Οι διαπραγματεύσεις για το Κυπριακό απο το 2000 έως σήμερα: προβλέψεις και “αγκάθια”

Στο επίκεντρο των εξελίξεων -ήδη από τις αρχές του 2017- βρίσκεται το Κυπριακό. Η διένεξη αυτή έχει μακρά ιστορία στις διαπραγματεύσεις, χωρίς, ωστόσο, να έχει επιτευχθεί αποτέλεσμα. Η ανακήρυξη της Κυπριακής Δημοκρατίας (1960)  αποτέλεσε κομβικό σημείο για την κυπριακή ιστορία. Εξίσου κομβικό σημείο για την κυπριακή ιστορία αποτέλεσε η τουρκική εισβολή (1974), που οδήγησε στην de facto κατοχή του 37% του νησιού. Έκτοτε, οι συζητήσεις που έχουν διεξαχθεί μεταξύ της Ελληνοκυπριακής και Τουρκοκυπριακής κοινότητας δεν έχουν επιφέρει ορισμένο αποτέλεσμα, ενώ, παράλληλα, οι μεταβλητές αλλάζουν συχνά. Στο παρόν κείμενο θα επικεντρωθούμε στις διαπραγματεύσεις από το 2000 έως σήμερα, και στα ζητήματα που συνεχίζουν να μένουν “ανοιχτά”. Στις αρχές του 2000 ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών, Kofi Annan,  και ο Alvaro de Soto, ως ειδικός Σύμβουλος για το Κυπριακό, οδήγησαν σε ένα νεό γύρο συνομιλιών. Το πρώτο Σχέδιο Annan παρουσιάστηκε το 2002 ενώ, το 2003, το αναθεωρημένο Σχέδιο Annan απορρίφθηκε από τον ηγέτη της “Τουρκικής Δημοκρατίας της Βόρειας Κύπρου” (ψευδοκράτους), Denktash. Το 2004 ήταν ένα έτος-ορόσημο για την Κυπριακή Δημοκρατία, καθότι συνέβησαν δύο σημαντικά γεγονότα που επηρέασαν το κυπριακό ζήτημα. Το πρώτο αφορούσε στο δημοψήφισμα που διεξήχθει για το -επονομαζόμενο- αναθεωρημένο Σχέδιο Annan, το οποίο καταψηφίστηκε από την ελληνοκυπριακή κοινότητα (με ποσοστό 76%), ενώ υπερψηφίστηκε από την τουρκοκυπριακή κοινότητα (με ποσοστό 62%). Οι λόγοι που οδήγησαν τους Ελληνοκύπριους πολίτες στην καταψήφιση του συγκεκριμένου σχεδίου -σύμφωνα με την Κυπριακή κυβέρνηση- αφορούσαν σε εν γένει αδυναμίες που παρουσίαζε. Μερικές από αυτές σχετίζονταν με την μη πρόβλεψη του σχεδίου για αποχώρηση τόσο όλων των ξένων στρατευμάτων, όσο και των Τούρκων εποίκων. Επιπλέον, το συγκεκριμένο σχέδιο δεν προσέφερε επαρκείς εγγυήσεις για την εφαρμογή των δεσμεύσεων και από τις δύο πλευρές. Ένα μήνα μετά την ατελέσφορη προσπάθεια του δημοψηφίσματος, η Κυπριακή Δημοκρατία έγινε μέλος της Ευρωπαικής Ένωσης ως “νησί υπό de facto διαίρεση”. Ωστόσο, η ΕΕ αναγνώρισε την Κύπρο ως εδαφική ολότητα -παρά το γεγονός ότι η νομοθεσία της ΕΕ για το βόρειο τμήμα της Κύπρου έχει ανασταλλεί -σύμφωνα με το Πρωτόκολλο 10 της Πράξης Προσχώρησης-, καθώς η περιοχή δεν βρίσκεται υπό τον αποτελεσματικό έλεγχο της κυβέρνησης της Κυπριακής Δημοκρατίας (Συμβούλιο της Ευρωπαικής Ένωσης, 2004).

Από το 2008 έως το 2010 σημειώθηκε πρόοδος στις συζητήσεις ανάμεσα στον τοτε Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας, Δημήτρη Χριστόφια, και στον ηγέτη των Τουρκοκυπρίων, Mehmet Ali Talat. Αποτέλεσμα της σειράς ομιλιών μεταξύ των δύο ηγετών ήταν το άνοιγμα της οδού Λήδρας. Παράλληλα, συμφωνήθηκε το άνοιγμα και άλλων οδοφραγμάτων. Οι δύο πλευρές -στο πλαίσιο των αποφάσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας- δεσμεύτηκαν ως προς την δημιουργία δικοινοτικής, διζωνικής ομοσπονδίας με πολιτική ισότητα, η οποία θα είχε μια κυριαρχία και θα αναγνωριζόταν ως μια διεθνής προσωπικότητα (Security Council, 2008). Το 2013, ως Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας διορίστηκε ο Νίκος Αναστασιάδης, δίνοντας νέες ελπίδες για πιο καρποφόρες διαπραγματεύσεις. Το 2014 πραγματοποιήθηκε “Κοινή Δήλωση” ανάμεσα στον Αναστασιάδη και στον Τουρκοκύπριο ηγέτη, Eroglu, στην οποία επανέλαβαν τη δέσμευση για τη διευθετήση του ζητήματος. Έκτοτε, το “ψυχρό” κλίμα ανάμεσα στις δύο κοινότητες -προερχόμενο, εν μέρει, από την οικονομική κρίση που βίωνε η Κύπρος- φαίνεται να αλλάζει – κυρίως από το 2016, όπου οι δύο πλευρές, ο ΠτΔ Αναστασιάδης και ο νέος ηγέτης του ψευδοκράτους, Akinci, συμφώνησαν σε νέες συναντήσεις, με σημαντικότερη αυτή στο Mont Pelerin της Ελβετίας. To 2017 έχει βρει τις δύο πλευρές να συνεχίζουν τις διαπραγματεύσεις στη Γενεύη, όπου διεξήχθη η πρώτη Διάσκεψη για το Κυπριακό. Σε αυτή συμμετείχαν οι εκπρόσωποι των δύο κοινοτήτων (Αναστασιάδης, Akinci), ο Ειδικός Σύμβουλος του Γενικού Γραμματέα, Espen Barth Eide, οι εγγυήτριες δυνάμεις (εκπροσωπούμενες σε επίπεδο υπουργών εξωτερικών) και η ΕΕ ως παρατηρητής-ενδιαφερόμενο μέρος. Παρά το γεγονός ότι δεν υπήρξε αποτέλεσμα στις διαπραγματεύσεις, έχουν ξεκινήσει συνεχείς συνομιλίες ανάμεσα σε όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη. Αυτές αφορούν συναντήσεις μεταξύ των δύο ηγετών των κοινοτήτων, του Γενικού Γραμματέα των ΗΕ με τον Τούρκο πρωθυπουργό και τον Τούρκο Πρόεδρο, και της ΕΕ με τον ΠτΔ, Αναστασιάδη. Βασική τροχοπέδη για την “αποτυχία” της πρώτης Διάσκεψης είναι το ζήτημα των εγγυήσεων και της ασφάλειας (δηλαδή της παραμονής των τουρκικών στρατευμάτων στο ψευδοκράτος). Τα συγκεκριμένα θέματα αποτελούν το ένα από τα λεγόμενα “Έξι κεφάλαια του Κυπριακού”.

Τα “ανοιχτά” ζητήματα

Στη Γενεύη, τόσο η Ελληνοκυπριακή όσο και η Τουρκοκυπριακή πλευρά κλήθηκαν να ανταλλάξουν χάρτες, προκειμένου να διευκολυνθεί η επίλυση του εδαφικού κεφαλαίου. Στους χάρτες αυτούς παραχωρούταν το 28,2-29,2% στην τουρκοκυπριακή πλευρά, όπως είχε συμφωνηθεί στο Mont Pelerin. Ωστόσο, ακόμη παρέμειναν άλυτα συγκεκριμένα ζητήματα που αφορούσαν στα χωριά που προβλεπόταν να παραχωρηθούν -ή όχι- στην τουρκοκυπριακή πλευρά.

Σημαντικό ζήτημα, το οποίο λειτουργεί ως συγκοινωνούν δοχείο για τη σύγκλιση του περιουσιακού κεφαλαίου, του εδαφικού και του κεφαλαίου των εγγυήσεων και της ασφάλειας, παραμένει η δημογραφική κατάσταση της “Τουρκικής Δημοκρατίας της Βόρειας Κύπρου”. Από το 1974 ο συνολικός αριθμός των Τουρκοκύπριων και των εποίκων ανερχόταν στους 118.000. Σήμερα, βάσει των μετρήσεων της κυπριακής κυβέρνησης,οι Τουρκοκύπριοι ανέρχονται στους 88.000, και ο αριθμός των εποίκων φθάνει τους 160.000. Η πάγια πρακτική της Τουρκίας, η πρακτική του εποικισμού, αποτελεί σαφή παραβίαση του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου. Η τέταρτη Σύμβαση της Γενεύης (1949) -από την οποία δεσμεύτεται η Τουρκία- για την προστασία του άμαχου πληθυσμού σε καιρό πολέμου (άρθρο 49, παράγραφος 6) απαγορεύει στην κατοχική δύναμη την απέλαση ή μεταφορά μέρους του άμαχου πληθυσμού της στο έδαφος που κατέχει. Παράλληλα, μεγάλης σημασίας είναι το κεφάλαιο των εγγυήσεων και της ασφάλειας. Η Τουρκία σταθμεύει μέχρι σήμερα στις κατεχόμενες περιοχές -σύμφωνα με την κυπριακή κυβέρνηση- μία δύναμη  43.000 ανδρών, τη λεγόμενη Τουρκική Δύναμη Κύπρου (ΤΟΥΡΔΥΚ). Στην Κυπριακή Δημοκρατία υπάρχει η Ελληνική Δύναμη Κύπρου (ΕΛΔΥΚ) που αποτελείται περίπου από 1000 άνδρες. Το ζήτημα της παραμονής -ή όχι- των τουρκικών δυνάμεων στα κατεχόμενα είναι καίριο για τις διαπραγματεύσεις μεταξύ όχι μόνο των δύο κοινοτήτων, αλλά και της Κυπριακής Δημοκρατίας με την Τουρκία. Η αμετάκλητη στάση της Τουρκίας αποτελεί ένα σημαντικό εμπόδιο για τη σύγκλιση στο συγκεκριμένο κεφάλαιο. Η τουρκοκυπριακή κοινότητα φαίνεται να επιθυμεί την αποχώρηση των τουρκικών στρατευμάτων, αλλά υπό την εγγύηση που παρέχει η σταδιακή, μακροπρόθεσμη αποχώρησή τους.

Εξάλλου, και οι δύο πλευρές θα πρέπει να φέρουν τυχόν συμφωνία σε δημοψήφισμα, γεγονός που καθιστά δύσκολη την αποδοχή της παραμονής των τουρκικών στρατευμάτων από την ελληνοκυπριακή πλευρά.

Ένα ακόμα πολύ σημαντικό ζήτημα που τίθεται, είναι αυτό των τεσσάρων ευρωπαϊκών ελευθεριών που απολαμβάνουν οι πολίτες της Κυπριακής Δημοκρατίας, ως πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σε αυτές περιλαμβάνονται η ελεύθερη κυκλοφορία προσώπων,αγαθών, εργαζομένων και κεφαλαίων. Η τουρκοκυπριακή κοινότητα επιθυμεί -διακαώς- την αναγνώριση των δικαιωμάτων για τους κατοίκους της. Ωστόσο, και για αυτό το ζήτημα απαιτούνται οι απαραίτητες συγκλίσεις. Επίσης, το ζήτημα αυτό γίνεται πιο περίπλοκο αν συνυπολογίσουμε τον παράνομο εποικισμό στο βόρειο τμήμα της Κύπρου. Πέρα από αυτά, ο κ.Αναστασιάδης θα κληθεί σε κάθε περίπτωση να αποσοβήσει την αντίδραση των κομμάτων της αντιπολίτευσης, τα οποία κατακρίνουν την περίπτωση λήψης τέτοιας απόφασης.

Ο ρόλος των τεχνοκρατών και του Eide

Στις διαπραγματευτικές προσπάθειες των δύο κοινοτήτων είναι εμφανής ο ρόλος των Ηνωμένων Εθνών, τόσο σε επίπεδο Γενικού Γραμματέα (όπως στην περιπτώση του Kofi Annan, και με την ενεργή συμμετοχή του Antonio Guterres στις συνομιλίες των δύο πλευρών), όσο και σε επίπεδο Ειδικού Σύμβουλου του ΓΓ (Espen Barth Eide). Παράλληλα, ο ρόλος του Συμβουλίου Ασφαλείας είναι πολύ σημαντικός για τις διαπραγματεύσεις. Χαρακτηριστικές είναι οι αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας, που συνέβαλαν στις συνομιλίες των δύο κοινοτήτων στη βάση δημιουργίας μίας δικοινοτικής, διζωνικής ομοσπονδίας με πολιτική ισότητα, συμβάλλοντας στην περαιτέρω σύγκλιση του χάσματος μεταξύ των δύο πλευρών (Security Council,2008) (Security Council,2009).Οι τεχνοκράτες, στη Διάσκεψη της Γενεύης, είχαν ως ρόλο να καταγράψουν τις αντιθέσεις και τις ερωτήσεις σχετικά με το “δύσκολο” κεφάλαιο της ασφάλειας και των εγγυήσεων. Ο ρόλος τους κατέστη επικουρικός, καθώς δεν ήταν επιφορτισμένοι με την εντολή για λήψη αποφάσεων. Παράλληλα, ο ειδικός σύμβουλος του ΓΓ, Espen Barth Eide, φαίνεται να δημιουργεί αρκετές προσδοκίες για την επίλυση του ζητήματος. Ο Νορβηγός σύμβουλος, έχοντας αναλάβει τα καθήκοντα του ειδικού σύμβουλου του ΓΓ από το 2014, έχει πολυετή εμπειρία στα ζητήματα διπλωματίας και πολιτικής, και από τη δεκαετία του 1990 έχει ασχοληθεί ιδιαιτέρως με τις ανθρωπιστικές υποθέσεις στο πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών. Ο ίδιος είναι αισιόδοξος για την έκβαση των διαπραγματεύσεων, μετά και από την επιτυχία -για τον ίδιο- των εργασιών των τεχνοκρατών.

Συμπεράσματα

Οι εξελίξεις για το Κυπριακό καταδεικνύουν τη σημασία των διαπραγματεύσεων για την επίλυση του ζητήματος. Οι δύο κοινότητες, πέρα από τα “ανοιχτά” ζητήματα στις διαπραγματεύσεις, καλούνται να αντιμετωπίσουν και την αποδοχή από το λαό μιας ενδεχόμενης συμφωνίας. Ο νευραλγικός ρόλος του ειδικού συμβούλου του ΓΓ, Eide, δημιουργεί προσδοκίες για μία θετική έκβαση στο ζήτημα, καθώς οι δύο κοινότητες φαίνεται να συγκλίνουν -στα τελευταία 43 χρόνια- περισσότερο από κάθε άλλοτε. Η σύμπτωση “θετικών” οιωνών σχετίζεται με τους εκπροσώπους των δύο κοινοτήτων -και την παρεπόμενη σύγκλιση απόψεων-, τη συμβολή των Ηνωμενων Εθνών, καθώς και την επιτακτικότητα των γεωστρατηγικών εξελίξεων, ώστε το κυπριακό ζήτημα να είναι ένα παράδειγμα διαπραγματευτικής επιτυχίας σε ένα “ανασφαλές” περιφερειακό σύστημα, όπως αυτό της νοτιοανατολικής Μεσογείου. Με τη διεξαγωγή της επόμενης Διάσκεψης για το Κυπριακό να πιθανολογείται στα μέσα Μαρτίου, οι δύο πλευρές θα έχουν τον απαραίτητο χρόνο ώστε να γεφυρώσουν τα “ανοιχτά κεφάλαια” ή, τουλάχιστον, να σημειώσουν πρόοδο. Ωστόσο, τα “ανοιχτά ζητήματα” χρήζουν ιδιαίτερης προσοχής και διαχείρισης από τις δύο διαπραγματευτικές πλευρές, καθότι σχετίζονται με το ζήτημα της ασφάλειας, των δικαιωμάτων του ανθρώπου, και με νωπές -ακόμη και μετά από 43 χρόνια- ιστορικές μνήμες.Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το ζήτημα του εορτασμού στα σχολεία μέσης εκπαίδευσης του ενωτικού δημοψηφίσματος(1950) ως επετείου, που φάνηκε να έχει δυσαρεστήσει  την τουρκοκυπριακή πλευρά. Καταλήγοντας, θα μπορούσαμε -πιθανώς- να μιλήσουμε για ένα “momentum” για τις διαπραγματεύσεις, το οποίο αποτελεί την αρχή – σίγουρα, όμως, όχι αυτοσκοπό, καθώς ένα επιτυχές τέλος στις διαπραγματεύσεις θα προέρχεται από την ουσιαστική σύγκλιση απόψεων και, κυρίως,  πράξεων.

Πηγές:

  1. Cyprus Times (2017) Ιστορική αναδρομή: Οι συνομιλίες για επίλυση του Κυπριακού. Available at: http://cyprustimes.com/2017/01/07/istoriki-anadromi-synomilies-gia-epilysi-tou-kypriakou/ (Accessed: 10 February 2017)
  2. Υπουργείο Εξωτερικών Κυπριακής Δημοκρατίας (2017) Τελευταίες Εξελίξεις. Available at: http://www.mfa.gov.cy/mfa/mfa2016.nsf/mfa09_gr/mfa09_gr?OpenDocument (Accessed: 10 February 2017)
  3. Συμβούλιο της Ευρωπαικής Ένωσης (2004) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΚ) αριθ. 866/2004 TOY ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 29ης Απριλίου 2004 για το καθεστώς βάσει του άρθρου 2 του πρωτοκόλλου αριθ. 10 της πράξης προσχώρησης. Available at: http://www.moh.gov.cy/moh/mphs/phs.nsf/0/EA002A631455AB90C22575E100298329/$file/32-2004.866.pdf (Accessed: 11 February 2017)
  4. Security Council (2008) Resolution 1818.  Available at: http://162.243.184.203/wp-content/uploads/2015/09/2008-06-13-SC-Resolution-S-RES-1818.pdf (Accessed: 11 February 2017)
  5. CNN Greece (2017) Διαδοχικές συναντήσεις Αναστασιάδη στη Μάλτα για το Κυπριακό. Available at: http://www.cnn.gr/news/kosmos/story/65856/diadoxikes-synantiseis-anastasiadi-sti-malta-gia-to-kypriako (Accessed: 12 February 2017)
  6. Naftemporiki.gr (2017) Νέα συνάντηση Αναστασιάδη – Ακιντζί. Available at: http://www.naftemporiki.gr/story/1203008/nea-sunantisi-anastasiadi-akintzi (Accessed: 12 February 2017)
  7. Υπουργείο Εξωτερικών Κυπριακής Δημοκρατίας (2006)  Παράνομες Δημογραφικές Αλλαγές. Available at: http://www.mfa.gov.cy/mfa/mfa2016.nsf/mfa15_gr/mfa15_gr?OpenDocument (Accessed: 13 February 2017)
  8. European Policy Centre (no date) 1-4: The Four Freedoms. Available at: http://www.europeanpolicy.org/en/european-policies/single-market.html (Accessed: 13 February 2017)
  9. IRCR (1949) The Geneva Conventions of 12 August 1949. Available at: https://www.icrc.org/eng/assets/files/publications/icrc-002-0173.pdf (Accessed: 13 February 2017)
  10. Security Council (2009) Resolution 1873. Available at: http://www.mfa.gov.cy/mfa/mfa2016.nsf/ED09CAAFF761B9B3C2257F9C0038842B/$file/UNSC%20RES%20(2009)%201873.pdf (Accessed: 14 February 2017)
  11. Naftemporiki.gr (2017) Άιντε: Ολοκληρώθηκαν επιτυχώς οι διαβουλεύσεις στο Μον Πελεράν. Available at: http://www.naftemporiki.gr/story/1195618/ainte-oloklirothikan-epituxos-oi-diabouleuseis-sto-mon-peleran (Accessed: 13 February 2017)
  12. UN Cyprus Talk (no date) SASG – Espen Barth Eide. Available at: http://www.uncyprustalks.org/biography/ (Accessed: 15 February 2017)
  13. Naftemporiki.gr (2017) Άιντε: Χάθηκε η εμπιστοσύνη μεταξύ των κοινοτήτων. Available at: http://www.naftemporiki.gr/story/1205329/ainte-xathike-i-empistosuni-metaksu-ton-koinotiton (Accessed: 16 February 2017)

Tagged under:

Φοιτήτρια στο τμήμα Διεθνών, Ευρωπαϊκών και Περιφερειακών Σπουδών στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.Έχει εργαστεί ως δόκιμη ερευνήτρια στο Κέντρο Ρωσίας, Ευρασίας και Νοτιο-ανατολικής Ευρώπης στον τομέα ανθρωπίνων δικαιωμάτων και δημοκρατίας και είναι νυν δόκιμη ερευνήτρια στον Τομέα Αμυντικών Θεμάτων του Ι.ΔΙ.Σ.

[email protected]

Website: http://powerpoltics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

1 Comment

  1. Pingback: Οι επιδιώξεις της Τουρκικής πολιτικής στην Κύπρο | Νέα Πρωινή

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest