Κλειτοριδεκτομή: η ισοπέδωση της γυναικείας φύσης

Η κλειτοριδεκτομή σε αριθμούς – Γεωγραφική κατανομή

Η κλειτοριδεκτομή συνιστά μία βάναυση πρακτική και ένα πρωτόγονο έθιμο που υφίστανται κάθε χρόνο 150.000.000 γυναίκες σε αφρικανικές, ασιατικές, αλλά και ευρωπαϊκές χώρες. Ετησίως, προστίθενται στο συνολικό αριθμό των θυμάτων 2.000.000, ενώ κάθε λεπτό 6 κορίτσια ακρωτηριάζονται (Unicef, 2016)Τί είναι, όμως, ακριβώς η πρακτική αυτή; Πρόκειται για τον ακρωτηριασμό των γεννητικών οργάνων για μη ιατρικούς λόγους, με σκοπό τον έλεγχο της σεξουαλικής επιθυμίας των γυναικών και την ενοχοποίηση της γυναικείας φύσης, ενώ διακρίνεται στις εξής κατηγορίες: μερική ή ολική αφαίρεση της κλειτορίδας, αφαίρεση μικρών ή μεγάλων χειλέων, στένεμα του κολπικού ανοίγματος ή οποιαδήποτε άλλη επιβλαβής διαδικασία, όπως καυτηριασμός ή εκδορές (ΠΟΥ,2008). Οι πενιχρές συνθήκες υγιεινής υπό τις οποίες πραγματοποιείται η κλειτοριδεκτομή, θέτουν σε κίνδυνο τη ζωή των γυναικών και οδηγούν στην πρόκληση σοβαρών προβλημάτων υγείας, και όχι μόνο – για παράδειγμα, μολύνσεις, στειρότητα, επιπλοκές στη διάρκεια του τοκετού, αιμορραγία, αδυναμία ικανοποίησης κατά τη διάρκεια της σεξουαλικής πράξης, ανυπόφορος πόνος, πυρετός, κ.ά. Επίσης, το ψυχολογικό κόστος μίας τέτοιας επέμβασης, σε μία τόσο νεαρή και τρυφερή ηλικία, είναι ανυπολόγιστο και συχνά ανεπανόρθωτο (END FGM, 2015α).

Με βάση επίσημα στοιχεία που προκύπτουν από έρευνα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και της Διεθνούς Αμνηστίας, οι περιοχές στις οποίες εκδηλώνεται η κλειτοριδεκτομή είναι το Μαρόκο, η Δ.Σαχάρα, η Αλγερία, η Τυνησία, η Λιβύη, η Αίγυπτος, το Περού, η Αυστραλία, η Κένυα, το Μπενίν, η Μαυριτανία, η Σενεγάλη, η Κεντροαφρικανική Δημοκρατία, η Υεμένη, το Ομάν, η Ινδονησία, το Τσαντ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (Unicef, 2016, Ε.Ε.,2016, Χάρτης της GAMS Belgium- Δεδομένα της Unicef, 2013). Αξίζει να σημειωθεί ότι σε χώρες όπως η Γκάμπια, η Σομαλία, η Νιγηρία και το Τζιμπουτί, η κλειτοριδεκτομή συναντάται σε ποσοστό από 90% έως ακόμη και 100%, ενώ σε χώρες όπως η Σιέρα Λεόνε, η Γουινέα, το Σουδάν, η Γκάνα και η Μπουρκίνα Φάσο, τα ποσοστά κυμαίνονται από 70% μέχρι 90% του συνολικού γυναικείου πληθυσμού (Unicef, 2016). Παρ’όλο που στο δυτικό κόσμο η κλειτοριδεκτομή θεωρείται έγκλημα και διώκεται ποινικά, φεμινιστικές οργανώσεις και οργανισμοί για την προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων καταγγέλλουν κρούσματα σε κοινότητες μεταναστών στις Η.Π.Α., τον Καναδά, την Αυστρία, το Βέλγιο, τη Δανία, τη Γερμανία, την Ισπανία, τη Φιλανδία, τη Γαλλία, την Ιρλανδία, την Ιταλία, τη Σουηδία, αλλά και το Ηνωμένο Βασίλειο (END FGM-European Campaign).

Θεσμικό πλαίσιο και δράσεις

Όσο, λοιπόν, οι αριθμοί αυξάνονται, και το ειδεχθές έγκλημα λαμβάνει τεράστιες διαστάσεις, η διεθνής κοινότητα λαμβάνει μέτρα για τον περιορισμό του – αν όχι για την εξάλειψή του.

Το 2012 η Γενική Συνέλευση του Ο.Η.Ε., με το ψήφισμα A/RES/67/146, χαρακτήρισε τον ακρωτηριασμό των γεννητικών οργάνων ως παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των δικαιωμάτων των παιδιών. Στο πλαίσιο αυτό, η Νιγηρία και η Γκάμπια ήταν οι χώρες που πρώτες απαγόρευσαν το έθιμο αυτό. Παράλληλα, το 2016, το Κοινοβούλιο της Αφρικανικής Ένωσης ενέκρινε την απαγόρευση της κλειτοριδεκτομής. Σε αυτό συμμετείχαν συνολικά 54 αφρικανικά κράτη, με εξαίρεση το Βασίλειο του Μαρόκο (END FGM, 2015β). Ταυτόχρονα, τέθηκε σε ισχύ ένα σχέδιο δράσης, μέσω της αποστολής 250 βουλευτών που θα εφαρμόσουν την παραπάνω απόφαση σε συνεργασία με τις κυβερνήσεις. Ένα ακόμη βήμα για την εξάλειψή της είναι η συνεργασία του UNFPA (Ταμείο του Ο.Η.Ε. για τον Πληθυσμό) με την UNICEF, οι οποίες εργάζονται μαζί με τις κυβερνήσεις, τις τοπικές κοινότητες και τους θρησκευτικούς ηγέτες. Επίσης, ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών κήρυξε την 6η Φεβρουαρίου ως «Παγκόσμια Ημέρα κατά της Κλειτοριδεκτομής», για να ευαισθητοποιήσει τη διεθνή κοινότητα για τη βάρβαρη αυτή πρακτική που προσβάλλει τα ανθρώπινα δικαιώματα, και εγκυμονεί κινδύνους για την υγεία της γυναίκας (Unicef, 2016). Ακόμα, η Λιβερία υπέβαλε απαγόρευση της κλειτοριδεκτομής -διάρκειας ενός μόνο έτους-, η οποία ορίζει ως αδίκημα την υποβολή οποιουδήποτε ατόμου κάτω των δεκαοχτώ σε ακρωτηριασμό των γεννητικών τους οργάνων. Ωστόσο, τίθεται ζήτημα αδυναμίας εφαρμογής της απαγόρευσης, καθώς επίσης και μονιμοποίησής της.

Τέλος, σκόπιμο θα ήταν να αναφερθούν ορισμένες από τις διεθνείς και ευρωπαϊκές συμβάσεις -κάποιες από τις οποίες έχει επικυρώσει και η Ελλάδα-, οι οποίες καταδικάζουν τον ακρωτηριασμό των γυναικείων γεννητικών οργάνων. Αυτές είναι η Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (UHDR), Η Σύμβαση για την Εξάλειψη όλων των Μορφών Διακρίσεων κατά των Γυναικών (CEDAW), η Σύμβαση κατά των Βασανιστηρίων και άλλων τρόπων Σκληρής, Απάνθρωπης ή Ταπεινωτικής Μεταχείρισης ή Τιμωρίας (CAT), η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού (CRC), και η Οικουμενική Διακήρυξη της UNESCO για την Πολιτιστική Πολυμορφία σχετικά με την κατάσταση των γυναικών. Πρόσφατα, η εφημερίδα Guardian ξεκίνησε καμπάνια κατά της κλειτοριδεκτομής στη Βρετανία, καθώς κάθε χρόνο υποβάλλονται σε αυτήν εκατοντάδες νεαρά κορίτσια (END FGM Guardian Global Media Campaign).

Διάσταση νόμου και πραγματικότητας

Πράγματι, οι παραπάνω δράσεις σε θεσμικό -και όχι μόνο- επίπεδο, μόνο θετικές θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν. Ωστόσο, το πρόβλημα παραμένει όταν ο νόμος δεν αποτελεί παρά κενό γράμμα, και δεν πραγματοποιούνται δράσεις εκτελεστικού-τοπικού χαρακτήρα για κάθε κοινότητα ξεχωριστά. Βέβαια, ακόμα και αν αυτοί οι νόμοι προληπτικού-κατασταλτικού χαρακτήρα υφίστανται προς το παρόν σε ένα θεωρητικό μόνο επίπεδο, δεν θα πρέπει να υποβαθμίζονται. Και αυτό διότι στο παρελθόν, χωρίς την παρουσία τέτοιων νόμων, το φαινόμενο είχε ανεξέλικτες διαστάσεις, και μόνο σε ακραίες περιπτώσεις επιπλοκών ή τραυματισμού επέρχονταν οι αντίστοιχες έννομες συνέπειες – όπως αποδεικνύουν οι παρακάτω αληθινές ιστορίες.

Χαρακτηριστική είναι η υπόθεση Batou Doukara. Στις 27 Ιανουαρίου 1984, καταδικάστηκε ο πατέρας ενός κοριτσιού κάτω των 15 ετών σε ένα χρόνο φυλάκιση, ως υπεύθυνος για σωματικές βλάβες σε βάρος του. Άλλη μία παρόμοια υπόθεση είναι αυτή του Mantessa Baradji όπου, στις 28 Μαΐου 1988, καταδικάστηκαν ο πατέρας και οι δύο σύζυγοί του σε τρία χρόνια φυλάκιση, ως υπεύθυνοι για θανατηφόρες βλάβες στο ανήλικο τέκνο τους. Τέλος, αξιοσημείωτη είναι και η υπόθεση Assa Traore καθώς, στις 4 Οκτωβρίου 1989, καταδικάστηκε η μητέρα ενός ανήλικου τέκνου σε τρία χρόνια φυλάκιση για σωματικές βλάβες εις βάρος του (www.theguardian.com, Feminist Postcolonial Theory: A Reader).

Μαρτυρίες θυμάτων

Όσο, όμως, και αν η διεθνής κοινότητα αντιδρά -και όσο και αν, εν έτει 2018, η πρακτική της κλειτοριδεκτομής φαντάζει σε ένα σύγχρονο δυτικό κόσμο ως επιεικώς αποτρόπαιη και απάνθρωπη-, τίθεται το εξής ερώτημα: έχουν την ίδια άποψη τα μικρά κορίτσια που τήν υφίστανται, ή ο κοινωνικός κομφορμισμός, η κοινωνική πίεση, οι πολιτιστικές συνήθειες, η κουλτούρα και οι θρησκευτικές πεποιθήσεις έχουν ριζώσει τόσο βαθιά στη συνείδησή τους, ώστε η κλειτοριδεκτομή να αποτελεί για αυτές κάτι το φυσιολογικό και επιβεβλημένο;

Η Om Gad που υπέστη κλειτοριδεκτομή σε ηλικία μόλις 9 ετών -ενώ η σημερινή της ηλικία είναι 28 ετών- αναφέρει: «Η κλειτοριδεκτομή είναι απολύτως απαραίτητη, και αποτελεί παράδοση. Ο λαός μου το κάνει, και έχω και εγώ υποχρέωση να το κάνω» (UNFPA-UNICEF, Joint Programme on Female Genital Mutilation).

Η Aise που υπέστη κλειτοριδεκτομή σε ηλικία 10 ετών προσθέτει: «Ξέρω ότι αύριο θα γίνει μια μεγάλη γιορτή στο χωριό μου… Δεν ξέρω ακριβώς τί είναι, αλλά ξέρω ότι έτσι γίνεται χρόνια τώρα για τα κορίτσια της ηλικίας μου. Θα μαζευτούν όλοι, και μένα κάτι θα μου κάνουν, και μετά από αυτό θα μπορέσω να γίνω γυναίκα, να παντρευτώ και να κάνω παιδιά» (UNFPA-UNICEF, Joint Programme on Female Genital Mutilation).

Μία μητέρα κοριτσιού στην Κένυα αναφέρει: «Ο πόνος θα την κάνει δυνατή. Δείχνει έτσι στην κοινότητα ότι μπορεί να το αντέξει. Είμαι περήφανη για την κόρη μου» (UNFPA-UNICEF Joint Programme on Female Genital Mutilation).

Συμπεράσματα

Όπως συμπεραίνουμε από την παραπάνω ανάλυση, η κλειτοριδεκτομή αποτελεί, δυστυχώς, ένα αναπόσπαστο κομμάτι του κοινωνικοπολιτισμικού πυρήνα των λαών αυτών. Επομένως, η αντιμετώπισή του δεν θα έπρεπε να εξαντλείται σε θεσμικό πλαίσιο. Όπως τονίζει η Isattou Touvay, ακτιβίστρια από την Γκάμπια, «μόνο η δουλειά με τις κοινότητες μπορεί να οδηγήσει σε μία πραγματική αλλαγή. Οι νόμοι είναι απαραίτητοι, αλλά δεν αρκούν» (Pressenza International Press Company). Σε κάθε περίπτωση, είναι οι ίδιες οι γυναίκες που πρέπει να αντιληφθούν ότι αυτός ο παραλογισμός προσβάλλει ολόκληρη την ανθρωπότητα και, δη, τη γυναικεία φύση. Η Virginie Moukovo, υπερασπίστρια των δικαιωμάτων του ανθρώπου στο Μάλι, δηλώνει με αισιοδοξία ότι η κλειτοριδεκτομή κάποια μέρα θα αποτελεί ιστορία -όπως ακριβώς έγινε και με την πρακτική του δεσίματος των ποδιών των κοριτσιών στην Ιαπωνία-, αλλά και ακόμη πως σε περίοδο μίας γενιάς να έχει ίσως εξαλειφθεί (Pressenza International Press Company). Εν κατακλείδι, η αντιμετώπιση της κλειτοριδεκτομης αποτελεί μία παγκόσμια πρόκληση, αλλά και μία προτεραιότητα για μία κοινωνία ισότητας και σεβασμού απέναντι στα ανθρώπινα δικαιώματα.

Πηγές:

  1. END FGM. (2015α): Ενημερωτικό Δελτίο 2: Ο ΑΓΓΟ ως Ζήτημα Φύλου και ΒΚΓ.
  2. END FGM. (2015β). Έγγραφο διατύπωσης θέσεων: Επαναπροσδιορισμός του ΑΓΓΟ ως ζήτημα φύλου και ανάπτυξης.
  3. Ευρωπαϊκή Επιτροπή. (2016). Συμβουλευτική Επιτροπή για την Ισότητα Ευκαιριών Γυναικών και Ανδρών, Εντολή για την Ομάδα Εργασίας 2-16 σχετικά με τον Ακρωτηριασμό Γυναικείων Γεννητικών Οργάνων.
  4. UNICEF. (2016). Female Genital Mutilation/Cutting: A Global Concern. Νέα Υόρκη: UNICEF.
  5. Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας. (ΠΟΥ). (2008). Eliminating Female Genital Mutilation: An interagency statement OHCHR, UNAIDS, UNDP, UNECA, UNESCO, UNFPA, UNHCR, UNICEF, UNIFEM, WHO. Γενεύη.
  6. UNICEF. (2013). Εκατομμύρια κορίτσια κινδυνεύουν από ακρωτηριασμό των γεννητικών τους οργάνων. https://www.unicef.gr/%CE%B5%CE%BA%CE%B1%CF%84%CE%BF%CE%BC%CE%BC%CF%8D%CF%81%CE%B9%CE%B1-%CE%BA%CE%BF%CF%81%CE%AF%CF%84%CF%83%CE%B9%CE%B1-%CE%BA%CE%B9%CE%BD%CE%B4%CF%85%CE%BD%CE%B5%CF%8D%CE%BF%CF%85%CE%BD-%CE%B1%CF%80%CF%8C-%CE%B1%CE%BA%CF%81%CF%89%CF%84%CE%B7%CF%81%CE%B9%CE%B1%CF%83%CE%BC%CF%8C-%CF%84%CF%89%CE%BD-%CE%B3%CE%B5%CE%BD%CE%BD%CE%B7%CF%84%CE%B9%CE%BA%CF%8E%CE%BD-%CF%84%CE%BF%CF%85%CF%82/a2-23-8

Tagged under:

Η Νάγια Λατίφη είναι απόφοιτος της Νομικής Σχολής Αθηνών και ασκούμενη δικηγόρος με έντονη εθελοντική και συγγραφική δράση. Φιλοδοξεί μέσω των άρθρων της να προάγει καίρια θέματα της κοινωνίας, του πολιτισμού και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest