Νότια Σινική Θάλασσα: Μια εμπόλεμη ζώνη

Αυτό το άρθρο είναι το 2ο μέρος από τα 5 με τίτλο: Διπλωματία και Πολιτική των Θαλάσσιων Διεκδικήσεων

Η Νότια Σινική Θάλασσα βρίσκεται στον Ειρηνικό Ωκεανό και αποτελεί σημείο ζωτικής σημασίας, καθώς υπολογίζεται πως περίπου το ένα τρίτο της παγκόσμιας ναυτιλίας διέρχεται από την περιοχή, ενώ, ταυτόχρονα, η περιοχή είναι πλούσια σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο. Αν και τα νησιά που βρέχονται από τη Νότια Σινική Θάλασσα συγκαταλέγονται κάθε χρόνο στις πιο όμορφες και παραδεισένιες τοποθεσίες του πλανήτη, η περιοχή μπορεί να χαρακτηρισθεί ως το «μήλο της έριδος» για πολλές διακρατικές και διασυνοριακές διαφορές, που μέχρι στιγμής θεωρούνται άλυτες.

Σκοπός του παρόντος άρθρου είναι η παρουσίαση των σημαντικότερων εκ των θαλασσίων διαφορών στη Νότια Σινική Θάλασσα, καθώς αποτελούν μοναδικές περιπτωσιολογικές μελέτες, και παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για χώρες που περιβάλλονται από θάλασσα, διότι η πρακτική των κρατών, αλλά και οι αποφάσεις των διαιτητικών οργάνων μπορούν να επηρεάσουν την πορεία της εξωτερικής πολιτικής μιας χώρας, και να δώσουν το έναυσμα για μελλοντικές συνοριακές μεταρρυθμίσεις.

Οι διεκδικήσεις

Καίριας σημασίας είναι η λεγόμενη «γραμμή των 9 σημείων» (nine dash line), βάσει της οποίας η Κίνα αξιώνει κυριαρχικά δικαιώματα σχεδόν σε όλη την περιοχή, και επικαλύπτει τις Αποκλειστικές Οικονομικές Ζώνες (εφεξής ΑΟΖ) των Μπρουνέι, Ινδονησία, Μαλαισία, Φιλιππίνες, Ταϊβάν και Βιετνάμ. Η «γραμμή των 9 σημείων», λοιπόν, περιλαμβάνει μια έκταση της τάξης των 2 εκατ. km2  θαλάσσιου χώρου και περίπου 13 km2 στεριάς, καθώς εμπεριέχονται πληθώρα νησιών και βραχονησίδων (United States Department of State, 2014). Οι γραμμές που σημειώνουν τις κινεζικές διεκδικήσεις φαίνεται να είναι πολύ κοντά στα γειτονικά ανεξάρτητα κράτη, σε βαθμό που δεν επιτρέπει την ανάπτυξη ιδίας ΑΟΖ, αφού αφήνει χώρο μικρότερο από 200 ν.μ. από τις γραμμές βάσεως, σύμφωνα με το αρ. 57 της Σύμβασης για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982 (εφεξής UNCLOS) από την πλευρά των κρατών όπως το Βιετνάμ, οι Φιλιππίνες, το Μπρουνέι και η Μαλαισία.

Επιπλέον, σημαντική διαμάχη έχει προκύψει αναφορικά με το καθεστώς νησιών, βραχονησίδων και υφάλων όπως τα Νησιά Παρασέλ (Paracel Islands), τα Νησιά Πράτας (Pratas Islands), η όχθη Macclesfield (Macclesfield Bank), ο ύφαλος Scarborough (Scarborough Shoal), και τα Νησιά Σπράτλι (Spratly Islands) μεταξύ της Κίνας, της Ταϊβάν και του Βιετνάμ, ενώ διεκδηκήσεις στην περιοχή εγείρουν η Μαλαισία και οι Φιλιππίνες.

Τέλος, υπάρχουν έξι διαφορετικές θαλάσσιες συνοριακές αμφισβητήσεις μεταξύ των κρατών της περιοχής, σχετικά με:

  1. το θαλάσσιο σύνορο που αντίκειται στα βιετναμέζικα παράλια μεταξύ της Κίνας, της Ταϊβάν και του Βιετνάμ
  2. το θαλάσσιο σύνορο που κείται βόρεια του Βόρνεο μεταξύ της Κίνας, της Μαλαισίας, των Φιλιππίνων και της Ταϊβάν
  3. το θαλάσσιο σύνορο στην περιοχή βόρεια της ακτής των νησιών Νατούνα μεταξύ της Κίνας, της Ινδονησίας και του Ταϊβάν
  4. το θαλάσσιο σύνορο έξω από την ακτή του Παλαγουάν και του Λουζόν μεταξύ της Κίνας, των Φιλιππίνων και της Ταϊβάν
  5. το θαλάσσιο σύνορο αλλά και τα νησιά Σαμπά, συμπεριλαμβανομένου του Αμπαλάτ, μεταξύ της Ινδονησίας, της Μαλαισίας και των Φιλιππίνων
  6. το θαλάσσιο σύνορο και τα νησιά στο στενό του Λουζόν μεταξύ της Κίνας, των Φιλιππίνων και του Ταϊβάν (Council on Foreign Relations, 2017).

Αξίζει τα σημειωθεί, ωστόσο, πως η διεθνής κοινότητα δεν έχει ασχοληθεί ιδιαιτέρως με τις ανωτέρω διεκδικήσεις. Αφενός, η ένταση μεταξύ των κρατών παραμένει ακόμη σε διαχειρίσιμα επίπεδα και, αφετέρου, δεν διαφέρουν από πλείστες άλλες αμφισβητήσεις ανά τον κόσμο.

Αντιθέτως, τα φώτα της δημοσιότητας συγκεντρώνει η «γραμμή των 9 σημείων», αλλά και οι διεκδικήσεις επί των νησιών, νησίδων και υφάλων. Τα εν λόγω θέματα είναι σε μεγάλο βαθμό συνδεδεμένα, καθώς το κάθε κράτος προβάλει διαφορετικές αξιώσεις επί των νησιωτικών συμπλεγμάτων, και η Κίνα απαιτεί το σύνολό τους. Πρόσφατα, μάλιστα, οι Φιλιππίνες ενέπλεξαν το Διαρκές Διαιτητικό Δικαστήριο, το οποίο εξέδωσε απόφαση μεγίστης σημασίας για το μέλλον της περιοχής.

Μετά την αλλαγή της χιλιετίας, η διεθνής κοινότητα στράφηκε προς τον αναδυόμενο κόσμο, ήτοι την Κίνα, η οποία το 2016 σημείωσε θεαματική οικονομική ανάπτυξη της τάξης του 6,7% (FT, 2017). Το ερώτημα που τίθεται πλέον είναι εάν η Κίνα δύναται να διατηρήσει αυτούς τους ρυθμούς ανάπτυξης, έτσι ώστε να ξεπεράσει τις ΗΠΑ ως οικονομική δύναμη, ή εάν θα καταρρεύσει, δεδομένης της ευαίσθητης φύσεως του παραγωγικού μοντέλου της. Συνεπώς, η «γραμμή των 9 σημείων» θα μπορούσε να θεωρηθεί ως μια προσπάθεια του Κομμουνιστικού Κόμματος να εδραιώσει πλήρως την θαλάσσια κυριαρχία του, με σκοπό την μετατροπή του παραγωγικού μοντέλου, έτσι ώστε να προσανατολιστεί προς τις υπηρεσίες και την υπερπόντια ναυτιλία. Αντιθέτως, χώρες όπως το Βιετνάμ ενδιαφέρονται άμεσα να αποτρέψουν την εγκαθίδρυση κινεζικής ηγεμονίας στην περιοχή (Pham, 2016). Από την άλλη πλευρά, οι διεκδικήσεις των νησιών, βραχονησίδων και των υφάλων στην Νότια Σινική Θάλασσα ενδεχομένως να θέσουν ένα νομικό προηγούμενο αναφορικά με την ερμηνεία της UNCLOS σχετικά με το ποιοι γεωλογικοί σχηματισμοί δικαιούνται θαλάσσιες ζώνες.

Η «γραμμή των 9 σημείων»

Η πρακτική της Κίνας

Η πρώτη επίσημη κινεζική καταγραφή των επίμαχων νησιών εντοπίζεται σ’ένα έγγραφο του 1935 που δημοσίευσε Επιτροπή διορισμένη από την τότε κυβέρνηση, της οποίας το έργο ήταν η ονοματοδότηση των νησιών. Βάσει ιστορικών αναφορών, η στενή σχέση του κινεζικού λαού με την Νότια Σινική Θάλασσα έχει θεμελιωθεί πολλάκις καθώς, προ αμνημονεύτων χρόνων, η περιοχή ήταν ζωτικής σημασίας για τους ψαράδες (Gao and Jia, 2013). Νομική βάση των κινεζικών επιχειρημάτων είναι η άποψη πως, λόγω της μακραίωνης παρουσίας κινέζων ψαράδων στην περιοχή, η Κίνα δικαιούται κυριαρχία λόγω των «ιστορικών δικαιωμάτων». Όμως, η έρευνα αποκαλύπτει πως, αν και η Κίνα έχει διατηρήσει μια ομοιόμορφη πρακτική τα τελευταία 70 χρόνια περίπου, οι αξιώσεις της είναι μάλλον ασαφείς, καθώς βασίζονται στην εντύπωση πως της ανήκει η περιοχή ιστορικά (Dupuy and Dupuy, 2013).

Το 1946, σύμφωνα με τις Διακηρύξεις του Κάιρο του 1943 (Wilston Center, 2017) και του Πότσνταμ του 1945 (National Diet Library, 2017), η Κίνα κατέλαβε τα νησιά Πάρασελ και Σπράτλι από την Ιαπωνία. Παρόλα αυτά, δεν υπήρξε αντίδραση από κανένα κράτος και, έτσι, απεστάλη εκεί ναυτικό, προκειμένου να ανεγερθούν μνημεία στα νησιά (Gao and Jia, 2013).

Το ζήτημα της «γραμμής των 9 σημείων» προϋπάρχει και της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας, και χρονολογικά εντοπίζεται για πρώτη φορά το 1947 σε ένα χάρτη του Κουομιντάνγκ, του Κινεζικού Εθνικιστικού Κόμματος της Δημοκρατίας της Κίνας. Σύμφωνα με τα κινεζικά κείμενα, ο περίφημος χάρτης του 1947 προορίζοταν κυρίως για εσωτερική χρήση, με σκοπό να καταγραφεί το όριο άσκησης κυριαρχίας.  Το 1948 ο χάρτης αυτός δημοσιεύθηκε στο πλαίσιο καταγραφής των διοικητικών περιοχών, μεταξύ των οποίων και η περιοχή της Νότιας Σινικής Θάλασσας (Gao and Jia, 2013).

Το 1958 η Κίνα δημοσίευσε τη «Δήλωση περί της θαλάσσιας κυριαρχίας», η οποία μέχρι και σήμερα αποτελεί τον πυλώνα της θαλάσσιας τάξης (Ministry of Foreign Affairs of the People’s Republic of China, 1958). Βάσει αυτού του εγγράφου, η Κίνα διεκδικούσε αιγιαλίτιδα ζώνη 12 ν.μ. και για όλα τα νησιά και βραχονησίδες έντευθεν της «γραμμής των 9 σημείων», και τα κατονόμαζε στο αρ.1.

Το 1992, με νόμο, η Κίνα κήρυξε και την ύπαρξη συνορεύουσας ζώνης, παρακείμενης της αιγιαλίτιδας εύρους 12 ν.μ. (UN, 2017).

Τέλος, με νόμο του 1998, η Κίνα κήρυξε ΑΟΖ εύρους 200 ν.μ. από τις γραμμές βάσεως, από τις οποίες υπολογίζονταν οι λοιπές ζώνες (δηλαδή και από τα νησιά και τις βραχονησίδες όπως περιλαμβάνονται στο αρ. 1 της δήλωσης 1958) αλλά και υφαλοκρηπίδα εύρους 200 ν.μ. (People’s Republic of China, 1998).

Μέχρι και το 1996, χρονιά κατά την οποία η Κίνα επικύρωσε την UNCLOS, τα νησιά αυτά, για την εσωτερική έννομη τάξη, θεωρούνταν υπό κινεζική κυριαρχία.

Τα προβλήματα

Προβλήματα στην εν λόγω περιοχή άρχισαν να δημιουργούνται κατά τη δεκαετία του 1960, καθώς ανακαλύφθηκαν τεράστια κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου. Έκτοτε, ανά τακτά χρονικά διαστήματα, λαμβάνουν χώρα επεισόδια μεταξύ των κρατών. Όμως, η Κίνα φαίνεται να ασκεί αποτελεσματική κυριαρχία (Gao and Jia, 2013).

Στις 6 Μαΐου 2009 η Μαλαισία και το Βιετνάμ κατέθεσαν στην Επιτροπή για τα Όρια της Υφαλοκρηπίδας, βάσει αρ. 76 παρ. 8 της UNCLOS, αίτημα για οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας πέραν των 200 ν.μ. από τις γραμμές βάσεως (Un.org, 2011).

Την επόμενη μέρα, η Κίνα, έχοντας λάβει γνώση της διακοίνωσης, κατέθεσε δήλωση στον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ, Μπαν-Κι-Μουν, στην οποία επιβεβαίωσε την αδιαμφισβήτητη κυριαρχία της στα νησιά και στα παρακείμενα ύδατα της Νότιας Σινικής Θάλασσας, καθώς και στο έδαφος και στο υπέδαφος της εν λόγω περιοχής, διεκδικώντας, κατ’αυτόν τον τρόπο, όχι μόνο ΑΟΖ, αλλά και υφαλοκρηπίδα εντός της «γραμμής των 9 σημείων». Γι’αυτό το λόγο, διατεινόταν ότι η κοινή διακοίνωση του Βιετνάμ και της Μαλαισίας παραβίαζε την κυριαρχία της και τα κυριαρχικά της δικαιώματα στην Νότια Σινική Θάλασσα. Για να στηρίξει τους ισχυρισμούς της, η Κίνα επισύναψε χάρτη στην εν λόγω δήλωση για να αποδείξει ότι η κυριαρχία της στην περιοχή έχει λάβει την απαραίτητη δημοσιότητα, και έχει παγιωθεί η κατάσταση (United Nations, 2009).

Βάσει του δίκαιου της θάλασσας, οι ισχυρισμοί της Κίνας περί υφαλοκρηπίδας προκαλούν ένα νομικό κώλυμα, καθώς τα δικαιώματα ενός παράκτιου κράτους επί της υφαλοκρηπίδας -η οποία μπορεί να εκτείνεται και πέραν των 200 ν.μ. υπό προϋποθέσεις (αρ. 76 παρ. 5 UNCLOS)- είναι αποκλειστικά και δεν προϋποθέτουν πραγματική ή ιδεατή κατοχή της περιοχής (αρ. 77 παρ. 3 UNCLOS). Ένα επιπλέον πρόβλημα που προκύπτει είναι ότι η Κίνα δεν κάνει διάκριση μεταξύ νησιών που δικαιούνται όλες τις θαλάσσιες ζώνες βάσει UNCLOS και βραχονησίδων ή άλλων γεωλογικών εξάρσεων, εξομοιώνοντας κάθε νησίδα, βραχονησίδα, βράχο και ύφαλο με ηπειρωτική περιοχή (Dupuy and Dupuy, 2013).

Η ρηματική διακοίνωση της Κίνας έχει δεχθεί σφοδρή κριτική από τα ενδιαφερόμενα κράτη, τις Φιλιππίνες, το Βιετνάμ και την Μαλαισία, και φαίνεται να έχει επιδεινώσει την κατάσταση στην περιοχή (Dupuy and Dupuy, 2013).

Φιλιππίνες κ. Κίνας

Η υπόθεση

Στις 22 Ιανουαρίου 2013 οι Φιλιππίνες ξεκίνησαν διαιτητικές διαδικασίες υπό την αίρεση του Παραρτήματος VII της UNCLOS. Η διαιτησία αφορούσε τρία αλληλοεξαρτώμενα θέματα.

  • αν και κατά πόσο η «γραμμή των 9 σημείων» συνάδει με την UNCLOS λαμβάνοντας υπ’όψιν τις κινεζικές αξιώσεις περί «ιστορικών δικαιωμάτων»,
  • αν οι χαρακτηρισμοί ορισμένων νησιών, νησίδων και υφάλων είναι ορθοί βάσει UNCLOS,
  • αν ορισμένες πράξεις της Κίνας είναι νόμιμες, ή αν αποτελούν παραβίαση της εδαφικής κυριαρχίας των Φιλιππίνων.

Αξίζει να σημειωθεί ότι το Διαρκές Διαιτητικό Δικαστήριο (εφεξής ΔΔΔ) δεν έχει δικαιοδοσία σε θέματα εδαφικών διεκδικήσεων, και γι’αυτό το λόγο οι Φιλιππίνες, σε κάθε σταδιο της διαδικασίας, υπενθύμιζαν ότι σκοπός αυτής της διαιτησίας δεν είναι το Δικαστήριο να αποφανθεί επί εδαφικών διεκδικήσεων αλλά, αντιθέτως, να εξετάσει αν οι γεωλογικοί σχηματισμοί που περικλείονται στην «γραμμή των 9 σημείων» είναι νησιά ή νησίδες, δεδομένου ότι κάθε κατηγορία δικαιούται διαφορετικές θαλάσσιες ζώνες (The South China Sea Arbitration (The Republic of Philippines v. The People’s Republic of China), [2015]).

Σε μια προσπάθεια ειρηνικής επίλυσης των διαφορών τους, οι Φιλιππίνες προτίμησαν την ενεργοποίηση των προβλεπόμενων μηχανισμών από την UNCLOS. Ωστόσο, η Κίνα δεν συμμετείχε στην διαδικασία. Σε έγγραφο που κοινοποίησε στο ΔΔΔ, απέρριψε την δικαιοδοσία του ΔΔΔ επί του θέματος, λόγω της φύσης του θέματος αλλά και των διμερών συμφωνιών μεταξύ των δύο διάδικων μερών (People’s Republic of China, 2014). Ως εκ τούτου, η όλη διαδικασία ολοκληρώθηκε ερήμην της Κίνας. Παρά ταύτα, το ΔΔΔ σημείωσε πως οι Φιλιππίνες είχαν κάθε δικαίωμα να ξεκινήσουν τη διαδικασία διαιτησίας, σημειώνοντας πως η μη συμμετοχή της Κίνας δεν επηρεάζει το ΔΔΔ, ούτε του στερεί την δικαιοδοσία.

Η απόφαση του ΔΔΔ έκτασης 500 σελίδων, προς έκπληξη όλων, ήταν ομόφωνη και -ως ένα βαθμό- εις βάρος της Κίνας.

Κατ’αρχάς, δεν θεωρεί ότι η Κίνα διαθέτει «ιστορικά δικαιώματα» επί της περιοχής που διεκδικεί, και γι’αυτό το λόγο η «γραμμή των 9 σημείων» αντίκειται στο γράμμα αλλά και στο πνεύμα της UNCLOS, η οποία υπερισχύει κάθε «ιστορικού δικαιώματος». Επομένως, οι διεκδικήσεις της Κίνας πέραν των ορίων που ρητώς καθορίζει η UNCLOS δεν έχουν νομική βάση.

Επιπλέον, η απόφαση εξέτασε κάθε γεωλογικό μόρφωμα στην περιοχή προκειμένου να κρίνει αν δύναται να θεωρηθεί νησί. Προέβη, μάλιστα, σε αναλυτική καταγραφή, εκκινώντας από το μέγιστο σημείο πλήμμης, το οποίο αποτελεί καθοριστικό χαρακτηριστικό των νησιών σύμφωνα με το αρ. 121 της UNCLOS.

Τέλος, το ΔΔΔ θεωρεί πως η Κίνα παραβίασε τις συμβατικές τις υποχρεώσεις αναφορικά με την ειρηνική επίλυση των διαφορών (αρ. 276 UNCLOS), την δεσμευτικότητα των αποφάσεων του δικαστηρίου εφόσον εκείνο έχει την αρμοδιότητα (αρ. 296 UNCLOS), αλλά και την γενικότερη αρχή του διεθνούς δικαίου της καλής πίστης (αρ. 300 UNCLOS) (The South China Sea Arbitration (The Republic of Philippines v. The People’s Republic of China), [2016]), σε ότι αφορά την αποχή από πράξεις που ενδεχομένως να έχουν ζημιογόνα επίδραση στην εφαρμογή των αποφάσεων του ΔΔΔ, αλλά και την υποχρέωσή της να μην δυσχεράνει το έργο του ΔΔΔ, κλιμακώνοντας την ένταση μεταξύ των διάδικων μερών (The South China Sea Arbitration (The Republic of Philippines v. The People’s Republic of China), [2016]).

Η ερημοδικία

Όπως προαναφέρθηκε, η Κίνα δεν συμμετείχε στην διαδικασία καθώς δεν θεωρούσε ότι το ΔΔΔ έχει την δικαιοδοσία να αποφανθεί επί του θέματος. Μάλιστα, στο ένα και μοναδικό κείμενο που κατέθεσε, κατηγόρησε τις Φιλιππίνες για «κατάχρηση της διαδικασίας», αν και το ΔΔΔ αναφέρεται ρητώς ως το καθ’ύλη αρμόδιο όργανο για θέματα του δικαίου της θάλασσας (People’s Republic of China, 2014).

Η άρνηση της Κίνας βασίζεται σε δήλωση που είχε καταθέσει η ίδια στις 25 Αυγούστου 2006, βάσει της οποίας δεν αποδέχεται τις διαδικασίες που περιγράφονται στο Μέρος XV, Τμήμα 2, αναφορικά με τις υποχρεωτικές διαδικασίες συνεπαγόμενες δεσμευτικές αποφάσεις για θέματα που υπάγονται στο αρ. 298 της UNCLOS – δηλαδή, θαλάσσιες οριοθετήσεις που αφορούν ιστορικούς κόλπους ή τίτλους, στρατιωτικές δραστηριότητες και άσκηση κυριαρχικών δικαιωμάτων ή δικαιοδοσίας (UN, 2017).

Όμως, το ΔΔΔ αποφάσισε πως το ζήτημα που εξετάσε δεν αφορά θαλάσσια οριοθέτηση μετάξύ των διάδικων μερών. Αν και υπάρχει διαφωνία σχετικά με την κυριαρχία μεταξύ των μερών, εντούτοις το ΔΔΔ δεν κλήθηκε να αποφανθεί επί της κυριαρχίας και, πράγματι, οι Φιλιππίνες επανειλημμένως δήλωσαν πως δεν επιθυμούν κάτι τέτοιο.  Επιπλέον, η Κίνα έχει εξαιρέσει θέματα που αφορούν ιστορικούς κόλπους – όμως αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως ότι η Νότια Σινική Θάλασσα εμπίπτει σε αυτή την κατηγορία, με το ΔΔΔ να προχωρά κανονικά την διαδικασία (The South China Sea Arbitration (The Republic of Philippines v. The People’s Republic of China), [2016]).

Βέβαια, μπορεί το ΔΔΔ να προέβη σε απόφαση δεσμευτική για τα μέρη, όμως το γεγονός ότι η Κίνα επέλεξε να μην συμμετέχει στην διαδικασία δημιουργεί προβλήματα. Πρώτα απ’όλα πρέπει να σημειωθεί ότι επειδή η Κίνα επέλεξε να μην συμμετέχει στην διαδικασία, αυτό δεν συνεπάγεται ότι περιφρονεί το ΔΔΔ και την νομική υπόσταση των συμβατικών της υποχρεώσεων, αλλά ακολουθεί την πολιτική που χάραξε με την δήλωση του 2006 (Hong, 2016). Από την μία πλευρά η Κίνα, με την κατάθεση του εγγράφου που εμπεριείχε την θέση της, εμμέσως αναγνώρισε την δικαιοδοσία του ΔΔΔ, επομένως δεν μπορεί να γίνει λόγος για μη εφαρμογή της απόφασης. Από την άλλη, όμως, αν και η απόφαση είναι δεσμευτική, τα δύο μέρη πρέπει να την αποδέχονται για να εφαρμοστεί πρακτικά, άλλως πρόκειται για κενό γράμμα, αφού το ένα από τα δύο μέρη δεν έχει καμία πρόθεση να την σεβαστεί.

Ο ρόλος του ΑSEAN και των ΗΠΑ

Ο ASEAN (Οργανισμός Κρατών Νοτιοανατολικής Ασίας) ιδρύθηκε το 1967 και έχει 10 κράτη μέλη (Μπρουνέι, Καμπότζη, Ινδονησία, Λαός, Μαλαισία, Μυανμάρ, Φιλιππίνες, Σιγκαπούρη, Ταϋλάνδη, Βιετνάμ) (ASEAN, 2017). Η Κίνα έχει υπογράψει συμφωνία ελεύθερου εμπορίου με τον ASEAN σε μια πληθώρα κατηγοριών(ASEAN, 2017). Αν και το θέμα των εδαφικών διεκδικήσεων δεν αφορά άμεσα τον οργανισμό, διότι δεν έχουν εκχωρηθεί τέτοιου είδους αρμοδιότητες από τα κράτη-μέλη, ο αντίκτυπος των εντάσεων στην περιοχή θέτει υπό αμφισβήτηση την ίδια την ύπαρξη του οργανισμού.

Το πρόβλημα έγκειται στον ρόλο των ΗΠΑ στην περιοχή. Τα κράτη γύρω από την Κίνα είναι παραδοσιακοί σύμμαχοι των ΗΠΑ σε μια προσπάθεια περικύκλωσής της.
Κατ’ αρχάς, οι ΗΠΑ ενδιαφέρονται να προστατέψουν την εφαρμογή του διεθνούς δικαίου, ιδίως σε ότι αφορά το δικαίωμα ελευθερίας της ναυσιπλοΐας. Παράλληλα βασικός στόχος της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής είναι η εξισορρόπηση της Κίνας, ώστε να μην αποκτήσει καθεστώς υπερδύναμης. Καίτοι οι ΗΠΑ μοιάζουν να είναι ένθερμοι υποστηρικτές του δικαίου της θάλασσας, στην πραγματικότητα δεν έχουν προχωρήσει σε επικύρωση της ίδιας της UNCLOS (Pham, 2016), χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν συμμορφώνονται με τις διατάξεις της, καθώς η UNCLOS κωδικοποιεί ως επί το πλείστον κανόνες εθιμικού δικαίου.

Έτσι, όταν το 2009 η Κίνα κατέθεσε και επίσημα τη ρηματική διακοίνωση με την οποία επιβεβαίωνε την κυριαρχία της, οι ΗΠΑ έσπευσαν να υπερασπιστούν το δικαίωμα της πραγματοποίησης ασκήσεων και, μάλιστα, ενίσχυσαν οικονομικά τα κράτη-μέλη του οργανισμού για να βελτιώσουν τις στρατιωτικές τους υποδομές. Παράλληλα, προκλήσεις ανέκυψαν και για τις οικονομικές δραστηριότητες των μελών, δεδομένου ότι μεγάλο μέρος της οικονομίας τους βασίζεται στην αλιεία (Tong, 2016).

Η απόφαση του ΔΔΔ ίσως να κινητοποιήσει τον ASEAN και την Κίνα να καταλήξουν σε έναν «Κοινό Κώδικα Συμπεριφοράς». Αν και ο ίδιος ο οργανισμός άργησε να προχωρήσει σε δήλωση μετά την έκδοση της απόφασης, οι σχέσεις του με την Κίνα περιπλέχθηκαν αρκετά, με δεδομένο ότι οι διαφορές πλέον δεν είναι μόνο εδαφικές ή συνοριακές, αλλά έχουν μεταλλάξει τη Νότια Σινική Θάλασσα σε πεδίο ανταγωνισμού μεταξύ της Κίνας και των ΗΠΑ (Hong, 2016).

Εν τέλει, η δήλωση του ASEAN ήταν ελλιπής, καθώς δεν γίνεται ούτε μία αναφορά στις νομικές και διπλωματικές διαδικασίες για την επίλυση των διακρατικών διαφορών (Parameswaran, 2016). Ίσως αυτή η πολιτική να επιλέχθηκε για να μειωθεί η ένταση ως ένα βαθμό, αφού αναγνωρίζεται ότι η απόφαση ήταν άκρως καταδικαστική για την Κίνα. Τα κράτη-μέλη του οργανισμού αναμφισβήτητα επιθυμούν την αποκλιμάκωση, διότι κινδυνεύουν άμεσα τα οικονομικά τους συμφέροντα στην περιοχή (Parameswaran, 2016).

Ατενίζοντας το μέλλον

Η απόφαση του ΔΔΔ σίγουρα δεν μείωσε τις εντάσεις που μαίνονται στην περιοχή, όμως μπορεί να λειτουργήσει ως πυξίδα, έτσι ώστε στο μέλλον να υιοθετηθεί μια βιώσιμη λύση. Κίνηση κλειδί απετέλεσε το ότι αποφάσισε πως η Κίνα απεμπόλησε τις όποιες αξιώσεις, βασιζόμενες σε ιστορικά δικαιώματα, την στιγμή που επικύρωσε την UNCLOS. Εφεξής, για οποιαδήποτε υπόθεση επί του θέματος, θα ληφθεί υπ’ όψιν αυτή η απόφαση καθώς, κατά πάσα πιθανότητα, θα απορρίψει τα κινεζικά επιχειρήματα που στηρίζονται στα «ιστορικά δικαιώματα» της χώρας.

Ένα είναι βέβαιο: η κατάσταση στην περιοχή πρόκειται να χειροτερεύσει με μαθηματική ακρίβεια. Αφενός, πολλές από τις κινεζικές εγκαταστάσεις στην περιοχή επικάθονται σε φιλιππινέζικη ΑΟΖ και, αφετέρου, ο υπερβάλλων ζήλος που επιδεικνύουν τα κράτη για την προστασία των ακτογραμμών τους δυσχεραίνει την κατάσταση. Δεδομένου ότι η Κίνα κραυγαλέα απέρριψε την απόφαση του ΔΔΔ, πλέον οποιαδήποτε προσπάθεια των λοιπών κρατών για την περιφρούρηση περιοχής εντός των συνόρων τους, που εμπεριέχεται στην «γραμμή των 9 σημείων», θα αποτελεί και ένα μικρό διπλωματικό επεισόδιο στην προσπάθεια από την πλευρά της Κίνας για άσκηση πραγματικής και αδιάκοπης κυριαρχίας.

Η σημασία, όμως, της απόφασης δεν σταματά μόνο στην Νότια Σινική Θάλασσα – αν και μόνο τα διάδικα μέρη δεσμεύονται νομικά. Το ΔΔΔ, ένα διεθνώς αναγνωρισμένο όργανο, αποφάσισε ομόφωνα επί του θέματος, προσδίδοντας έτσι αυξημένη νομική σημασία στο κείμενο. Επιβεβαιώθηκε για πολλοστή φορά η ισχύς της UNCLOS και, μάλιστα, το ΔΔΔ επιχείρησε την αποκρυστάλλωση συγκεκριμένων παρανοήσεων εντός του κειμένου αναφορικά με τους ιστορικούς κόλπους και, ουσιαστικά, λειτουργεί ως ανταπάντηση σε μονομερείς αξιώσεις που βασίζονται σε ιστορικά δικαιώματα (Schofield, 2016).

Πηγές:

  1. ASEAN. (2017). China. [online] Available at: http://asean.org/asean/external-relations/china/ [Accessed 5 Mar. 2017].
  2. ASEAN. (2017). ASEAN Member States. [online] Available at: http://asean.org/asean/asean-member-states/ [Accessed 5 Mar. 2017].
  3. Council on Foreign Relations (2017). China’s Maritime Disputes. [online] Available at: http://www.cfr.org/asia-and-pacific/chinas-maritime-disputes/p31345#!/?cid=otr-marketing_use-china_sea_InfoGuide [Accessed 5 Mar. 2017].
  4. Wilston Center. (2017). The Cairo Declaration. [online] Available at: https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/122101.pdf?v=d41d8cd98f00b204e9800998ecf8427e [Accessed 5 Mar. 2017].
  5. Dupuy, F. and Dupuy, P. (2013). A Legal Analysis of China’s Historic Rights Claim in the South China Sea. The American Journal of International Law, 107(1), pp.124-141.
  6. FT (2017). China GDP hits 2016 target as Trump headwinds loom. [online] Available at: https://www.ft.com/content/3533b1b0-ddfb-11e6-9d7c-be108f1c1dce [Accessed 5 Mar. 2017].
  7. Gao, Z. and Jia, B. (2013). The Nine-Dash Line in the South China Sea: History, Status,and Implications. The American Journal of International Law, 107(1), pp. 98-124.
  8. Hong, N. (2016). The South China Sea Arbitral Tribunal Award: political and legal implications for China. Contemporary Southeast Asia: A Journal of International and Strategic Affairs, 38(3), pp. 356-361.
  9. UN. (2017). Law on the Territorial Sea and the Contiguous Zone of 25 February 1992. [online] Available at: http://www.un.org/depts/los/LEGISLATIONANDTREATIES/PDFFILES/CHN_1992_Law.pdf [Accessed 5 Mar. 2017].
  10. Ministry of Foreign Affairs of the People’s Republic of China. (1958). Declaration of the government of the PRC on China’s territorial sea. Beijing: Ministry of Foreign Affairs. Available at: https://assets.documentcloud.org/documents/1341822/declaration-of-the-government-of-the-prc-on.pdf [Accessed 5 Mar. 2017].
  11. National Diet Library (2017). Potsdam Declaration | Birth of the Constitution of Japan. [online] Available at: http://www.ndl.go.jp/constitution/e/etc/c06.html [Accessed 5 Mar. 2017].
  12. Parameswaran, P. (2016). ASEAN Can’t Be Silent On South China Sea Ruling. [online] The Diplomat. Available at: http://thediplomat.com/2016/07/asean-cant-be-silent-on-south-china-sea-ruling/ [Accessed 5 Mar. 2017].
  13. Parameswaran, P. (2016). Assessing ASEAN’s South China Sea Position in its Post-Ruling Statement. [online] The Diplomat. Available at: http://thediplomat.com/2016/07/assessing-aseans-south-china-sea-position-in-its-post-ruling-statement/ [Accessed 5 Mar. 2017].
  14. People’s Republic of China. (1998). Exclusive Economic Zone and Continental Shelf Act. Beijing. Available at: http://www.un.org/depts/los/LEGISLATIONANDTREATIES/PDFFILES/chn_1998_eez_act.pdf [Accessed 5 Mar. 2017].
  15. People’s Republic of China. (2014). Position Paper of the Government of the People’s Republic of China on the Matter of Jurisdiction in the South China Sea Arbitration Initiated by the Republic of the PhilippinesAvailable at: http://www.fmprc.gov.cn/mfa_eng/zxxx_662805/t1217147.shtml [Accessed 5 Mar. 2017].
  16. Pham, H. (2016). Case: Philippines v. China: The South China Sea Finally Meets International Law. Chicago-Kent Journal of International and Comparative Law, 16(2).
  17. Schofield, C. (2016). A landmark decision in the south china sea: the scope and implications of the Arbitral Tribunal’s Award. Contemporary Southeast Asia: A Journal of International and Strategic Affairs, 38(3), pp. 339-347.
  18. The South China Sea Arbitration (The Republic of Philippines v. The People’s Republic of China)[2015]2013-19 (Permanent Court of Arbitration), p. Award On Jurisdiction And Admissibility. Available at: http://www.pcacases.com/web/sendAttach/1506 [Accessed 5 Mar. 2017].
  19. The South China Sea Arbitration (The Republic of Philippines v. The People’s Republic of China)[2016]2013-19 (Permanent Court of Arbitration), p. Award. Available at: http://www.pcacases.com/web/sendAttach/2086 [Accessed 5 Mar. 2017].
  20. Tong, L. (2016). The ASEAN Crisis, Part 1: Why the South China Sea Is a Critical Test. [online] The Diplomat. Available at: http://thediplomat.com/2016/12/the-asean-crisis-part-1-why-the-south-china-sea-is-a-critical-test/ [Accessed 5 Mar. 2017].
  21. UN (2011). Continental Shelf – joint submission to the Commission by Malaysia and Viet Nam. [online] Available at: http://www.un.org/depts/los/clcs_new/submissions_files/submission_mysvnm_33_2009.htm [Accessed 5 Mar. 2017].
  22. UN (2017). Declarations or Statements upon UNCLOS ratification. [online] Available at: http://www.un.org/depts/los/convention_agreements/convention_declarations.htm [Accessed 5 Mar. 2017].
  23. UN. (2009). People’s Republic of China 2009 Declaration. [online] Available at: http://www.un.org/depts/los/clcs_new/submissions_files/vnm37_09/chn_2009re_vnm.pdf [Accessed 5 Mar. 2017].
  24. United States Department of State. (2014). LIMITS IN THE SEAS: CHINA MARITIME CLAIMS IN THE SOUTH CHINA SEA. Available at: https://powerpolitics.eu/?attachment_id=17141 [Accessed 5 Mar. 2017].
Πλοήγηση στις σειρές<< Αρκτική: Η γοητεία της παγωμένης και αφιλόξενης θάλασσαςFalklands: Η αναβίωση του βρετανικού κύρους και το απόγειο του Θατσερισμού >>

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

X

Pin It on Pinterest

X
Share This