Καταλανική κρίση: Το ζήτημα είναι οικονομικό

Εισαγωγή

Για παραπάνω από ένα μήνα, όλη η Ευρώπη παρακολουθεί με αμείωτο ενδιαφέρον τις -σχεδόν καθημερινές- εξελίξεις στην Καταλονία. Στο επίκεντρο βρίσκεται το αποσχιστικό κίνημα, όπως επίσης και η διαχείρισή του από την ισπανική κυβέρνηση. Σίγουρα, υπάρχουν κοινωνικοί και πολιτιστικοί λόγοι που συντηρούσαν την αποσχιστική τάση, αλλά είναι προφανές ότι εν μέσω οικονομικής κρίσης το κίνημα γιγαντώθηκε. Γίνεται κατανοητό ότι το ζήτημα είναι κατεξοχήν οικονομικό, δεδομένου ότι η εν γένει οικονομική κατάσταση είναι αυτή που πυροδότησε τα κινήματα πολιτών, και, έπειτα, ακολούθησαν οι εκατέρωθεν πολιτικές πράξεις από κεντρική και τοπική κυβέρνηση. Ενδιαφέρον, επομένως, παρουσιάζουν η εξέταση της οικονομικής σχέσης Καταλονίας-Ισπανίας, των αντιδράσεων όλων των ενδιαφερόμενων οικονομικών παραγόντων και τα ενδεχόμενα σενάρια.

Το Χρονικό της Κρίσης: Από το Δημοψήφισμα στην Κηδεμονία

Την 1η Οκτωβρίου, παρά την απαγόρευση από τα ισπανικά δικαστήρια, διοργανώθηκε το δημοψήφισμα για την ανεξαρτησία της περιφέρειας της Καταλονίας από την τοπική κυβέρνηση, υπό τον πρόεδρο, Carles Puigdemont. Σύμφωνα με τις καταλανικές αρχές, το «ναι» στην απόσχιση υπερίσχυσε με ποσοστό 90,18% των ψήφων, με τη συμμετοχή να ανέρχεται σε 43%. Πέραν του αποτελέσματος, η ψηφοφορία -την οποία η Μαδρίτη δεν αναγνώρισε- στιγματίστηκε από τις βιαιοπραγίες των αστυνομικών εναντίον ψηφοφόρων, με δεκάδες τραυματίες.

Στη συνέχεια των εξελίξεων, ο πρωθυπουργός, Mariano Rajoy, απηύθυνε τελεσίγραφο στον Καταλανό ηγέτη, απειλώντας να πάρει τον έλεγχο της Καταλονίας, σύμφωνα με το άρθρο 155 του Συντάγματος ― μία πράξη που δεν είχε εφαρμοστεί από την εποχή Franco. Στις 16 Οκτωβρίου, ο πρόεδρος της Καταλονίας, απαντώντας στο τελεσίγραφο, έκανε έκκληση για διάλογο. Παρ’ όλα αυτά, η Μαδρίτη δεν ανταποκρίθηκε στο αίτημα, καθώς δεν ήταν διατεθειμένη να υποχωρήσει στο ελάχιστο, προφανώς ούτε στο ζήτημα της ανεξαρτησίας, αλλά ούτε σε επιπλέον παροχές μεγαλύτερης αυτονομίας. Την 21η Οκτωβρίου, ο επικεφαλής της ισπανικής κυβέρνησης ζήτησε από τη Γερουσία την ενεργοποίηση του άρθρου 155 του Συντάγματος, με στόχο την καθαίρεση της καταλανικής ηγεσίας, και την προκήρυξη εκλογών στις αρχές του 2018. Ο Carles Puigdemont ανταπάντησε, απειλώντας να δώσει το πράσινο φως για τη μονομερή ανακήρυξη της ανεξαρτησίας της «Δημοκρατίας της Καταλονίας». Στις 27 Οκτωβρίου, σχεδόν ταυτόχρονα, το καταλανικό κοινοβούλιο κήρυξε την ανεξαρτησία της περιφέρειας, και η ισπανική Γερουσία έδωσε το πράσινο φως στην κυβέρνηση να θέσει υπό κηδεμονία την Καταλονία. Στο πλαίσιο αυτό, ο Mariano Rajoy ανακοίνωσε την αποπομπή του Puigdemont και της κυβέρνησής του. Ακολούθως, το καταλανικό κοινοβούλιο διαλύθηκε εν αναμονή της ανανέωσής του, μέσω των εκλογών που προκηρύχθηκαν για την 21η Δεκεμβρίου. Την 28η Οκτωβρίου, η ισπανική κυβέρνηση ανακοίνωσε την παύση από τα καθήκοντα του αρχηγού της αστυνομίας της Καταλονίας, Luis Trapero, και το υπουργείο Εσωτερικών πήρε τον έλεγχο της τοπικής αστυνομίας, ενώ ο Carles Puigdemont κάλεσε τους υποστηρικτές του να αντισταθούν «δημοκρατικά» στην κηδεμονία της περιοχής.

Η Οικονομική Συνεισφορά της Καταλονίας στην Ισπανία

Οι 7.5 εκατομμύρια Καταλανοί αποτελούν το 16% του ισπανικού πληθυσμού. Ως η πλέον ευημερούσα εκ των 17 περιφερειών της Ισπανίας, η Καταλονία επωφελείται από τον τουρισμό, τις εξαγωγές και τη βιομηχανία. Είναι χαρακτηριστικό ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση (Ε.Ε.) είναι αποδέκτης του 65% των εξαγωγών της Καταλονίας,ενώ, παράλληλα, τα τελευταία τρία χρόνια, προσφέρεται στην τελευταία το 70% των ξένων επενδύσεών της Ε.Ε. . Η τελευταία αντιπροσωπεύει το 20% του συνολικού ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ΑΕΠ) ― γεγονός που τήν καθιστά τη μεγαλύτερη περιφερειακή οικονομία. Πιο συγκεκριμένα, η συμβολή της στην ισπανική οικονομία φτάνει τα 223,6 δισεκατομμύρια ευρώ (262,96 δισεκατομμύρια δολάρια) ετησίως, σύμφωνα με την περιφερειακή κυβέρνηση. Τα έσοδα αυτά από την περιοχή βοηθούν την Μαδρίτη να πραγματοποιεί πληρωμές για το χρέος, λαμβανομένου υπόψη ότι το εθνικό δημόσιο χρέος της Ισπανίας το 2016 άγγιξε τα περίπου 1,18 τρισεκατομμύρια δολάρια, σύμφωνα με τις στατιστικές των κεντρικών τραπεζών.

Εν τω μεταξύ, αξίζει να σημειωθεί ότι η Καταλονία έχει συγκεντρώσει ένα από τα μεγαλύτερα δημόσια χρέη των περιφερειών της Ισπανίας, στα περίπου 72,2 δισεκατομμύρια ευρώ (86,9 δισεκατομμύρια δολάρια) το 2016, που αντιπροσωπεύει το 16,34% του χρέους της Ισπανίας. Περίπου 6 δισεκατομμύρια ευρώ είναι για μακροπρόθεσμα εκδιδόμενα χρεόγραφα, ενώ τα υπόλοιπα είναι ποικίλα δάνεια από διαφορετικά ιδρύματα.

Οι Αντιδράσεις των Οικονομικών Παραγόντων

Η κεντρική κυβέρνηση επιχειρεί να καθησυχάσει τις αγορές, τονίζοντας ότι διατηρεί τον έλεγχο της κατάστασης και ότι οι οικονομικές δραστηριότητες σε τοπικό και εθνικό επίπεδο δεν διακινδυνεύουν, καθώς, μάλιστα, εκτιμά ότι η ισπανική οικονομία θα έχει αύξηση ΑΕΠ της τάξης του 3% σε ετήσια βάση.

Οι επενδυτές, βεβαίως, ανησυχούν, διότι πλέον η Καταλονία εισέρχεται σε μία έντονη προεκλογική περίοδο μέχρι τον Δεκέμβριο. Εάν δεν αποκτήσει μία σταθερή θέση εντός της Ισπανίας, τότε οι επενδυτές ενδέχεται να επανεξετάσουν τις επενδυτικές τους επιλογές στην περιοχή. Ισχυρό, επίσης, πλήγμα αποτελεί η απόφαση μεγάλων τραπεζών να μεταφέρουν τις τραπεζικές τους έδρες από την Καταλονία σε άλλες περιοχές της Ισπανίας. Χαρακτηριστική περίπτωση είναι η τράπεζα Caixabank, η τρίτη μεγαλύτερη τράπεζα της Ισπανίας, η οποία αποφάσισε να μεταφέρει την εταιρική της έδρα από την Καταλονία στη Βαλένθια. Το ίδιο έπραξε και η Banco de Sabadell, που ανακοίνωσε τη μεταφορά της έδρας της στο Alicante.

Προς το παρόν, κατά κύριο λόγο επηρεάζονται οι επενδύσεις τομέων που αναμένουν βραχυπρόθεσμες αποδόσεις. Οι επενδύσεις που αφορούν στον τουριστικό κλάδο, για παράδειγμα, ανήκουν σ’ αυτήν την κατηγορία. Από την άλλη, επενδύσεις σε τομείς που αναμένουν μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες αποδόσεις, για την ώρα, δεν είναι τόσο επισφαλείς, όπως π.χ. ο κλάδος της αυτοκινητοβιομηχανίας.

Όσον αφορά τον τομέα της έρευνας και της νεοφυούς επιχειρηματικότητας, επικρατεί κι εκεί αβεβαιότητα, καθώς ερευνητικά προγράμματα και νέα εγχειρήματα χρειάζονται ισχυρή εξασφάλιση ότι το οικονομικό και θεσμικό πλαίσιο, στο οποίο δραστηριοποιούνται, δεν θα μεταβληθεί, χάνοντας δεδομένα προνόμια.

Διαφορετικές Προσεγγίσεις και Κριτική

Η καταλανική κοινωνία είναι βαθιά διχασμένη ως προς την απόσχιση. Η Καταλονία είναι μία πλούσια περιφέρεια, εντός μίας χώρας που έχει πετύχει υψηλή θεσμική σταθερότητα, και έχει ωφεληθεί σε μεγάλο βαθμό από την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση.

Οι επικριτές υποστηρίζουν πως μία Καταλονία αποσχισμένη από την Ισπανία, θα είναι και εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς όλες οι μεγάλες δυνάμεις εκτός και εντός Ε.Ε. έχουν αποδοκιμάσει το ενδεχόμενο απόσχισης. Αυτό θα είχε ως αποτέλεσμα τη μη εξασφάλιση των προνομίων ελεύθερης πρόσβασης στις ευρωπαϊκές αγορές, τη μη χρήση του -μέχρι τώρα εθνικού νομίσματος- ευρώ και τη δημιουργία μονοπωλίων. Το τελευταίο θα μπορούσε να συμβεί, λόγω των νέων εδαφικών δεδομένων και της ιδιομορφίας της αγοράς, όπου θα χρειάζονταν νέες επενδύσεις σε δίκτυα και υποδομές για παροχή διαφόρων υπηρεσιών.

Οι υπέρμαχοι της ανεξαρτησίας προβάλλουν ότι η Καταλονία πληρώνει υπερβολικά πολλούς φόρους και λαμβάνει λίγες δημόσιες επενδύσεις ― κάτι το οποίο, παρ’ όλα αυτά, είναι φυσικό επακόλουθο του δημόσιου αναδιανεμητικού συστήματος. Υποστηρίζουν, περαιτέρω, ότι η λήψη των αποφάσεων για την κατανομή των πλεονασμάτων του κρατικού προϋπολογισμού και των φορολογικών εν γένει εσόδων λαμβάνονται υπερβολικά συγκεντρωτικά. Οποιαδήποτε χώρα, όμως, φιλοδοξεί να οικοδομήσει ένα κράτος ευημερίας, οφείλει να αναδιανέμει τους πόρους ανάμεσα στους ανθρώπους και ανάμεσα στις περιφέρειες.

Το Μέλλον της Κρίσης Αντί Επιλόγου

Με βάση τα ανωτέρω δεδομένα, η μονομερής κήρυξη της ανεξαρτησίας, σαφώς, δεν επέφερε κάποιο νομικό αποτέλεσμα, αλλά ο οικονομικός αντίκτυπός της είναι ήδη αισθητός, τόσο σε εθνικό, όσο και σε τοπικό επίπεδο. Άλλωστε, κανένας οικονομικός παράγοντας δεν επιθυμεί την αστάθεια και την αβεβαιότητα. Ήδη, περίπου 1000 επιχειρήσεις έχουν αποχωρήσει από την Καταλονία. Αυτό το «ντόμινο» θα συνεχιστεί, ειδικά εάν η Καταλονία μπορέσει να επιβάλλει την απόσχισή της ― γεγονός, βέβαια, που χαρακτηρίζεται ως εξαιρετικά δύσκολο.

Εάν η κατάσταση στο αμέσως επόμενο διάστημα παρεκτραπεί, και η κεντρική κυβέρνηση θελήσει να επιβάλλει το νόμο και την τάξη με βίαιο τρόπο, οι συνέπειες στην ισπανική και την καταλανική οικονομία θα είναι μεγάλες. Όλα κρίνονται από τον τρόπο διαχείρισης της κατάστασης από την ισπανική κυβέρνηση, με την Ε.Ε. να τονίζει ότι πρόκειται για εσωτερικό ζήτημα, στηρίζοντας την κυβέρνηση Rajoy, και αναγνωρίζοντάς την ως το μοναδικό συνομιλητή επί ισπανικού εδάφους. Η κρίση στην Ισπανία –μία κρίση που είναι η μεγαλύτερη που αντιμετωπίζει η Ισπανία από την εποχή που επανακτήθηκε η δημοκρατία- θα στείλει αντίστοιχα μηνύματα και σε άλλα αποσχιστικά κινήματα ανά την Ευρώπη, αναλόγως με την έκβασή της.

Πηγές:

  1. ΕΡΤ1. (2017). Δελτίο Ειδήσεων 21.00. http://webtv.ert.gr/ert1/eidiseis/27okt2017-2100-deltio-idiseon/
  2. Καρβουνόπουλος, Π. (2017). Τι συμβαίνει με την Καταλονία; Δύο καθηγητές εξηγούν τα πάντα. http://www.militaire.gr/τι-συμβαίνει-με-την-καταλωνία-δύο-καθη/
  3. Μποζανίνου, Τ. (2017). Το τελεσίγραφο Ραχόι στριμώχνει τον Πουιτζντεμόν. http://www.tovima.gr/world/article/?aid=907826
  4. Al Jazeera English. (2017). Catalonia crisis hits regional economy. https://www.youtube.com/watch?v=hYX-w8kG9us
  5. Bosch, S. (2017). Here’s how bad economically a Spain-Catalonia split could really be. https://www.cnbc.com/2017/09/21/heres-how-bad-economically-a-spain-catalonia-split-could-really-be.html
  6. Gea, Al. (2017). Εκτός Καταλονίας μεταφέρει την έδρα της και η Caixabank. http://www.cnn.gr/news/kosmos/story/100591/ektos-katalonias-metaferei-tin-edra-tis-kai-i-caixabank
  7. Martin, W. (2017). A Catalan split from Spain could be even worse than Brexit. http://uk.businessinsider.com/catalonia-split-spain-economic-impact-ing-2017-9
  8. Minder, R. (2017). Catalonia Independence Bid Pushes Spain Toward Crisis. https://www.nytimes.com/2017/09/08/world/europe/spain-catalonia-independence.html
  9. Penty, C. (2017). Why It’s Time to Pay Attention to the Crisis in Catalonia. https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-09-29/why-it-s-time-to-start-paying-attention-to-the-catalonia-crisis
  10. Sky News. (2017). What does the Catalonia crisis mean for business? https://www.youtube.com/watch?v=THX7P2TLQBg

Tagged under:

Είναι τελειόφοιτος προπτυχιακός φοιτητής στο τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πειραιώς, μέλος της ομάδας Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων (ΔΟΣ) στο Power Politics. Συμμετέχει σε προσομοιώσεις διεθνών, περιφερειακών, ευρωπαϊκών και τοπικών οργανισμών. Eίναι, επίσης, μέλος του Erasmus Student Network. Μιλάει αγγλικά, γαλλικά και ισπανικά.

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest