Le roi est mort, vive le roi!

Guest post του Παναγιώτη Μουμτσάκη

 

Η υπεράσπιση της παραμονής ενός αρχηγού κράτους, με στοιχειοθετημένες κατηγορίες για εγκλήματα πολέμου, αποτελεί αδιαμφισβήτητα μια πρόκληση. Οφείλουμε όμως, να ξεκαθαρίσουμε εξ αρχής ότι δεν βρισκόμαστε στο διεθνές δικαστήριο, ώστε να κρίνουμε τη νομιμότητα των ενεργειών του, ούτε σε συνθήκες ενός επίγειου καθαρτήριου, για να επιδιώξουμε τον εξαγνισμό των πράξεών του. Σχολιάζουμε μια πολιτική πραγματικότητα, κάτω από το πρίσμα του ορθολογισμού και του ρεαλισμού που οφείλει να την χαρακτηρίζει, και έναν πόλεμο όπου η ιστορία γράφεται από τους νικητές..

Καθώς ο πόλεμος στη Συρία πλησιάζει στην κρίσιμη καμπή του, τόσο σε στρατιωτικό όσο και σε διπλωματικό επίπεδο, η χώρα βρίσκεται σε πλήρη αποσύνθεση.

Αδιαμφισβήτητα οι Μεγάλες Δυνάμεις φέρουν ανυπολόγιστες ευθύνες για την τραγική κατάσταση των αραβικών χωρών καθώς, προ αραβικής άνοιξης, διαρκώς εθελοτυφλούσαν. Οι ηγεμόνες, που λειτουργούσαν ως θεματοφύλακες του status quo του υποσυστήματος της Βόρειας Αφρικής και της Μέσης Ανατολής, εξυπηρετούσαν τα συμφέροντα των Μεγάλων Δυνάμεων, λαμβάνοντας ως ανταλλάγματα  οικονομική και στρατιωτική βοήθεια καθώς και πολιτική στήριξη σε περιόδους κρίσης. Με λίγα λόγια  αποτελούσαν γεωστρατηγικούς εταίρους των Μεγάλων Δυνάμεων. Οι ισορροπίες όμως αλλάξαν και οι Δυνάμεις τις Δύσης, σε μια κρίση ευσυνειδησίας ή επιλεκτικής ευαισθησίας,  αποφάσισαν να εμπλακούν στον συριακό εμφύλιο, μετατρέποντας τον Άσαντ σε αποδιοπομπαίο τράγο και απαιτώντας την άμεση αντικατάστασή του. Αποτελεί όμως η φυγή του κυβερνήτη της Συρίας άμεση λύση στα προβλήματα του κράτους ή διαδραματίζεται για πολλοστή φορά στα ματιά της διεθνούς κοινότητας ένα στοχευμένο κυνήγι μαγισσών ;

Ο Άσαντ, που σύμφωνα με πρόσφατες έρευνες γνώμης λαμβάνει ποσοστά αποδοχής 65% του συριακού πληθυσμού, υποστηριζόμενος από τους σιίτες και αλαουίτες αστούς αλλά και κυρίως από τις μη μουσουλμανικές μειονότητες, έχοντας ως βάση και το ευρύ ποσοστό που έλαβε στις εκλογές του 2014 (88,7%) – αποτέλεσμα που αμφισβητήθηκε από τις Δυτικές Δυνάμεις – μοιάζει να είναι η λύση αυτής της περίπλοκης εξίσωσης ως ο απόλυτος εγγυητής της σταθερότητας. Ρίχνοντας ανιχνευτικές ματιές στο παρελθόν, παρατηρούμε ότι με το καθεστώς Άσαντ οι ζωές των κατοίκων ήταν σαφώς πολύ καλύτερες από τον εφιάλτη που ζουν σήμερα. Υπήρχε ένα είδος κρατικού σοσιαλισμού, σύμφωνα με τον οποίο το κράτος παρείχε εργασία και εξασφάλιζε είδη πρώτης ανάγκης για τις φτωχές οικογένειες. Ταυτόχρονα δέσποζε η αρμονική συνύπαρξη των συριακών πληθυσμών καθώς το συριακό κράτος, ως ένα άλλο πολύπλοκο μωσαϊκό, είχε καταφέρει να συγκεράσει διαφορετικές μειονότητες και θρησκευτικές ομάδες (εβραίοι, χριστιανοί, μουσουλμάνοι) στους κόλπους του.

Βέβαια τα τελευταία 10 χρόνια έγιναν μεταρρυθμίσεις υπέρ της ελεύθερης αγοράς (με βάση το κινεζικό μοντέλο) οι οποίες όμως δεν συντέλεσαν στην βελτίωση του βιοτικού επιπέδου των μικρομεσαίων λαϊκών στρωμάτων. Επιπρόσθετα, ιδιαίτερα δημοφιλής, ανάμεσα στους πολίτικους αναλυτές, είναι και η άποψη ότι, κομβικό ρολό στις συριακές εξεγέρσεις έπαιξε η καταστροφική ξηρασία το 2006, που οδήγησε στην απότομη εξαθλίωση μεγάλων τμημάτων του αγροτικού πληθυσμού, και στη δημιουργία ευνοϊκού εδάφους για την προέλαση των  τζιχαντιστών. Τα περιθώρια έμοιαζαν να στενεύουν για τον Άσαντ ο οποίος είχε να αντιμετωπίσει και τις δυνάμεις της Δύσης, που πλέον ζητούσαν την «κεφαλή του επί πίνακι».

Το ενδεχόμενο ενός βίαιου εκδημοκρατισμού του συριακού κράτους και μια ενδεχομένη βίαιη φυγή του Άσαντ, θα αποκάλυπτε όλα τα πολιτικά καρκινώματα που ταλαιπωρούσαν το πολιτικό του σώμα για δεκαετίες, θα οδηγούσαν στην πολιτική κατάρρευση του κράτους αλλά και θα εξανέμιζαν τις όποιες ελπίδες για πολιτική σταθερότητα. Οι νωπές μνήμες του πολέμου των ΗΠΑ κατά του Ιράκ καταμαρτυρούν την εγκυρότητα του επιχειρήματος. Πιο αναλυτικά, η στρατηγική του προληπτικού πολέμου (το 2003,όπως ισχυρίστηκαν οι ΗΠΑ) που επιλέχθηκε και η ανατροπή του μπααθικού καθεστώτος που ακολουθήθηκε,  εξυπηρέτησε εξ’ ολοκλήρου την ιδεολογικο-πολιτική ατζέντα των ΗΠΑ. Ο βίαιος εκδημοκρατισμός των εθνικοκρατικών δομών οδήγησε στην περιθωριοποίηση ενός μεγάλου αριθμού Ιρακινών  από τον δημόσιο βίο, καθώς αντικαταστάθηκε από ετέρους, φίλα προσκείμενους στα δυτικά συμφέροντα, συμπολίτες τους. Συνεπώς οι άνεργοι και παραγκωνισμένοι πλέον Ιρακινοί, όντας πλήρως απογοητευμένοι από την κατάσταση, ριζοσπαστικοποιήθηκαν και έστρωσαν «κόκκινο χαλί» στο Ισλαμικό Κράτος μετατρέποντας έτσι το Ιράκ σε βορά για τους τζιχαντιστές. Με τους προλεχθέντες λανθασμένους χειρισμούς από πλευράς Δύσης,  το Ιράκ μετατράπηκε σε ένα αποτυχημένο κράτος (failed state) και σε μια διαρκή μήτρα προβλημάτων στο χώρο της Μέσης Ανατολής.

 

images

Αντίστοιχα στην Συρία, όπου το καθεστώς Άσαντ φαίνεται να αντιστέκεται σθεναρά τα τελευταία αυτά 5 χρόνια που μαστίζουν την χώρα οι εμφύλιες συρράξεις, η προσέγγιση της διεθνούς κοινότητας οφείλει να είναι διαφορετική. Αποτελεί κοινό μυστικό πλέον, προς παγκόσμια απογοήτευση πολλών, ότι η Αραβική Άνοιξη απέτυχε παταγωδώς και μετατράπηκε σε έναν απελπιστικό Αραβικό Χειμώνα. Όσο ακαταμάχητα γοητευτική (κινηματογραφικά) μπορεί να φαντάζει μια μάχη του καλού έναντι του κακού, του καταπιεσμένου λαού έναντι των αυταρχικών κυβερνήσεων, το αποτέλεσμα των μαζικών εξεγέρσεων ήταν απογοητευτικό.

Στην πραγματικότητα, οι διαδηλωτές απέτυχαν να οργανωθούν πολιτικά, να εκδημοκρατίσουν ουσιαστικά την χώρα σε πλήρη αντιστοιχία με τις δυνατότητες της και να οικοδομήσουν τις απαραίτητες δικλείδες ασφάλειας για την αποτροπή εμφάνισης δυνητικών αυταρχικών κυβερνήσεων. Παράλληλα πρέπει να υπογραμμιστεί και η σημασία των συμφωνιών μεταξύ των αντίπαλων δυνάμεων που υιοθετήθηκαν κατά την περίοδο της δημοκρατικής μετάβασης σε κάθε χώρα. Σε αντίθεση με την Λατινική Αμερική, όπου πρυτάνευσε η λογική, σε αντίστοιχες περιπτώσεις ”στη Μέση Ανατολή, η λογική της διαίρεσης υπερισχύει της αναζήτησης του συμβιβασμού, με τέτοιο τρόπο που οι διάφορες ομάδες αλληλοσπαράσσονται για την εξουσία αντί να τη μοιραστούν».           Χαρακτηριστικά παραδείγματα η Λιβύη, η Υεμένη και φυσικά η Συρία που σήμερα εξακολουθούν να μαστίζονται από εμφυλίους πολέμους.

Από την άλλη, στη διάρκεια της πολυετούς θητείας τους, οι ηγεσίες κατάφεραν να αποδυναμώσουν και να διαβρώσουν τους θεσμούς σε τέτοιο σημείο ώστε κανείς να μην μπορεί να αντιτεθεί στην τερατώδη δράση τους. Έτσι, οι θεσμοί προσωποποιήθηκαν  και η κρατική κυριαρχία μετατράπηκε σε ιδιοκτησία στα χέρια μιας ελίτ, μετατρέποντας έτσι την όποια προσπάθεια εκδημοκρατισμού σε φαύλο κύκλο αυταρχικών κυβερνήσεων. Συνεπώς σήμερα, η φυγή του Άσαντ θα άνοιγε τους ασκούς του Αιόλου και δεν θα απέκλειε ακόμη και την έλευση ενός δυσμενέστερου καθεστώτος (π.χ. η στρατιωτική δικτατορία στην Αίγυπτο).

thought-provoking-paintings-pawel-kuczynski-5

 

Για αυτούς τους λογούς, η διεθνής κοινότητα οφείλει να καταλάβει ότι η παραμονή του Άσαντ στην εξουσία, όσο απεχθές άτομο και αν φαντάζει, είναι απαραίτητη προκειμένου να επαναφέρει την σταθερότητα και να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά το Ισλαμικό Κράτος. Βέβαια θα πρέπει να αποφευχθούν τα λάθη του παρελθόντος και με την συνδρομή της διεθνούς κοινότητας (οικονομική, πολιτική, παροχή τεχνογνωσίας) να γίνουν οι απαραίτητες ενέργειες για την ορθή ανασύσταση του κράτους και την οικοδόμηση στέρεων δημοκρατικών θεσμών, στα πρότυπα μια χώρας της Μέσης Ανατολής. Με αυτόν τον τρόπο θα διασφαλιστεί η ενότητα και η καθολικά αποδεκτή δημοκρατική λειτουργία του πολιτεύματος. Μόνο έτσι η  κρατική κυριαρχία θα αποτελέσει δημόσια ισχύ και δεν θα είναι πια εργαλείο στα χέρια καιροσκόπων και ανθρώπων υποκινούμενων από ιδιοτελή συμφέροντα.

*Τα σκίτσα είναι του Paweł Kuczyński.

 

 

Βιβλιογραφία

 

 

  1. http://monde-diplomatique.gr/?p=943
  2. http://www.foreignaffairs.gr/
  3. http://www.telegraph.co.uk/
  4. http://www.globalresearch.ca/bashar-al-assad-has-more-popular-support-than-the-western-backed-opposition-poll/5495643
  5. http://www.theguardian.com/international

 

Ο Παναγιώτης Μουτσάκης  ειναι φοιτητής στο τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστήμιου Μακεδονίας, με κατεύθυνση τις Πολιτικές Σπουδές και την Διπλωματία και συμμετέχει ως μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της Πανελλήνιας Ένωσης Φοιτητών Πολιτικών και Οικονομικών Επιστημών (GRAPESS)

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest