Ο πόλεμος των Falklands: η Βρετανική Αυτοκρατορία αντεπιτίθεται!

Τριάντα πέντε χρόνια συμπληρώνονται από τη λήξη του πολέμου των Falklands ανάμεσα σε Αργεντινή και Μεγάλη Βρετανία, ενός από τους πιο σύντομους πολέμους της ιστορίας -με διάρκεια μόλις 74 ημερών-, και με την τελευταία αναλαμπή της βρετανική ναυτικής ισχύος.

Ιστορικό πλαίσιο

Τα Falklands (ή Islas Malvinas) συνιστούν ένα αρχιπελαγικό συγκρότημα που τοποθετείται 300 ναυτικά μίλια (ν.μ.) ανατολικά της νοτίου Λατινικής Αμερικής. Το όνομά τους αποδίδεται στον John Strong, κυβερνήτη βρετανικού εξερευνητικού πλοίου, που αποβιβάστηκε σε αυτά το 1690. Έκτοτε γνώρισαν ποικίλους διεκδικητές-κατακτητές. Δεδομένης της ιστορίας, αλλά και της γεωγραφικής θέσης τους, η Αργεντινή είχε διαχρονικά διεκδικήσεις επί αυτών, αν και τα νησιά δεν παρουσίαζαν κάποιο οικονομικό ή στρατηγικό πλεονέκτημα.

Η κατάσταση στην Αργεντινή και η εισβολή

O Στρατηγός Leopoldo Galtieri αναγγέλλει την κατάληψη των Falklands.

Το 1976 σημειώθηκε πραξικόπημα υπό τον Στρατηγό Leopoldo Galtieri στην Αργεντινή, με την ανοχή και τη σιωπηλή υποστήριξη των Η.Π.Α. Μέχρι το 1982, η χούντα αυτή δεν είχε πετύχει τους στόχους της στο εσωτερικό μέτωπο, ενώ ο πληθωρισμός και η οικονομική δυσπραγία εκτοξεύονταν κατακόρυφα. Προκειμένου, λοιπόν, να εκτονωθεί η λαϊκή αγανάκτηση, απαιτείτο ένας αντιπερισπασμός. Αυτόν θα τον προσφέρει ο Ναύαρχος Jorge Anaya: τα Falklands!

Πράγματι, οι οιωνοί ήταν ευνοϊκοί για την Αργεντινή. Τα νησιά είχαν απογυμνωθεί από ναυτική υποστήριξη λόγω των στρατιωτικών περικοπών της Βρετανίας, και μόνο μια μικρή φρουρά 85 πεζοναυτών παρέμενε. Επίσης, η μεγάλη τους απόσταση από τη μητροπολιτική Αγγλία, και η απουσία οικονομικού ή στρατηγικού χαρακτήρα ενδεχομένως να μην παρείχαν κίνητρο για πιθανή ανακατάληψη. Ακόμα, όμως, κι αν υπήρχε τέτοιος σκοπός, οι δυσκολίες (δυσμενείς καιρικές συνθήκες, μεγάλες γραμμές ανεφοδιασμού, κ.λ.π.) φάνταζαν ανυπέρβλητες. Επίσης, το 1981 η Βρετανία είχε δεχτεί την ανεξαρτητοποίηση της Ροδεσίας (πρώην αποικίας της), οπότε τα Falklands φαίνονταν ασήμαντα. Τέλος, η χούντα της Αργεντινής είχε βοηθήσει τις Η.Π.Α. στον πόλεμο της Νικαράγουα, στηρίζοντας τους Contras, και γι’ αυτό η πρώτη θεωρούσε πως είχε έρθει ο καιρός για μια κίνηση quid pro quo από πλευράς της Αμερικής.

Ναύαρχος Jorge Anaya: ο σχεδιαστής της κατάληψης των νησιών Falkland. Στον πόλεμο που ακολούθησε, αποδείχτηκε κατώτερος των περιστάσεων.

Υπό το φως αυτών των δεδομένων, στις 2 Μαρτίου του 1982, ισχυρές στρατιωτικές δυνάμεις της Αργεντινής αποβιβάστηκαν και κατέλαβαν τα νησιά, χωρίς να συναντήσουν ιδιαίτερη αντίσταση. Στο Buenos Aires ο ενθουσιασμός λαού και στρατού είχε φτάσει στα ύψη, καθώς πίστευαν πως όλα είχαν τελειώσει αισίως. Ουδείς είχε ασχοληθεί με την τελευταία αναμετάδοση του Βρετανού διοικητή των νήσων προς τους κατοίκους τους, η οποία έμελλε να αποδειχτεί προφητική: «I wish you all the best of luck. And rest assured, the British will be back!».

Η αντίδραση της Αγγλίας

Η είδηση της κατάληψης των νησιών Falkland έφτασε στο Λονδίνο λίγες ώρες αργότερα. Η πάλαι ποτέ κραταιά Βρετανική Αυτοκρατορία βρισκόταν σε στάδιο παρακμής. Η πλειοψηφία των αποικιών της είχε αυτονομηθεί, η οικονομία της ταλανιζόταν από ύφεση και από διαρκείς εργατικές κινητοποιήσεις, οι περικοπές αμυντικών δαπανών διαδέχονταν η μία την άλλη, και το βρετανικό ναυτικό ήταν μια σκιά του παλιού εαυτού του. Όλα αυτά, από κοινού με τις αντικειμενικές δυσκολίες που προαναφέρθηκαν, καθιστούσαν τα όποια σχέδια ανακατάληψης των νήσων ανεδαφικά. Υπέρ αυτής της άποψης συνηγορούσε και η ηγεσία του αμερικανικού ναυτικού, έχοντας χαρακτηρίσει μια πιθανή βρετανική προσπάθεια ανακατάληψης ως «a military impossibility». Ο αστάθμητος παράγοντας που κανείς δεν είχε λάβει, όμως, υπόψιν ήταν η Βρετανίδα Πρωθυπουργός, Margaret Thatcher.

Αρχιναύαρχος Sir Henry Leach: Πρώτος Λόρδος της Θάλασσας. Μετά την κατάληψη των νησιών Falkland διατήρησε την ψυχραιμία του, και οργάνωσε την επιχείρηση ανάκτησής τους.

Η τελευταία, έχοντας την υποστήριξη του παλατιού και της ηγεσίας του στόλου, αποδέχτηκε την εισήγηση του Αρχιναυάρχου Sir Henry Leach για αξιοποίηση των Ε.Δ. προς ανακατάληψη των Falklands. Εντός 48 ωρών, μια δύναμη επιχειρήσεων -αποτελούμενη από 127 πλοία- είχε συγκροτηθεί με ό,τι διαθέσιμα μέσα υπήρχαν, και είχε αποπλεύσει για τα νησιά. Την αρμάδα αυτή πλαισίωναν δύο αεροπλανοφόρα (HMS Hermes, HMS Invincible) με 48 αεροσκάφη για αεροπορική υποστήριξη.

Το πρελούδιο της σύγκρουσης

Κατά το διάστημα που χρειάστηκε ο βρετανικός στόλος για να φτάσει στα Falklands, διεξήχθη ένας διπλωματικός αγώνας. Επεβλήθη ζώνη αποκλεισμού 200 ν.μ. γύρω από τα νησιά, με ρητή προειδοποίηση πως κάθε παράβαση θα αντιμετωπιζόταν με τη χρήση βίας. Οι Η.Π.Α. επιχείρησαν να πείσουν το Λονδίνο να αποδεχτεί μια διπλωματική λύση στο ζήτημα – πρόταση που, αν και έγινε δεκτή από το διπλωματικό σώμα, απορρίφθηκε από την Πρωθυπουργό και το Ναυαρχείο. Η ειρήνη θα επιβαλλόταν με τον παραδοσιακό βρετανικό τρόπο: δια κανονιοβολισμού. Σε αυτό το κλίμα, η Βρετανία πέτυχε τρία σημαντικά πράγματα, που θα της έδιναν μελλοντικά το πλεονέκτημα:

  • Εξασφάλισε από τις Η.Π.Α. τη βάση στο Ascension Island ως προκεχωρημένη έδρα διοικήσεως και σταθμό ανεφοδιασμού, διευκολύνοντας την επιμελητεία της.

  • Εξαγόρασε από τη Γαλλία τα σχέδια για τα αργεντίνικα -γαλλικής κατασκευής- αεροσκάφη Super Étendard, αλλά και για τους πυραύλους Exocet.

  • Πέτυχε τη συνεργασία της Χιλής του Pinochet. Τα ραντάρ της Χιλής θα ενημέρωναν τον βρετανικό στόλο για τις εξόδους της αργεντίνικης Πολεμικής Αεροπορίας (Π.Α.). Για να αντιληφθεί κανείς τη σημασία αυτής της επιτυχίας αξίζει να σημειωθεί πως, όταν η Χιλή έκλεισε τα ραντάρ της για δίωρη συντήρηση, η Π.Α. της Αργεντινής κατάφερε να προσβάλει τον βρετανικό στόλο, επιφέροντας καίρια πλήγματα.

Από την πλευρά της, η Αργεντινή αδρανούσε. Η χούντα εξελάμβανε τις δηλώσεις της Thatcher ως λεονταρισμούς, ενώ υπολόγιζε και στην επέμβαση των Η.Π.Α. Ακόμα και όταν οι εικόνες του απόπλου του βρετανικού στόλου έφτασαν στο Buenos Aires, κανείς δεν ανησύχησε, θεωρώντας την εν λόγω κίνηση ως μια απλή επίδειξη ισχύος. Ως εκ τούτου, οι αργεντίνικες δυνάμεις επί των νησιών δεν έλαβαν ιδιαίτερα μέτρα άμυνας, ενώ το ναυτικό της χώρας παραβίαζε συστηματικά τη ζώνη αποκλεισμού.

Η σύγκρουση

Το, αμερικανικής κατασκευής, ελαφρύ καταδρομικό -κλάσης Brooklyn- ARA Belgrano βυθίζεται, με τις απώλειες των 323 ανδρών του πληρώματός του.

Την αυλαία άνοιξαν οι Άγγλοι με τη βύθιση του καταδρομικού ARA Belgrano. Το πλοίο και η συνοδεία του έπλεαν στα ανοιχτά με κατεύθυνση την Αργεντινή, έχοντας μόλις παραβιάσει τη ζώνη αποκλεισμού. Αν και παλαιάς κατασκευής, το καταδρομικό διέθετε αξιόλογη δύναμη πυρός, και είχε επισημανθεί ως απειλή για τον βρετανικό στόλο. Στις 2 Μαΐου 1982 αποφασίστηκε η βύθισή του εκτός της ζώνης αποκλεισμού. Την αποστολή εξετέλεσε το υποβρύχιο HMS Conqueror, το οποίο εξαπέλυσε τρεις τορπίλες, με τις δύο να βρίσκουν τον στόχο τους. Το σοκ ήταν τόσο μεγάλο, που το Πολεμικό Ναυτικό (Π.Ν.) της Αργεντινής δεν εγκατέλειψε την ασφάλεια των λιμανιών του καθ’ όλη τη σύγκρουση, παραδίδοντας τη ναυτική υπεροχή στους Άγγλους.

Τα κενά του στόλου ήρθε να καλύψει η Π.Α. Δεδομένου ότι τα αεροδρόμια στα Falklands δεν μπορούσαν να εξυπηρετήσουν τα Super Étendard και Mirage της, έπρεπε να οργανώνει τις επιχειρήσεις της από βάσεις στην ενδοχώρα, σε απόσταση μεγαλύτερη των 300 ν.μ. από τα νησιά, γεγονός που της στερούσε τη δυνατότητα παραμονής πάνω από το θέατρο επιχειρήσεων για μεγάλο χρονικά διάστημα. Ωστόσο, οι Αργεντινοί πιλότοι επέδειξαν θάρρος, αυταπάρνηση και επιδεξιότητα. Πετώντας χαμηλά, εκμεταλλεύονταν τα νησιά του αρχιπελάγους για να ξεγλιστρήσουν από τα ραντάρ, από τα Α/Α μεγάλου βεληνεκούς του βρετανικού στόλου, αλλά και από τα πανταχού παρόντα Sea Harriers.

Το HMS Sheffield φλέγεται, αφού προσβλήθηκε από πύραυλο Exocet κατά τη διάρκεια των επιχειρήσεων στα Falklands. Οι Αργεντινοί διέθεταν αρκετούς Exocet για να αχρηστεύσουν όλο τον βρετανικό στόλο, αν ήταν διατεθειμένοι να διακινδυνεύσουν το σύνολο των αεροσκαφών τους, σύμφωνα με επίσημη έκθεση του Βρετανικού Ναυαρχείου.

Έτσι, εμφανίζονταν πάνω από τον βρετανικό στόλο, τον οποίο προσέβαλαν προξενώντας σοβαρές απώλειες, όπως η βύθιση των HMS Sheffield, Ardent, Antelope, Coventry, κ.α. Οι πύραυλοι Exocet απέβησαν φονικότατοι, και επιβεβαίωσαν τους φόβους του Ναυαρχείου. Ενδεχομένως οι απώλειες να ήταν μεγαλύτερες, αν το υλικό της Αργεντινής δεν ήταν παλαιό και ελαττωματικό. Ενδεικτικά αναφέρεται πως από τις έξι βόμβες που έπληξαν πλοία, οι τρεις δεν εξερράγησαν.

Παρά τις προσπάθειες και τις θυσίες της αργεντίνικης αεροπορίας, οι Βρετανοί κατάφεραν να αποβιβαστούν στον κόλπο San Carlos, και να εγκαταστήσουν προγεφύρωμα. Εκτελώντας εξαντλητικές πορείες πεζοί, με πλήρη φόρτο και υπό αντίξοες συνθήκες, επέλασαν προς την πρωτεύουσα των νησιών, Port Stanley, συντρίβοντας τη σθεναρή αντίσταση των Αργεντινών.

Στρατιώτης Oscar Ismael Poltronieri. Κατάφερε να αποκρούσει και να καθηλώσει μόνος του έναν ολόκληρο βρετανικό λόχο επί ώρα.

Το υψηλό επίπεδο εκπαίδευσης, η τεχνολογική υπεροχή και το άριστο ηθικό των Βρετανών αντιστάθμισαν -και με το παραπάνω- την αριθμητική υπεροχή των αντιπάλων τους. Στον αντίποδα, οι Αργεντινοί στρατιώτες ήταν στην πλειοψηφία τους κληρωτοί, χωρίς ιδιαίτερη εκπαίδευση και με χαμηλό ηθικό, ενώ πολεμούσαν για έναν σκοπό στον οποίο δεν πίστευαν. Ωστόσο, πολέμησαν με πείσμα και θάρρος, γεγονός που επιβεβαιώνεται και από τις βρετανικές απώλειες.

Στις 13 Ιουνίου του 1982, η τελευταία γραμμή άμυνας των Αργεντινών είχε καταληφθεί, και ο δρόμος για το Port Stanley ήταν ανοιχτός. Η πόλη ανακαταλήφθηκε την επομένη, με τις εναπομείνασες αργεντίνικες δυνάμεις να παραδίνονται στους Βρετανούς. Την επόμενη μέρα, ο πόλεμος είχε ουσιαστικά τελειώσει.

Η επόμενη ημέρα

Η Πρωθυπουργός της Βρετανίας, Margaret Thatcher. Η ανακατάληψη των Falklands αποτέλεσε ζήτημα τιμής για τη Σιδηρά Κυρία.

Τα νέα της νίκης έγιναν δεκτά με ενθουσιασμό στο Λονδίνο. Η δημοτικότητα της Thatcher απογειώθηκε, και η χώρα ανέκτησε λίγη από την παλαιά της αίγλη. Στην Αργεντινή η κατάσταση ήταν εκ διαμέτρου αντίθετη. Το οικονομικό κόστος, οι μεγάλες απώλειες (2.306 νεκροί και τραυματίες) και η εθνική συμφορά οδήγησαν στην πτώση του καθεστώτος Galtieri.

Συμπεράσματα – Διδάγματα

Παρά τη χρονική απόσταση, είναι δυνατόν να αντληθούν ιδιαιτέρως ωφέλιμα διδάγματα από τις επιχειρήσεις στα Falklands:

  • Σε μια σύγκρουση για κατάληψη νησιών, σημασία δεν έχει ο αριθμός δυνάμεων επί αυτών, αλλά η ναυτική υπεροχή, καθώς και η δυνατότητα ανεφοδιασμού.

  • Το υψηλό επιχειρησιακό επίπεδο, η άρτια εκπαίδευση και το άριστο ηθικό μπορούν να αντισταθμίσουν αρκετές δυσχέρειες, και να γείρουν την πλάστιγγα υπέρ της μιας ή της άλλης πλευράς.

  • Η αεροπορική υπεροχή/κάλυψη είναι επιτακτική κατά τις επιχειρήσεις. Ασχέτως της δύναμης του στόλου ή του στρατού, η δράση της φίλιας αεροπορίας, αλλά και η δυνατότητα παραμονής της για μεγάλο διάστημα πάνω από το θέατρο επιχειρήσεων, αποτελούν καθοριστικό παράγοντα.

  • Ο συγκερασμός διαφορετικών οπλικών συστημάτων με σκοπό την αλληλοϋποστήριξη είναι πάντα απαραίτητος. Στα Falklands παρατηρήθηκε το φαινόμενο πλοία με Α/Α συστήματα πεδίου να καλύπτουν άλλα με Α/Α μεγάλου βεληνεκούς, λόγω της μορφολογίας του εδάφους.

  • Η άριστη γνώση της γεωγραφίας μιας περιοχής μπορεί να δράσει επικουρικά, αν αξιοποιηθεί, όπως μαρτυρούν και οι επιτυχίες της Π.Α. της Αργεντινής.

  • Ο μικρός αριθμός αεροσκαφών μπορεί να αντισταθμιστεί με έγκαιρη προειδοποίηση για τις δυνάμεις της αντίπαλης αεροπορίας και του χώρου προσβολής.

  • Σε αποβατικές επιχειρήσεις, ο αντίπαλος πρέπει να αποκρουστεί στις ακτές καθώς, αν εγκαταστήσει ισχυρό προγεφύρωμα, τότε δεν υπάρχει πιθανότητα απώθησής του.

Πηγές:

  1. Hastings, M. and Jenkins, S. (1984). The battle for the Falklands. 1st ed. New York: Norton.
  2. Middlebrook, M. (1990). The fight for the «Malvinas». 1st ed. London: Penguin.
  3. Brown, D. (1988). The Royal navy and the Falklands war. 1st ed. London: Leo Cooper.
  4. Smith, G. (2013). Falklands War 1982 by Land, Sea and Air. [online] Available at: http://www.naval-history.net/NAVAL1982FALKLANDS.htm [Accessed 11 Jun. 2017].

Tagged under:

Προπτυχιακός φοιτητής στη Νομική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Έντονο ενδιαφέρον για ιστορία, γεωπολιτική και θέματα στρατιωτικής φύσεως. Κατά κάποιους '' ένας σύγχρονος Πρώσσος ''. csklivanos@powerpolitics.eu

Website: https://powerpoltics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest