Ρωσία-Κίνα: μία άτυπη συμμαχία

Οι σινο-ρωσικές σχέσεις, τα τελευταία 70 χρόνια, χαρακτηρίζονται κυρίως από πολιτικές διαμάχες, αντιπαλότητα και συγκρούσεις μικρής κλίμακας σε μεθόριες περιοχές. Οι δύο δυνάμεις είχαν μεγάλες διαφορές, όπως και άλυτα γεωπολιτικά ζητήματα που δεν τους είχαν επιτρέψει να προσεγγίσουν η μία την άλλη. Στα τέλη του 1990 οι σχέσεις τους σημείωσαν πρωτόγνωρη πρόοδο, ενώ ψυχράνθηκαν πάλι το 2003, καθώς η Ρωσία είχε κατηγορήσει την Κίνα για προσπάθεια αντιγραφής της τεχνολογίας των οπλικών της συστημάτων. Παρ’ όλα αυτά, τα τελευταία χρόνια, οι δύο χώρες έχουν προχωρήσει στη σύναψη συμφωνιών, τόσο οικονομικών όσο και στρατηγικών, προκαλώντας αναταραχή στη -μέχρι πρότινος- παγκόσμια ισορροπία.

Η θέση των χωρών σήμερα

Η Κίνα, στη σημερινή εποχή, αποτελεί τη δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία παγκοσμίως, καθώς βρίσκεται ανάμεσα στις ΗΠΑ και την Ευρωπαϊκή Ένωση. Πιο συγκεκριμένα, η Κίνα, μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1970, λειτουργούσε απομονωμένη από την παγκόσμια οικονομία, εφαρμόζοντας κλειστή οικονομική πολιτική, κεντρικά ελεγχόμενη, η οποία επέφερε τη στασιμότητα. Στα τέλη του 1978 και στις αρχές του 1979, η τότε κυβέρνηση προχώρησε σε ορισμένες μεταρρυθμίσεις με σκοπό την απελευθέρωση της αγοράς και την είσοδό της στην παγκόσμια οικονομία. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα η Κίνα σήμερα να αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους εμπορικούς εταίρους των περισσότερων κρατών. Ταυτόχρονα, η οικονομική της ισχύ τήν κατέστησε μία από τις βασικότερες δυνάμεις του παγκόσμιου συστήματος, ενώ έχει αρχίσει να επιδιώκει συμμαχίες και να διεκδικεί γεωπολιτικά συμφέροντα στη Δύση.

Από την άλλη πλευρά, η Ρωσία προσπαθεί με κάθε τρόπο να ξεπεράσει τα εσωτερικά της προβλήματα, να βελτιώσει την οικονομία της και να ανακτήσει την αίγλη της υπερδύναμης. Η οικονομία της Ρωσίας δέχτηκε μεγάλο πλήγμα μετά τις εμπορικές κυρώσεις που τής επέβαλαν οι ΗΠΑ με την Ευρωπαϊκή Ένωση, λόγω της προσάρτησης της Κριμαίας και τη στάση της απέναντι στην Ουκρανία. Επίσης, η πτώση στις τιμές του πετρελαίου ενίσχυσε την ήδη τεταμένη κατάσταση και την πολιτικο-οικονομική απομόνωση που είχε δεχτεί το Κρεμλίνο από τις ΗΠΑ και την ΕΕ. Τα γεγονότα αυτά ώθησαν τη Ρωσία να απομακρυνθεί από τη Δύση, και να αναζητήσει εναλλακτικές αγορές σε άλλες περιοχές του κόσμου, παρακάμπτοντας τις κυρώσεις. Μία Κίνα που επιθυμεί να αποκτήσει πρόσβαση στις αγορές της Δύσης, και μία Ρωσία που προσπαθεί να βρει εμπορικούς εταίρους στην Ανατολή -μετά τον αποκλεισμό της από τη Δύση, με κοινό ανταγωνιστή τις ΗΠΑ-, είναι δυνατό να αγνοήσουν μία συμμαχία;

Το ιστορικό της συμμαχίας

Τα πρώτα βήματα για την οικοδόμηση της σημερινής σινο-ρωσικής φιλίας πραγματοποιήθηκαν το 2014, όταν οι δυο χώρες υπέγραψαν το Σύμφωνο Στρατηγικής Συνεργασίας, το οποίο περιείχε κυρίως μεγάλες οικονομικές συμφωνίες. Η συνεργασία του Ρώσου προέδρου, Putin, και του Κινέζου ομόλογου του, Xi Jinping, αμέσως μετά την επιβολή των κυρώσεων στη Ρωσία από τις ΗΠΑ και την ΕΕ, ενίσχυσε ακόμη περισσότερο τη σημασία της νεοσύστατης αυτής φιλίας, με την Κίνα να αντιτίθεται ευθέως στις προσταγές και τις επιθυμίες της Δύσης. Οι σχέσεις των δύο χωρών ήταν αρχικά οικονομικές, με παραδείγματα τόσο τη συμφωνία κατασκευής του αγωγού φυσικού αερίου με το όνομα «Δύναμη της Σιβηρίας» –ενός από τα μεγαλύτερα κατασκευαστικά έργα μέχρι σήμερα-, όσο και το μερίδιο της Κίνας στον ρωσικό πετρελαϊκό γίγαντα Rosneft και τη συμφωνία, το 2014, μεταξύ της Λαϊκής Τράπεζας της Κίνας (PBOC) και της Κεντρικής Τράπεζας της Ρωσίας για ανταλλαγή νομισμάτων ύψους 150 δισ. γουάν και 815 δισ. ρουβλίων (24 δισ. δολάρια την εποχή εκείνη). Οι κινήσεις αυτές φαίνεται να πρόδωσαν ένα ευρύτερο στρατηγικό πλάνο -ήτοι τη μείωση της εξάρτησής τους- όσον αφορά το εμπόριο και την ενέργεια, από τις περιοχές υπό τον έλεγχο και την επιρροή των ΗΠΑ.

1 Σεπτεμβρίου 2014: Ο Πρόεδρος της Ρωσίας, Vladimir Putin, στα εγκαίνια κατασκευής του νέου αγωγού φυσικού αερίου “Δύναμη της Σιβηρίας”

Στη συνέχεια, η υποστήριξη των δυο χωρών επεκτάθηκε και σε έργα τα οποία δεν υπάγονταν άμεσα στις διμερείς τους σχέσεις. Για παράδειγμα, η Κίνα συνέβαλλε επικουρικά στην κατασκευή σιδηροδρομικής γραμμής που συνδέει τη Μόσχα με το Καζάν, χρηματοδοτώντας, ταυτόχρονα, την κατασκευή λιμένων βαθέων υδάτων στην Αρκτική περιοχή της Σιβηρίας. Από την άλλη, η Ρωσία έχει αποτελέσει έναν από τους μεγαλύτερους αποδέκτες επενδύσεων, λόγω του κινεζικού έργου «Belt and Road Initiative» (BRI), του νέου δρόμου του μεταξιού που θα συνδέει την Ασία με την Ευρώπη. Ο Putin «φλερτάρει», επίσης, με το ενδεχόμενο σύνδεσης της Ευρασιατικής Οικονομικής Ένωσης με το πρόγραμμα του Κινέζου ομόλογού του, «Belt and Road Initiative», για να αποκτήσει η Ρωσία ευκολότερη πρόσβαση στις αγορές της Ασίας και του Ειρηνικού. Ο Ρώσος πρόεδρος φιλοδοξεί να μειώσει την επιρροή της Δύσης και, κυρίως, αυτή των ΗΠΑ στις αγορές της Κεντρικής Ασίας – σχέδιο που συμβαδίζει με το συνεχόμενα αυξανόμενο κινεζικό ανταγωνισμό προς την οικονομία των ΗΠΑ.

Η στενή οικονομική συνεργασία των δύο χωρών, αναπόφευκτα, επεκτάθηκε και στην πολιτική τους ατζέντα. Πιο αναλυτικά, η Κίνα τάχθηκε υπέρ του Putin στην προσάρτηση της Κριμαίας, αποδίδοντας τη διεκδίκηση αυτή στους ιστορικούς δεσμούς που συνδέουν την Κριμαία με τη Ρωσία, παρά την έντονη αντίθεση των ΗΠΑ και της ΕΕ. Από την άλλη, η ρωσική κυβέρνηση αναγνώρισε την κυριαρχία της Κίνας στη Νότια Σινική Θάλασσα – η οποία διεκδικεί το μεγαλύτερο μέρος της, ερχόμενη σε ευθεία σύγκρουση με τις ΗΠΑ, για τις οποίες η περιοχή αποτελεί σημαντική θαλάσσια οδό εμπορικών μεταφορών. Αξίζει να σημειωθεί ότι η Νότια Σινική Θάλασσα ανήκει στις περιοχές όπου Ρωσία-Κίνα πραγματοποιούν κοινές ναυτικές δραστηριότητες, με στόχο την ενίσχυση των στρατιωτικών τους σχέσεων. Ταυτόχρονα, η Κίνα υιοθέτησε κοινή θέση με την Ρωσία στον πόλεμο της Συρίας, υποστηρίζοντας την εμπλοκή της.

Η κοινή αμυντική τους δράση κορυφώθηκε με την αντίθεση των δύο χωρών στην ανάπτυξη του αντιπυραυλικού συστήματος THAAD στη Νότια Κορέα, μία απόφαση που λήφθηκε στα μέσα του 2016. Οι δυο κυβερνήσεις τόνισαν ότι μία τέτοια κίνηση θα οδηγήσει στην πυροδότηση ανταγωνισμού στρατιωτικών δυνάμεων στην Ασία και τον Ειρηνικό, η οποία πιθανόν δυνητικά να προκαλέσει αποσταθεροποίηση στην περιοχή. Τέλος, Putin και Xi Jinping υπογράμμισαν από κοινού το δικαίωμα του Ιράν στην ανάπτυξη πυρηνικής δραστηριότητας, έπειτα από υπογραφή διεθνούς συμφωνίας, στην οποία αντιτάσσεται σθεναρά ο Trump. Επιπροσθέτως, ανακοίνωσαν ότι θα επανεξετάσουν την ένταξη του Ιράν στον Οργανισμό Συνεργασίας της Σαγκάης, αποδεικνύοντας έμπρακτα ότι το κράτος έχει συμμάχους κατά της πολιτικής των ΗΠΑ.

Η στάση των ΗΠΑ

Ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, Trump, παρ’όλο που προσπάθησε αρχικά να προσεγγίσει τον Κινέζο ομόλογό του, Xi Jinping, με την επίσκεψη του στην Κίνα και με φιλικές δηλώσεις, αναγκάστηκε να υιοθετήσει μία πιο σκληρή στάση μετά την έντονη πολιτικο-οικονομική συνεργασία Κίνας-Ρωσίας. Συγκεκριμένα, στην παρουσίαση της νέας αμυντικής στρατηγικής των ΗΠΑ, ο Trump δήλωσε ότι η Ουάσιγκτον «πρέπει να αντιμετωπίσει την πρόκληση που θέτουν τα πυρηνικά και πυραυλικά προγράμματα της Βόρειας Κορέας, εκτοξεύοντας, παράλληλα, βέλη και κατά της Κίνας και της Ρωσίας, οι οποίες δρουν εις βάρος των συμφερόντων των ΗΠΑ» (Καθημερινή, 2017). Οι Ηνωμένες Πολιτείες κατηγορούν τη Ρωσία για προσπάθεια αποκατάστασης του καθεστώτος της υπερδύναμης των ΗΠΑ, και την Κίνα για την επιδίωξή της να τις απομακρύνει από την περιοχή του Ινδο-Ειρηνικού. Όπως, άλλωστε, είπε χαρακτηριστικά ο Trump: «Έχουμε απέναντί μας αντίπαλες δυνάμεις, την Ρωσία και την Κίνα, που επιδιώκουν να επηρεάσουν την αμερικανική επιρροή, τις αξίες και τον πλούτο»(Καθημερινή, 2017).

Συμπερασματικά, καθίσταται σαφές ότι δύο από τις μεγαλύτερες δυνάμεις παγκοσμίως προσπαθούν -και μέχρι στιγμής φαίνεται να επιτυγχάνουν- να σφυρηλατηθεί ένας νέος γεωπολιτικός άξονας, ο οποίος θα μπορέσει να μειώσει την επιρροή της Δύσης στην Ευρασία. Ο απομονωτισμός που ακολούθησε ο Trump στο πλαίσιο υλοποίησης του οράματός του «America first», σε συνδυασμό με την πολιτικο-οικονομική κρίση που βιώνει η Ευρωπαϊκή Ένωση τα τελευταία χρόνια δημιούργησαν ένα κενό ισχύος στην παγκόσμια πολιτική σκακιέρα. Η χρονική στιγμή συμβαδίζει με τις ηγετικές βλέψεις της Ρωσίας και την οικονομική εξάπλωση της Κίνας. Προλαβαίνουν οι ΗΠΑ να ανατρέψουν τις ισορροπίες, ή το κενό που δημιουργήθηκε με την πολιτική εσωστρέφειας έχει ήδη καλυφθεί;

Πηγές:

  1. Παπασωτηρίου, Χ. (2015). Η σινοσοβιετική ρήξη. http://www.kathimerini.gr/831523/article/epikairothta/kosmos/h-sinosovietikh-rh3h
  2. Reuters, (2016). Russia c.bank says ready for currency swaps with People’s Bank of Chinahttps://www.reuters.com/article/russia-economy-china-swaps/russia-c-bank-says-ready-for-currency-swaps-with-peoples-bank-of-china-idUSL8N16A14U
  3. Μπέρση, Ε. (2014). Κολοσσιαία συμφωνία Ρωσίας – Κίνας. http://www.kathimerini.gr/768650/article/epikairothta/kosmos/kolossiaia-symfwnia-rwsias—kinas
  4. Bastian, J. (2017). Η διάνοιξη ενός νέου “δρόμου του μεταξιού” από Κίνα. http://www.eliamep.gr/wp-content/uploads/2017/10/82_2017_-WORKING-PAPER-_Jens-Bastian.pdf
  5. Cau, E. (2018). The Geopolitics of the Beijing-Moscow Consensus: The integration of China’s Belt and Road and Russia’s Eurasian Economic Union will have major implications. https://thediplomat.com/2018/01/the-geopolitics-of-the-beijing-moscow-consensus/
  6. CNN. (2016). Νότια Σινική Θάλασσα: Η Κίνα καταγγέλλει τις “προκλήσεις” των ΗΠΑ. http://www.cnn.gr/news/kosmos/story/34676/notia-siniki-thalassa-h-kina-kataggellei-tis-prokliseis-ton-hpa 
  7. Savic, B. (2016). Behind China and Russia’s ‘Special Relationship’: China and Russia’s carefully curated relationship is increasingly having a global impact. https://thediplomat.com/2016/12/behind-china-and-russias-special-relationship/
  8. Reuters. (2017). China says Iran membership of Shanghai security bloc to be discussed at summit. https://www.reuters.com/article/us-china-sco-iran/china-says-iran-membership-of-shanghai-security-bloc-to-be-discussed-at-summit-idUSKBN18W0CD
  9. ΕΡΤ. (2017). «‘Οχι» Τραμπ στην επικύρωση της συμφωνίας για τα πυρηνικά του Ιράν-Αντιδρούν Γαλλία,Γερμανία, Βρετανία,Ρωσία. http://www.ert.gr/eidiseis/diethni/kosmos/ochi-trab-stin-epikyrosi-tis-symfonias-gia-ta-pyrinika-tou-iran-antidroun-galliagermania-vretaniarosia/
  10. Η Καθημερινή. (2017). Tραμπ: Ρωσία και Κίνα επιθυμούν έναν κόσμο αντίθετο στις αξίες των ΗΠΑ. http://www.kathimerini.gr/939794/article/epikairothta/kosmos/tramp-rwsia-kai-kina-epi8ymoyn-enan-kosmo-anti8eto-stis-a3ies-twn-hpa

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest