Ο Νέος Δρόμος του Μεταξιού

Ο Δρόμος του Μεταξιού

Είναι πιθανόν να έχετε ακούσει για τον Δρόμο του Μεταξιού, την αρχαία εμπορική διαδρομή μεταξύ της Κίνας και της Δύσης, κατά τις ημέρες της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Πρόκειται για την οδό μέσω της οποίας το ανατολίτικο μετάξι έφτασε στην Ευρώπη και, αντίστοιχα, τα καρότα στην κινεζική αγορά.

Η επίδραση του Δρόμου του Μεταξιού, εκτός από την εμπορική και την οικονομική, έχει και τεράστια πολιτιστική σημασία. Η απότομη μείωση, όμως, των εμπορικών συναλλαγών μεταξύ Ανατολής και Δύσης, λόγω της εγκαθίδρυσης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας τον 15ο αιώνα, δημιούργησε την ανάγκη εύρεσης νέων διαδρομών, οδηγώντας στην ανακάλυψη του Νέου Κόσμου.

Η Αναγέννηση

Η Κίνα άρχισε να ανοίγεται στον υπόλοιπο κόσμο στα τέλη της δεκαετίας του 1970. Λόγω της ταχύτατης ανάπτυξης που γνώρισε, υπήρξε δυσπιστία από τις χώρες του ΟΟΣΑ. Ήδη, από την εποχή Obama, η Κίνα είχε κατηγορηθεί για καιροσκοπία και για την εισαγωγή εμποδίων στη συμμετοχή άλλων οικονομιών στην κινεζική αγορά.

Η άνοδος της Ασίας, τα τελευταία χρόνια, έχει καταστεί καταλύτης για μία κριτική επισκόπηση της δυτικοκεντρικής, αγγλοσαξονικής κυριαρχίας. Οι δύο βασικοί υπέρμαχοι της παγκοσμιοποίησης -οι ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο- αναδιπλώνονται εθνικά, υποχωρώντας πραγματικά ή συμβολικά από τις δεσμεύσεις τους διεθνώς. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν η αποχώρηση των ΗΠΑ από τη Συμφωνία των Παρισίων για την κλιματική αλλαγή, και το BREXIT. Αυτή είναι μία μεγάλη στρατηγική ευκαιρία για την Κίνα να εμφανιστεί ως πρωτοπόρα της παγκοσμιοποίησης. Ο Xi Jinping, ο Γενικός Γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος της Κίνας, επιχειρεί να εμφανιστεί ως ένας υπεύθυνος παγκόσμιος ηγέτης, σε έναν κόσμο που διαμορφώνεται στην μετά-Trump και μετά-BREXIT εποχή.

Με την κινεζική πρωτοβουλία «Μία Ζώνη, Ένας Δρόμος» («One Belt, One Road»), η Κίνα φαίνεται να δίνει έμφαση στην ενότητα και όχι στον ανταγωνισμό.

Μια Ζώνη, Ένας Δρόμος

Ανακοινώθηκε το 2013 από τον Πρόεδρο Xi Jinping, και ένας νέος διττός εμπορικός διάδρομος αναμένεται να ανοίξει ξανά κανάλια μεταξύ της Κίνας και των γειτόνων της στα δυτικά – κυρίως στην Κεντρική Ασία, τη Μέση Ανατολή και την Ευρώπη.

Σύμφωνα με το Σχέδιο Δράσης για τη Ζώνη και την Οδό που εκδόθηκε το 2015, η πρωτοβουλία θα περιλαμβάνει χερσαίες διαδρομές («Belt») και θαλάσσιες διαδρομές («Road»), με στόχο τη βελτίωση των εμπορικών σχέσεων, κυρίως μέσω επενδύσεων σε υποδομές στις περιοχές απ’ όπου περνάει.

Ο στόχος του προγράμματος των 900 δισεκατομμυρίων δολαρίων είναι να ενεργοποιήσει μία «νέα εποχή παγκοσμιοποίησης». Πρόκειται για μία εξαιρετικά φιλόδοξη εκστρατεία, μέσω της οποίας η Κίνα ευελπιστεί να αυξήσει το εμπόριο και την οικονομική ανάπτυξη στην Ασία και όχι μόνο. Στόχος είναι η εκπόνηση έργων υποδομών που θα ενώνουν χώρες ανά τον πλανήτη. Ορισμένοι εκτιμούν ότι η Κίνα μπορεί να διαθέσει έως και 150 δισ. κάθε χρόνο. Τα σχέδια περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, κατασκευές αγωγών και λιμανιών στο Πακιστάν, γέφυρες στο Bangladesh, και σιδηροδρομικά δίκτυα στη Ρωσία. Μερικά ακόμα μεγάλα σχέδια είναι η κατασκευή αυτοκινητόδρομων, εργοστασίων, μονάδων παραγωγής αιολικής ενέργειας στο Πακιστάν, η κατασκευή τεράστιου λιμανιού στη Σρι Λάνκα, ενός αυτοκινητόδρομου στην Ινδονησία, αλλά και βιομηχανικού πάρκου στην Καμπότζη.

Η Τραπεζική Διάσταση του Εγχειρήματος

Το έργο που επιχειρεί η Κίνα με το Νέο Δρόμο του Μεταξιού είναι αναμφισβήτητα μεγάλο. Ένα τέτοιο έργο βασίζεται σε ένα μεγάλης έκτασης πρόγραμμα δανεισμού, που θα χρηματοδοτήσει λιμάνια, οδικά δίκτυα και σιδηροδρομικές συνδέσεις.

Συνεπάγεται, επομένως, μεγάλη επιβάρυνση για ορισμένες τράπεζες και, ενδεχομένως, για ορισμένες χώρες. Οικονομικοί αναλυτές και στελέχη των ίδιων των τραπεζών που θα χορηγήσουν τις αναγκαίες πιστώσεις εκφράζουν προβληματισμό, όχι μόνο για το πόσο διαχειρίσιμο θα είναι το χρέος όσων χωρών εμπλακούν σε αυτήν την κινεζική πρωτοβουλία, αλλά και για την οικονομική βιωσιμότητα των ίδιων των έργων. Ο πρώτος που εξέφρασε ανησυχία ήταν ο διοικητής της Τράπεζας της Κίνας, Zhou Xiaochuan, ο οποίος προειδοποίησε ότι η εξάρτηση από τα φθηνά δάνεια εγκυμονεί «κινδύνους και προβλήματα».

Στην καρδιά αυτού του εκτεταμένου δανεισμού βρίσκονται δύο κινεζικές τράπεζες που έχουν επωμισθεί τις κεντρικές πολιτικές επιλογές του Πεκίνου – η China Development Bank (CDB) και η Export-Import Bank of China (EXIM). Οι δύο τράπεζες έχουν χορηγήσει δάνεια 200 δισ. δολαρίων σε χώρες σε όλη την Ασία, στη Μέση Ανατολή και στην Αφρική. Πρόκειται, όμως, να διαθέσουν για τον ίδιο σκοπό τουλάχιστον άλλα 55 δισ. δολάρια.

Οι δύο τράπεζες έχουν αναλάβει τη μεγαλύτερη πρόκληση που αντιμετωπίζει το εκτεταμένο σχέδιο του Πεκίνου – τη χρηματοδότησή του. Από την πλευρά της ΕΧΙΜ εκφράζονται επιφυλάξεις για το κατά πόσον είναι επιχειρηματικά βιώσιμα ορισμένα από τα έργα που έχει αναλάβει να χρηματοδοτήσει. Στην προσπάθειά της να περιορίσει τον κίνδυνο, η ΕΧΙΜ έθεσε ανώτατο όριο δανείων που θα χορηγήσει σε κάθε ενδιαφερόμενη χώρα. Μέχρι στιγμής, βέβαια, τα δάνεια είναι φθηνά, και χορηγούνται χάρη στη διαμεσολάβηση του Πεκίνου. Έως τώρα, τα δάνεια που χορήγησαν οι κινεζικές τράπεζες στο πλαίσιο του Νέου Δρόμου του Μεταξιού έχουν συμφωνηθεί μεταξύ των κυβερνήσεων, κατόπιν διαπραγμάτευσης.

Τα δάνεια θα έχουν, όμως, επιτόκια πολύ χαμηλότερα από εκείνα που χρεώνουν συνήθως οι τράπεζες, ενώ τα χρονοδιαγράμματα αποπληρωμής τους έχουν επιμηκυνθεί πάρα πολύ. Το κόστος χρηματοδότησης από τις δύο τράπεζες παραμένει σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα χάρη στις ενέσεις ρευστότητας από την κινεζική ηγεσία, αλλά και επειδή οι δύο τράπεζες έχουν πρόσβαση στο συμπληρωματικό πρόγραμμα δανείων της κεντρικής τράπεζας.

Ενδεικτική είναι η περίπτωση του δανείου που χορήγησε η CDB στην Ινδονησία για τη χρηματοδότηση κατά 75% σιδηροδρομικής γραμμής μεγάλης ταχύτητας, της πρώτης του είδους στη χώρα. Σύμφωνα με στοιχεία της Bank of China International, το δάνειο έχει χρονική διάρκεια αποπληρωμής 40 έτη, και περίοδο χάριτος 10 έτη. Το 60% του δανείου είναι σε δολάρια, με επιτόκιο 2%, και το υπόλοιπο 40% σε γουάν, με επιτόκιο 3,4%. Από αυτό προκύπτει ότι δεν είναι το κέρδος ο αυτοσκοπός.

Επιπλέον, σε αναζήτηση κεφαλαίων έχουν επιδοθεί και άλλοι κρατικοί τραπεζικοί κολοσσοί της Κίνας για τη χρηματοδότηση του εγχειρήματος. Πιο συγκεκριμένα, η China Construction Bank (CCB), η υπ’ αριθμόν 2 ισχυρότερη τράπεζα της Κίνας, πραγματοποιεί roadshows (μία σειρά συναντήσεων, δηλαδή) σε διαφορετικές πόλεις, όπου κορυφαία στελέχη από μία εταιρεία έχουν την ευκαιρία να μιλήσουν με τους σημερινούς ή δυνητικούς επενδυτές, με στόχο την άντληση τουλάχιστον 100 δισ. γουάν ή 15 δισ. δολαρίων από επενδυτές στην Κίνα και το εξωτερικό. Η μεγαλύτερη κρατική τράπεζα της Κίνας, η Industrial and Commercial Bank, και η τρίτη μεγαλύτερη, η Agricultural Bank of China, σχεδιάζουν επίσης την προσέλκυση επενδυτικών κεφαλαίων. Η Bank of China (BofC), που είναι μικρότερη από τις υπόλοιπες, αποβλέπει κι αυτή στην εξασφάλιση 20 δισ. γουάν.

Το Πεκίνο δείχνει να επιδιώκει, παράλληλα, τη «διεθνοποίηση» του γουάν, προκειμένου να προστατεύσει τα συναλλαγματικά του αποθέματα και να περιορίσει το συναλλαγματικό κίνδυνο. Η πρακτική εφαρμογή αυτού του μέτρου αποβλέπει οι χώρες αυτές που έχουν στενούς εμπορικούς δεσμούς με την Κίνα, να μπορούν να χρησιμοποιούν γουάν για να πληρώσουν Κινέζους προμηθευτές, επιχειρηματίες και εργαζομένους.

Η Ευρώπη και ο Νέος Δρόμος του Μεταξιού

Κατά τα τελευταία πέντε χρόνια, το πλαίσιο των σινοευρωπαϊκών σχέσεων έχει αλλάξει δραματικά. Η Κίνα έχει εκδηλώσει ενδιαφέρον σε αρκετές περιοχές της ηπείρου. Από τις σκανδιναβικές χώρες για την επίτευξη καλύτερης πρόσβασης στους φυσικούς πόρους, μέχρι τη νότια Ευρώπη, ώστε να αυξήσει τις επενδύσεις και να βελτιώσει την πολιτική της εικόνα. Παρά την οικονομική αλληλεξάρτηση μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) και της Κίνας, δεν υπάρχει συνεκτική προσέγγιση μεταξύ των ευρωπαϊκών κρατών ως προς τις οικονομικές τους σχέσεις με την Κίνα, και αυτό μπορεί να θέσει προκλήσεις για να επωφεληθούν πλήρως οι κινεζικές άμεσες ξένες επενδύσεις και η Πρωτοβουλία Μία Ζώνη, Ένας Δρόμος. Ο λόγος πίσω από τις διαφορές αυτές, όσον αφορά στις ευρωπαϊκές προσεγγίσεις στο κινέζικο κεφάλαιο και τα επενδυτικά θέματα, είναι ότι εμποδίζουν σοβαρά το συντονισμό στις δράσεις και την αποτελεσματικότητα των εμπορικών πολιτικών της ΕΕ. Η Κίνα, από την άλλη πλευρά, παρουσιάζει μία συντακτική συμπεριφορά έναντι των ευρωπαϊκών κρατών.

Η κεντρική θέση της ΕΕ είναι πως οποιοδήποτε σχέδιο φιλοδοξεί να συνδέσει την Ευρώπη με την Ασία θα πρέπει να βασίζεται σε σειρά αρχών, περιλαμβανομένων των κανόνων της αγοράς και των διεθνών προτύπων, και θα πρέπει να λειτουργεί συμπληρωματικά προς υπάρχοντα δίκτυα και πολιτική.

Ενώ, λοιπόν, συνεχίζεται η μάχη για την οικονομία της αγοράς, η Κίνα αυξάνει σταθερά την επιρροή της στην ανατολική και κεντρική Ευρώπη. Το 2012 είχε δημιουργήσει τον μηχανισμό «16+1», μία πλατφόρμα κατά την οποία ο Κινέζος πρωθυπουργός συναντάει, συνήθως μία φορά τον χρόνο, τους ηγέτες 16 χωρών – περιλαμβανομένων κρατών-μελών της Ε.Ε., όπως της Πολωνίας,της Ουγγαρίας, της Βουλγαρίας,της Σλοβενίας και των τριών χωρών της Βαλτικής. Αυτή η πλατφόρμα χρησιμοποιήθηκε ως εφαλτήριο για το σχέδιο του Νέου Δρόμου του Μεταξιού, και έχει βοηθήσει την Κίνα να οικοδομήσει στενές σχέσεις με χώρες της ανατολικής Ευρώπης.

Μεγάλα έργα υποδομής που εντάσσονται στο νέο σχέδιο αρχίζουν να παίρνουν μορφή. Μία από τις μεγαλύτερες κινεζικές κρατικές επιχειρήσεις κατασκευάζει νέα σιδηροδρομική γραμμή υψηλής ταχύτητας μεταξύ Βελιγραδίου και Βουδαπέστης.

Το λιμάνι του Πειραιά αποτελεί άλλο ένα έργο ενδεικτικό της κινεζικής εξάπλωσης στην Ευρώπη. Από το 2016 η κινεζική Cosco ελέγχει το λιμάνι, έχοντας αποκτήσει το 51% του ΟΛΠ και έχοντας τη δυνατότητα να αποκτήσει ακόμη 16% έως το 2021. Μέσω του θαλάσσιου Δρόμου του Μεταξιού και της επέκτασης της Διώρυγας του Σουέζ, η Κίνα θα μπορεί να έχει πρόσβαση στη Μεσόγειο και να χρησιμοποιήσει τον Πειραιά ως πλατφόρμα για κινεζικά προϊόντα και εταιρείες. Η Cosco σκοπεύει να μετατρέψει τον Πειραιά σε ένα από τα μεγαλύτερα λιμάνια για κοντέινερ στην Ευρώπη. Το 2016 οι κινεζικές επενδύσεις στην Ευρώπη είχαν ανέλθει σε 35 δισ. ευρώ, αυξημένες κατά 77% συγκριτικά με το 2015.

Κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης στην Ελλάδα, όταν αυτή βρισκόταν σε έξαρση, είναι γεγονός ότι τα κινεζικά κεφάλαια ήταν σημαντικά για την ελληνική οικονομία. Παρομοίως, ορισμένες χώρες της ανατολικής και νότιας Ευρώπης -εκτός Ε.Ε.- συχνά δεν έχουν άλλη επιλογή, παρά μόνον τα κινεζικά κεφάλαια. Η δυτική Ευρώπη έχει διαφορετική αντίληψη για την Κίνα, γι’ αυτό και οι Βρυξέλλες ανησυχούν για το θέμα της αμοιβαιότητας και τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν ευρωπαϊκές εταιρείες στην προσπάθειά τους να εισέλθουν στην κινεζική αγορά. Παρ’ όλα αυτά, δεν υπάρχει κοινή ευρωπαϊκή πολιτική απέναντι στον κινεζικό Νέο Δρόμο του Μεταξιού.

Αν και η συνδεσιμότητα, ως ιδέα, είναι τόσο κινεζική όσο και ευρωπαϊκή, είναι εύκολο να αντιληφθεί κάποιος για ποιο λόγο ορισμένοι Ευρωπαίοι ηγέτες διστάζουν να δώσουν λευκή επιταγή στην Κίνα σε σχέση με τις επενδύσεις στην υποδομή της ηπείρου. Άλλωστε, Ευρώπη και Κίνα έχουν παρόμοιους στόχους: τη διατήρηση των θέσεων εργασίας, την ενίσχυση της οικονομικής ανάπτυξης, και τη διασφάλιση της κοινωνικής σταθερότητας. Ίσως, όμως, να μην πετύχουν τους στόχους τους με τον ίδιο τρόπο.

Πηγές:

  1. ΕΡΤ1. (2017). Διάλογοι. http://webtv.ert.gr/ert1/dialogi/15noe2017-dialogi/
  2. Bruce-Lockhart, A. (2017). China’s $900 billion New Silk Road. What you need to know. https://www.weforum.org/agenda/2017/06/china-new-silk-road-explainer/
  3. Davarinou, P., Mylona, A. and Skoura, N. (2016). The New Silk Road and Greece: Benefits, Opportunities, Challenges. http://idos.gr/wp-content/uploads/2016/12/Νταβαρίνου-The-New-Silk-Road-and-Greece-Benefits-and-Opportunities-28-12-2016.pdf
  4. efsyn.gr. (2017). Νέος «δρόμος του μεταξιού» ή νέα… αποικιοκρατία;. http://www.efsyn.gr/arthro/neos-dromos-toy-metaxioy-i-nea-apoikiokratia
  5. Le Corre, P. (2017). Χωρίς κοινή γραμμή η Ευρώπη για τον νέο Δρόμο του Μεταξιού. http://www.kathimerini.gr/911427/article/oikonomia/die8nhs-oikonomia/xwris-koinh-grammh-h-eyrwph-gia-ton-neo-dromo-toy-meta3ioy
  6. Reuters. (2017). Ο «Δρόμος του Μεταξιού» περνάει και από τις τράπεζες. http://www.kathimerini.gr/910403/article/oikonomia/die8nhs-oikonomia/o-dromos-toy-meta3ioy-pernaei-kai-apo-tis-trapezes
  7. Wu, K. and Zhu, J. (2017). Επενδύσεις δισεκατομμυρίων σχεδιάζει το Πεκίνο για τον Δρόμο του Μεταξιού. http://www.kathimerini.gr/924044/article/oikonomia/die8nhs-oikonomia/ependyseis-disekatommyriwn-sxediazei-to-pekino-gia-ton-dromo-toy-meta3ioy

Tagged under:

Είναι τελειόφοιτος προπτυχιακός φοιτητής στο τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πειραιώς, μέλος της ομάδας Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων (ΔΟΣ) στο Power Politics. Συμμετέχει σε προσομοιώσεις διεθνών, περιφερειακών και ευρωπαϊκών οργανισμών. Eίναι, επίσης, μέλος του Erasmus Student Network. Μιλάει αγγλικά, γαλλικά και ισπανικά.

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest