύ όλων των κρατών της Μέσης Ανατολής.

Πηγές:

  1. Beaumont, P. (2017). Qatar crisis grows as Arab nations draw up terror sanctions list. [online] The Guardian. Available at: https://www.theguardian.com/world/2017/jun/09/qatar-crisis-grows-as-arab-nations-draw-up-terror-sanctions-list [Accessed 13 Jun. 2017].
  2. Hearst, D. (2017). Why the campaign against Qatar is doomed. [online] Middle East Eye. Available at: http://www.middleeasteye.net/columns/why-campaign-against-qatar-doomed-1663040860 [Accessed 13 Jun. 2017].
  3. Tharoor, I. (2017). The Persian Gulf crisis over Qatar, explained. [online] Washington Post. Available at: https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2017/06/06/the-persian-gulf-crisis-over-qatar-explained/?tid=sm_fb_wd&utm_term=.820bdb5165bc [Accessed 13 Jun. 2017].
  4. Wintour, P. (2017). Gulf plunged into diplomatic crisis as countries cut ties with Qatar. [online] the Guardian. Available at: https://www.theguardian.com/world/2017/jun/05/saudi-arabia-and-bahrain-break-diplomatic-ties-with-qatar-over-terrorism [Accessed 13 Jun. 2017].
  5. Wintour, P. (2017). Kuwait steps up efforts to end Qatar blockade. [online] the Guardian. Available at: https://www.theguardian.com/world/2017/jun/08/kuwait-steps-up-efforts-to-end-qatar-blockade-donald-trump [Accessed 13 Jun. 2017].

Tagged under:

2 Comments

  1. Pingback: Ο εσκεμμένα «αφανής» ρόλος της Σαουδικής Αραβίας στην άνοδο των Τζιχαντιστών » Power Politics

  2. Pingback: Οι διεθνείς διαστάσεις των επιθέσεων στο Ιράν » Power Politics

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest