Ρωσικό Θαλάσσιο Δόγμα: Ενισχύοντας τη Ρωσική Θαλάσσια Ισχύ

Αυτό το άρθρο είναι το 3ο μέρος από τα 4 με τίτλο: Ανάλυση της Ρωσικής Ισχύος

Εισαγωγή

Στα μέσα του Οκτωβρίου 2016, η διεθνής κοινή γνώμη παρουσίασε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για το διάπλου της Μάγχης από ισχυρή ναυτική δύναμη της Ρωσικής Ομοσπονδίας, με την παρουσία του μοναδικού αεροπλανοφόρου του ρωσικού ναυτικού, “Admiral Kuznetsov” [1]. Η μετακίνηση αυτή, με τελικό προορισμό τις ακτές της Συρίας, αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες μετακινήσεις ναυτικών μονάδων του ρωσικού ναυτικού, μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Είναι προφανής η επιθυμία της Μόσχας να παρουσιάσει τις επιχειρησιακές δυνατότητες του στόλου της, αλλά και να εξασκήσει τον παραδοσιακό διπλωματικό ρόλο των ναυτικών μονάδων. Η εν λόγω κίνηση δεν δύναται να προκαλεί έκπληξη, καθώς εντάσσεται στο σκεπτικό του νέου θαλάσσιου δόγματος της Ρωσικής Ομοσπονδίας που εγκρίθηκε από τον Πρόεδρο Putin τον Ιούλιο του 2015.

Το νέο Ρωσικό Θαλάσσιο Δόγμα

Σύμφωνα με τον Ρώσο Πρόεδρο, ο βασικός στόχος του κειμένου είναι η δημιουργία μιας ενιαίας, συνεκτικής και αποτελεσματικής θαλάσσιας πολιτικής που θα προστατέψει τα ρωσικά συμφέροντα. Σε αυτό περιγράφεται το σύνολο των ενεργειών που θα αναλάβει η Ρωσική Ομοσπονδία, για να ενισχύσει τη ναυτική και θαλάσσια ισχύ της. Ο Αναπληρωτής Πρωθυπουργός, Dmitry Rogozin, ανέφερε δύο λόγους που οδήγησαν στην αναθεώρηση της υφιστάμενης από το 2001 στρατηγικής (κάλυπτε την περίοδο μέχρι το 2020): Οι αλλαγές στο διεθνές περιβάλλον και η ενίσχυση της ρωσικής θαλάσσιας ισχύος. [2]

Ο Πρόεδρος Putin συγκάλεσε σύσκεψη για να συζητηθεί το νέο Θαλάσσιο Δόγμα της Ρωσικής Ομοσπονδίας. (Πηγή: Kremlin.ru)

Το δόγμα αναγνωρίζει τέσσερις λειτουργίες των ρωσικών θαλάσσιων μέσων: ναυτική (στρατιωτική) δραστηριότητα, θαλάσσιες μεταφορές, θαλάσσια επιστήμη και ανάπτυξη των ορυκτών πόρων.Ταυτόχρονα, χωρίζει τη ρωσική θαλάσσια πολιτική σε έξι περιφέρειες (Ατλαντικός, Αρκτική, Ανταρκτική, Κασπία, Ινδικός και Ειρηνικός), εστιάζοντας, ωστόσο, σε δύο από αυτές – την Αρκτική και τον Ατλαντικό. Η έμφαση στον Ατλαντικό οφείλεται στο γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια το ΝΑΤΟ κινείται και αναπτύσσεται πιο κοντά στα σύνορα της Ρωσικής Ομοσπονδίας, και αυτή, φυσικά, πρέπει να αναπτύξει μια απάντηση σε αυτό. Επίσης σχετίζεται με την οικονομική επανασύνδεση της Κριμαίας και της Σεβαστούπολης με τη Ρωσική Ομοσπονδία, και την επιδίωξη για μόνιμη παρουσία του ρωσικού ναυτικού στη Μεσόγειο. Η σημασία της Αρκτικής οφείλεται στην αυξανόμενη σημασία της διάνοιξης του Βόρειου Θαλάσσιου Διαδρόμου, λόγω της κλιματικής αλλαγής που προσδίδει στη Ρωσία ελεύθερη και ανεμπόδιστη πρόσβαση στον Ατλαντικό, στον Ειρηνικό Ωκεανό και στους πόρους της υφαλοκρηπίδας της Αρκτικής. [2] Επίσης, βασική συνιστώσα της ρωσικής θαλάσσιας πολιτικής στην περιοχή του Ειρηνικού Ωκεανού αποτελεί η ανάπτυξη φιλικών σχέσεων με την Κίνα, ενώ στον Ινδικό Ωκεανό η ανάπτυξη φιλικών σχέσεων με την Ινδία. [3]

Δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στην απαίτηση για νέες, πιο σύγχρονες (και ανταγωνιστικές) ναυτικές μονάδες, το δόγμα αναφέρεται για πρώτη φορά στην ανάγκη ανάπτυξης ναυπηγοκαταστευαστικής βιομηχανίας μέσα στα επόμενα 10-15 χρόνια, με σκοπό την ανάπτυξη εξελιγμένων συστημάτων, ανταγωνιστικών των Δυτικών. Η δημιουργία του νέου στόλου έχει χωριστεί σε τρεις περιόδους – μέχρι το 2020, 2021-2030 και 2031-2050. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ενίσχυση του ρωσικού στόλου με στρατηγικές πυρηνικές δυνάμεις, πυρηνικά και συμβατικά υποβρύχια, σύγχρονες μονάδες επιφανείας με δυνατότητες προβολής ισχύος στην ξηρά, και αεροπλανοφόρα πολλαπλών ρόλων, ενώ ειδικό ρόλο κατέχουν τα παγοθραυστικά, για διάνοιξη διαδρόμων στον Βόρειο Διάδρομο. [4]

Ανάλυση του Νέου Θαλάσσιου Δόγματος

Όπως αναφέρθηκε, με το νέο θαλάσσιο δόγμα η Μόσχα, αντιλαμβανόμενη ως βασικό αντίπαλο στη γεωπολιτική σκακιέρα το ΝΑΤΟ και τις ΗΠΑ, εστιάζει στον Ατλαντικό και την Αρκτική ως περιοχές δυνητικής σύγκρουσης. Η  έμφαση μέσω ενός επίσημου κρατικού κειμένου αποτελεί και μια δημόσια δήλωση προς όλους τους ενδιαφερόμενους για τη γεωπολιτική ανάγνωση του διεθνούς περιβάλλοντος.

Ατλαντικός Ωκεανός – Εύξεινος Πόντος – Μεσόγειος Θάλασσα

Ο Ατλαντικός, στον οποίο συμπεριλαμβάνεται γεωστρατηγικά η Μεσόγειος και ο Εύξεινος Πόντος, είναι η κατεξοχήν περιοχή στην οποία η Ρωσία επιδεικνύει τις προθέσεις της. Η επιθυμία της για ρητορική και έμπρακτη αντίδραση έναντι στη Νατοϊκή «επιθετικότητα» την έχει οδηγήσει στην ανάληψη ενεργειών που συμβαδίζουν με τις επιταγές της γεωπολιτικής λογικής.

Μεταψυχροπολεμικά, η Ρωσία έχασε μεγάλο μέρος από τη δυνατότητά της να προβάλλει ναυτική ισχύ στους παγκόσμιους ωκεανούς. O Brzezinski στο έργο του «Η μεγάλη Σκακιέρα» περιγράφει τη νέα πραγματικότητα, σημειώνοντας ότι «στα μέσα της δεκαετίας του 1990 στη Ρωσία απόμεινε μια μικρή λωρίδα ακτής στη Μαύρη Θάλασσα, ενώ εξακολουθεί να είναι άλυτη η διαμάχη της με την Ουκρανία, σχετικά με τα δικαιώματα αγκυροβόλησης στην Κριμαία των υπολειμμάτων του Σοβιετικού Στόλου της Μαύρης Θάλασσας» [5]. Οι ρωσικές επιθέσεις στη Γεωργία το 2008 και την Ουκρανία το 2014 (με άμεση και συγκεκαλυμμένη στρατιωτική επέμβαση αντίστοιχα), εκτός από την προφανή επιθυμία της Μόσχας για επίδειξη ισχύος στην πρώην Σοβιετική σφαίρα επιρροής, είχε και ως σκοπό τη διατήρηση της ικανότητάς της να προβάλλει ναυτική ισχύ στη Μαύρη Θάλασσα και, κατ’ επέκταση, στη Μεσόγειο. Το Center for European Policy Analysis σε μελέτη του για την περιοχή υποστηρίζει ότι, η ρωσική υπεροχή στη Μαύρη Θάλασσα είναι κρίσιμη για την αποκατάσταση της Ευρασιατικής κυριαρχίας της, και είναι μέρος της αντι-Νατοϊκής στρατηγικής στην οποία οι ναυτικές δυνάμεις παίζουν σημαντικό ρόλο μέσω του ελέγχου λιμένων και θαλάσσιων οδών. [6]

Το ρωσικό αεροπλανοφόρο «Admiral Kuznetsov» (Πηγή: Moscow Times)

Η ισχυρή, πλέον, θέση του ρωσικού ναυτικού στη Μαύρη Θάλασσα δίνει τη δυνατότητα προβολής ναυτικής ισχύος στην Αν. Μεσόγειο, η οποία υποστηρίζεται εφοδιαστικά από την Κριμέα. Η προσβολή θέσεων του Ισλαμικού Κράτους στη Συρία με πυραύλους cruise από το Υ/Β Rostov-on-Don, αλλά και η προαναφερόμενη μετακίνηση του ρωσικού στόλου, και ιδίως του «Admiral Kuznetsov» στις ακτές της Συρίας, εμπίπτει στις θεωρήσεις της «διπλωματίας των κανονιοφόρων», καθώς αποτελούν έκφραση της υποστήριξης της Μόσχας στο καθεστώς Assad. Ενδιαφέρον προκαλεί η αναφορά στο δόγμα για ανάγκη διατήρησης μόνιμης βάσης στην Αν. Μεσόγειο [7], φωτογραφίζοντας έτσι τη ναυτική βάση της Ταρτούς.

Αρκτική

Η περιοχή της Αρκτικής αποτελεί σημαντικό κομμάτι του γεωπολιτικού σχεδιασμού της Ρωσίας. Ο Βόρειος θαλάσσιος Διάδρομος θα δώσει στο Ρωσικό Ναυτικό μια εύκολη δίοδο που θα συνδέει τον Βόρειο Ατλαντικό και τον Βόρειο Ειρηνικό. Για την Αρκτική, το δόγμα απαιτεί τη μείωση των απειλών για τη ρωσική εθνική ασφάλεια και τη διατήρηση

Ο Βόρειος Θαλάσσιος Διάδρομος (Πηγή: Wall Street Journal)

της στρατηγικής σταθερότητας, καθώς και την εδραίωση της ηγετικής θέσης της Ρωσίας στην έρευνα και την ανάπτυξη των θαλάσσιων ζωνών, τονίζοντας παράλληλα την ανάγκη ενίσχυσης του ρωσικού Βόρειου Στόλου ώστε να ανταποκριθεί στις εθνικές προκλήσεις ασφάλειας της χώρας. Όπως φαίνεται στην εικόνα, ο Βόρειος Διάδρομος αποτελεί εναλλακτικό και συντομότερο θαλάσσιο δρόμο προς τις αγορές τις Ασίας, τουλάχιστον για την περίοδο Ιουλίου – Νοεμβρίου.

Η γεωπολιτική βαρύτητα που έχει το άνοιγμα του Βορείου Διαδρόμου δεν θα μπορούσε να αναλυθεί καλύτερα σε αντιπαραβολή με τα λόγια του Mahan, αναφορικά με τη διάνοιξη της διώρυγας του Παναμά. Σύμφωνα με τη σκέψη του διάσημου στρατηγιστή, η διώρυγα του Παναμά, πρώτον, θα έφερνε τα συμφέροντα των λοιπών Μεγάλων Δυνάμεων πιο κοντά στη σφαίρα επιρροής των ΗΠΑ και, δεύτερον, θα έδινε στις ΗΠΑ την ευκαιρία να ενταχθούν στο διεθνές σύστημα ισορροπιών των Μεγάλων Δυνάμεων, έχοντας το πλεονέκτημα της γεωγραφικής της εγγύτητας σε μια νέα σημαντική περιοχή [8]. Αντικαθιστώντας τις ΗΠΑ με τη Ρωσία, είναι προφανή τα γεωπολιτικά πλεονεκτήματα που προσδίδει η Αρκτική μέσα από τη διαχρονική προσέγγιση του Mahan.

Χρήση του Ρωσικού Στόλου

Είναι φανερό ότι αντικειμενικός σκοπός της θαλάσσιας πολικής είναι η ανάδειξη του Ρωσικού στόλου σε Blue Water Navy, με δυνατότητα να προβάλλει ισχύ και μακράν των ρωσικών θαλασσών. Ξεκινώντας από τη δεδομένη υπεροχή του ΝΑΤΟ και των ΗΠΑ στους παγκόσμιους ωκεανούς, και αποδεχόμενη τη σχετική της αδυναμία να αμφισβητήσει ή να αλλάξει το υφιστάμενο status quo, επιδιώκει την κατά το μέγιστο δυνατόν εκμετάλλευση των ναυτικών της μονάδων, για την προώθηση των κρατικών συμφερόντων. Σύμφωνα με τη μελέτη του Center for Strategic and International Studies, το ρωσικό ναυτικό αναμένεται να επιχειρήσει με βάση τις εξής τρεις αρχές [9]:

  • Αποτροπή από τη θάλασσα (Sea Based Deterrence): Αφορά κυρίως στη διατήρηση και εκμετάλλευση του ρωσικού υποβρύχιου στόλου, με δυνατότητες πυρηνικής αποτροπής. Αναμφισβήτητα, η Ρωσία έχει επί του παρόντος τη δυνατότητα να ανταποκριθεί αποτελεσματικά σε ενδεχόμενο πυρηνικό πόλεμο.

russian-submarines

  • Θαλάσσια Άρνηση (Sea Denial): Αφορά την άρνηση χρήσης θαλάσσιων περιοχών, κατά κανόνα πλησίον των ακτών της χερσαίας επικράτειας μιας χώρας, από υπέρτερο αντίπαλο. Η Ρωσία επιδιώκει την άρνηση πρόσβασης μέσω διαδοχικών επιπέδων άμυνας, με εκτέλεση κατάλληλων επιχειρήσεων στον Βόρειο Ατλαντικό, μέχρι τις Αρκτικές και Βαλτικές της ακτές. Επί του παρόντος, οι στόλοι της Βαλτικής Θάλασσας και του Εύξεινου Πόντου εκτιμώνται απόλυτα ικανοί να δημιουργήσουν ένα περιβάλλον αντί-πρόσβασης και θαλάσσιας άρνησης (A2/AD) ενάντια στο ΝΑΤΟ και στα δύο θέατρα, σε συνδυασμό με τις ρωσικές αεροπορικές και χερσαίες δυνάμεις. [10]
  • Στρατηγική Σηματοδότηση (Strategic Signaling): H Ρωσία εκτιμάται πως θα χρησιμοποιήσει τη ναυτική της ισχύ σε διπλωματικό ρόλο, για να παρουσιάσει σε άλλα κράτη τις επιδιώξεις της, και να επιτύχει υπέρτερους πολιτικούς σκοπούς.

Το βασικό ερώτημα είναι, κατά πόσον η Ρωσική Ομοσπονδία θα μπορέσει να εφαρμόσει τις προβλέψεις του δόγματός της. Ο προβληματισμός έγκειται κυρίως στο εξοπλιστικό της πρόγραμμα. Σύμφωνα με το Military Balance 2016 του International Institute of Strategic Studies, ήδη το ναυπηγικό πρόγραμμα έχει δυσκολίες λόγω των καθυστερήσεων στην κατασκευή μεγάλων μονάδων επιφανείας, φρεγατών και κορβετών. Σύμφωνα με την ίδια ανάλυση, στον προγραμματισμό για το 2020 υπάρχει πρόβλεψη για 50 μονάδες επιφανείας, μέχρι 10 συμβατικά και 15 στρατηγικά και τακτικά πυρηνικά υποβρύχια. Η έμφαση που δίδεται από τη Ρωσική Ομοσπονδία στην αναβάθμιση του στόλου φανερώνεται από τον προϋπολογισμό εξοπλισμών, σύμφωνα με τον οποίο το ναυτικό λαμβάνει το 26% του συνολικού ποσού, όντας πρώτο στη σχετική λίστα. [11]

Συμπεράσματα

Το ρωσικό θαλάσσιο δόγμα είναι ένα φιλόδοξο κείμενο που καθορίζει την πολιτική σε ένα μεγάλο φάσμα θαλάσσιων ζητημάτων, συμπεριλαμβανομένων των στρατιωτικών. Σκοπός του δόγματος είναι η προστασία των εθνικών συμφερόντων της Ρωσικής Ομοσπονδίας, και η ανάδειξή της μεταξύ των κορυφαίων ναυτικών δυνάμεων. Είναι σαφές ότι η Ρωσία προτίθεται να δημιουργήσει ένα Ναυτικό, ικανό να αποτρέψει τις Ηνωμένες Πολιτείες και το ΝΑΤΟ. Ωστόσο, η απουσία πρόβλεψης μέχρι το 2020 για μεγάλες μονάδες επιφανείας (πλοία αμφιβίων επιχειρήσεων, αεροπλανοφόρα) δείχνει ότι, επί του παρόντος, το ρωσικό ναυτικό παραμένει ένα ναυτικό περιορισμένων δυνατοτήτων για την αμφισβήτηση της Δυτικής κυριαρχίας στη θάλασσα, το οποίο θα διατηρήσει τη θαλάσσια πυρηνική αποτροπή, και θα επιδιώξει να επιτύχει την άρνηση χρήσης από τους Δυτικούς των θαλασσών πλησίων της χερσαίας επικράτειας της Ρωσίας. Τέλος, η Μόσχα επιβάλλεται να επικοινωνήσει με το Πεκίνο για το modus vivendi στον Ειρηνικό, αν και, προς το παρόν, η Ρωσία φαίνεται να είναι ικανοποιημένη με τη συνεργασία με τον Ασιατικό της εταίρο, όπως αναδεικνύουν οι περιοδικές διμερείς ναυτικές ασκήσεις στον Ειρηνικό.

Δεν είναι υπερβολή να υποστηρίξουμε ότι η Ρωσική Ομοσπονδία κινείται στα ίδια πλαίσια με τις θεωρήσεις του Ρώσου Mahan, Σοβιετικού Ναυάρχου Sergei Goshkov, o oποίος έγραφε στο βιβλίο του «The Sea Power of the State» το 1976:

Ένας από τους λόγους της αλλαγής του κέντρου βάρους προς τις ναυτικές δυνάμεις είναι ότι, οι επιθετικές δυνάμεις του Ιμπεριαλισμού αντιπροσωπεύονται τώρα από ένα μπλοκ Θαλάσσιων Δυνάμεων που κατέχουν ισχυρές ναυτικές μονάδες, βασιζόμενες σε πολυάριθμες βάσεις και κατέχοντας πλεονεκτικές στρατηγικές θέσεις.

καταλήγοντας ότι

Όλα αυτά καθορίζουν την ανάγκη και λογική των προσπαθειών που γίνονται στη χώρα μας (σ.σ. στην ΕΣΣΔ) για την ανάπτυξη του Ναυτικού – το βασικό συστατικό της θαλάσσιας ισχύος του κράτους – ικανού να αντιμετωπίσει την ωκεάνια στρατηγική του Ιμπεριαλισμού. [12]

Πηγές:

  1. Telegraph.co.uk (2016), Russian warships filmed off coast of Britain as Royal Navy shadows Syria-bound vessels through English Channel. Available at: http://www.telegraph.co.uk/news/2016/10/21/russian-warships-pictured-off-coast-of-britain-as-royal-navy-sha/ (Accessed: 29 November 2016).
  2. President of Russia (2016), Russian Federation Marine Doctrine, Available at:  http://en.kremlin.ru/events/president/news/50060 (Accessed: 29 November 2016).
  3. Bodner, M. (2015) New Russian Naval Doctrine Enshrines Confrontation With NATO, The Moscow Times. Available at: https://themoscowtimes.com/articles/new-russian-naval-doctrine-enshrines-confrontation-with-nato-48547 (Accessed: 29 November 2016).
  4. Novichkov, N. (2016), Russia’s new maritime doctrine, Pakistan Defence. Available at:  http://defence.pk/threads/russias-new-maritime-doctrine.391893/ (Accessed: 29 November 2016).
  5. Brzezinski, Z.(1997) Η μεγάλη ΣκακιέραΝέα Σύνορα – Α.Α. Λιβάνη, 164.
  6. Bugajski, J. & Doran P. (2016), Black Sea Rising: Russia’s Strategy in Southeast EuropeCenter for European Policy Analysis. Available at: http://cepa.org/files/?id_plik=2096  (Accessed: 29 November 2016).
  7. Kremlin.ru (2016), Морская Доктрина Российской Федерации, σελ 23. Available at: http://static.kremlin.ru/media/events/files/ru/uAFi5nvux2twaqjftS5yrIZUVTJan77L.pdf  (Accessed: 29 November 2016).
  8. Mahan, A. Τ. (1890). The Influence of Sea Power upon History 1660-1783. Gretna: Pelican. 33-34.
  9. Hicks, K. (2016),Undersea Warfare in Northern Europe, Center For Strategic and International Studies, σελ 5,6. Available at https://www.csis.org/analysis/undersea-warfare-northern-europe (Accessed: 29 November 2016).
  10. Blank, S (2015), Russia’s New Maritime Doctrine, Eyrasia Daily Monitor Volume:12 Issue:151, Jamestown Foundation. Available at: https://jamestown.org/program/russias-new-maritime-doctrine/# (Accessed: 29 November 2016).
  11. International Institute of Strategic Studies (2016), Military Balance , Routledge, 168- 172.
  12. Gorshkov S.G. (1976). The Sea Power of the State, Pergamon Press, 283-284.
Πλοήγηση στις σειρές<< Ρωσία: Ασθμαίνων γίγαντας ή μεγαλομανής νάνος;Η Ρωσική ενεργειακή πολιτική και η τέχνη της γεωοικονομίας >>

Tagged under:

Απόφοιτος Μεταπτυχιακού Global Security του Πανεπιστημίου Cranfield του Ηνωμένου Βασιλείου και Μεταπτυχιακού Διεθνών Σχέσεων και Στρατηγικών Σπουδών του Παντείου Πανεπιστημίου. Ερευνητής στο Ίδρυμα Διεθνών Σχέσεων στο Τμήμα Αμυντικών Θεμάτων και επικεφαλής της ομάδας Ναυτικής Στρατηγικής και Θαλάσσιας Ασφάλειας.

Website: https://powerpoltics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest