Βοϊβοντίνα : η ιστορία και ο δρόμος προς την Αυτονομία

Η διάλυση της Γιουγκοσλαβίας ξεκίνησε, όπως είναι γνωστό, στα τέλη της δεκαετίας του 1980. Η ως τότε Ομόσπονδη Λαϊκή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας, μέσα από μία σειρά εθνικιστικών διεκδικήσεων των λαών των Ομόσπονδων Δημοκρατιών και του ισχυρού συγκεντρωτισμού της πρωτεύουσας, οδηήγησε στην ανεξαρτητοποίηση -κατά τις αρχές της δεκαετίας του 1990- τις τέσσερις εκ των έξι ομόσπονδων Δημοκρατιών (Κροατία, Σλοβενία, Βοσνία & Ερζεγοβίνη, Π.Γ.Δ.Μ.). Μέσα στη Νέα Γιουγκοσλαβία, πλέον, βρισκόταν μόνο η Σερβία και το Μαυροβούνιο. Όμως, κάτι το οποίο δεν είναι απόλυτα γνωστό είναι πως, εντός της Γιουγκοσλαβίας, καθεστώς αυτονομίας διατηρούσαν το Κοσσυφοπέδιο και η Βοϊβοντίνα από το 1974 – περιοχές με Αλβανικό και Ουγγρικό στοιχείο αντίστοιχα. Η περίπτωση του Κοσσυφοπεδίου και των συνθηκών που οδήγησαν στην ανεξαρτησία του είναι περισσότερο γνωστά απ’ ό,τι η περίπτωση της βόρειας επαρχίας της Σερβίας, της Βοϊβοντίνας. Η ιστορία της περιοχής αυτής, αποτελούμενης από Μαγυάρους (σ.σ. Ουγγρόφωνους), προχωρά από παρελθόν της Ομοσπονδίας, φτάνοντας μέχρι και σήμερα στην προοπτική ένταξης της Σερβίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η γεωγραφική θέση της Βοϊβοντίνας στην Ευρώπη

Η περιοχή της Βοϊβοντίνας αποτελεί το βόρειο τμήμα της Σερβικής επικράτειας σε μία έκταση 21.506 τ.χλμ., αποτελούμενη από έξι νομούς, και μεγαλύτερη πόλη και πρωτεύουσα το Novi Sad, σχηματίζοντας την περιοχή των βορείων συνόρων της Σερβίας. Η συγκεκριμένη περιοχή αποτελεί ιστορικά «μήλο της έριδος» ήδη από τα παλαιότερα χρόνια, με τους Ουγγρικούς πληθυσμούς να εντοπίζονται πολύ παλαιότερα. Η εύφορη περιοχή που διαπερνάται από τον Δούναβη ήταν ιδιαίτερης σημασίας τόσο για την Οθωμανική Αυτοκρατορία που την κατείχε μέχρι και τα τέλη του 18ου αιώνα, όσο και την Αυτοκρατορία των Αψβούργων που την κατέλαβε έκτοτε. Το γεγονός αυτό προκάλεσε μια διπλή μετανάστευση, τόσο εκ των Σέρβων της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, όσο και των Ούγγρων και Ρουμάνων της Αυστροουγγαρίας. Στα ερχόμενα χρόνια, οι Σέρβοι συνεργάστηκαν με την ηγεσία της αυτοκρατορίας και αποτέλεσαν ισχυρή δύναμη του στρατού, έναντι των Ουγγρικών επαναστάσεων. Ως αποτέλεσμα, παραχωρήθηκε η συγκεκριμένη περιοχή στον έλεγχό τους προς τα τέλη του 19ου αιώνα.

Στον εικοστό αιώνα, πλέον, η Βοϊβοντίνα εντάσσεται το 1918 στο Βασίλειο Σέρβων, Κροατών και Σλοβένων – δηλαδή, τη μετέπειτα Γιουγκοσλαβία. Στην ιστορική περιοχή της Βοϊβοντίνας εντάσσεται κι η Σερβική περιοχή (Fruska Gora), αλλοιώνοντας την πληθυσμιακή σύνθεση της περιοχής (πλειονότητα Ουγγρικού στοιχείου). Σημαντικό στοιχείο στην ιστορία της περιοχής, που θα διαμορφώσει και τη μετέπειτα θέση της εντός της Γιουγκοσλαβίας, είναι η περίοδος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, καθώς η περιοχή κατατμήθηκε σε ζώνης επιρροής και ελέγχου από την Ουγγαρία, που προσάρτησε το βόρειο και δυτικό τμήμα της. Αντίστοιχα, το νοτιοδυτικό τμήμα πέρασε στην Κροατία, και το υπόλοιπο πέρασε στον έλεγχο της Γερμανικής μειονότητας (περίπου 300.000 στην τελευταία απογραφή πριν τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο).

Οι ζώνες ελέγχου της Βοϊβοντίνας την περίοδο της Γερμανικής και όχι μόνο κατοχής

Μετά τη λήξη του πολέμου, η Γερμανική μειονότητα βρέθηκε στο στόχαστρο τόσο των Σοβιετικών απελευθερωτικών δυνάμεων, όσο και του καθεστώτος του Τίτο. Αποτέλεσμα ήταν η δραματική μείωση του πληθυσμού τόσο μέσω του εκτοπισμού του, όσο και μέσω της αλλαγής δηλωμένης ταυτότητας στις απογραφές που διενεργήθηκαν στην επόμενη περίοδο, στις οποίες δεν αναφέρονταν η εθνικότητα Γερμανίας (περίπου 31.000). Στην περιοχή της Βοϊβοντίνας μεταφέρθηκαν χιλιάδες Σέρβοι και Βόσνιοι, προκειμένου να εγκατασταθούν στις Γερμανικές περιουσίες. Αυτή η μετεγκατάσταση είχε ως αποτέλεσμα -και πάλι- την πληθυσμιακή αναμόρφωση της περιοχής, μέσω της δυνατότητας εγκατάστασης στις διάφορες περιοχές της Γιουγκοσλαβίας, ανάλογα με τις οικονομικές ευκαιρίες της εκάστοτε περιόδου και περιοχής – χωρίς, όμως, οι εθνοτικές ομάδες των ομόσπονδων δημοκρατιών να εκπροσωπούνται στην κεντρική πολιτική. Οι διαδικασίες άμεσης και έμμεσης πίεσης, μέσω της κομμουνιστικής πρακτικής και προπαγάνδας, οδήγησαν στη μείωση των μειονοτικών ταυτοτήτων, συγκρίνοντας τις απογραφές του 1951 με το 1981. Το καθεστώς επιθυμούσε τη δόμηση μιας ενιαίας ταυτότητας της Γιουγκοσλαβίας.

Η πολυσυλλεκτικότητα εθνοτικών και θρησκευτικών ομάδων εντός της Γιουγκοσλαβίας οδήγησε στην περαιτέρω ομοσπονδοποίησή της, προκειμένου να αμβλυνθούν πιθανές εντάσεις, όπως και στην Βοιβοντίνα. Η περιοχή της Βοϊβοντίνας απέκτησε περιορισμένη αυτονομία, ήδη από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου, η οποία, όμως, ουσιαστικοποιήθηκε το 1963, με την ίδρυση του σοσιαλιστικού κόμματος της Βοϊβοντίνας και την παροχή εξουσιών στην επαρχία της Βοϊβοντίνας, η οποία οριστικοποιήθηκε με την παροχή εξουσιών αυτοδιοίκησης και υπηρεσιών από το Σύνταγμα του 1974. Η μεταβολή αυτή έδωσε εξουσίες αντίστοιχες με αυτές των Ομόσπονδων Δημοκρατιών στις επαρχίες της Βοϊβοντίνας και του Κοσσυφοπεδίου. Οι εξουσίες αυτές ενίσχυσαν την θέση της περιοχής, σε συνδυασμό με την οικονομική ευμάρεια της επαρχίας, σε σχέση με τις νοτιότερες περιοχές της Γιουγκοσλαβίας. Η αυτοκυβέρνηση στο δεύτερο επίπεδο εντός της Γιουγκοσλαβίας ενίσχυσε το ρόλο των μειονοτήτων (ουγγρικής, κροατικής, σλοβακικής, ρουμανικής), οι οποίες βρίσκονταν στο ποσοστό του 50% του πληθυσμού το 1953, και το οποίο παρέμεινε σε παρόμοια επίπεδα στις επόμενες απογραφές μέχρι το 1981.

Η σημαία της Βοϊβοντίνας

Το τέλος της περιόδου αυτονομίας της Βοϊβοντίνας ήρθε στο 1990, με το Σύνταγμα της Νέας Γιουγκοσλαβίας μετά την ανεξαρτητοποίηση των Ομόσπονδων Δημοκρατιών, στο οποίο πλέον οριζόταν ως επαρχίες της Σερβίας τόσο το Κοσσυφοπέδιο, όσο και η Βοϊβοντίνα. Όλες οι εξουσίες της επαρχίας χάνονται, καθώς και η αναγνώριση των μειονοτήτων, με τους εκπροσώπους της Ουγγρικής μειονότητας -κυρίως- αλλά και των υπολοίπων, να απομακρύνονται από τα σχολεία και τις δημόσιες υπηρεσίες. Το διοικητικό σύστημα που ισχύει μέχρι και σήμερα καθιστά τις μειονότητες, κυριότερα την Ουγγρική, μειοψηφία σε όλες τις περιφέρειες. Ενώ τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, πλέον, βρίσκονταν κάτω από τον έλεγχο της κεντρικής κυβέρνησης. Αυτή η κατάσταση διήρκεσε όλη τη δεκαετία του 1990.

Σε όλο αυτό το πλαίσιο προστέθηκαν οι Σέρβοι πρόσφυγες των περιοχών διαμάχης του πολέμου, τόσο από την Κροατία (Κραίνα κυρίως) αλλά και τη Βοσνία, οι οποίοι αλλοίωσαν σε μεγάλο βαθμό την πληθυσμιακή σύνθεση της Επαρχίας. Παράλληλα, κάτω από τον φόβο του πολέμου και των πιέσεων της Κυβέρνησης του Βελιγραδίου, περίπου 25.000 Ούγγροι αποχωρούν προς την χώρα τους. Οι απογραφές του 1991 και του 2002 δείχνουν αυτή την μεταβολή. Οι Σέρβοι αποτελούν το 57% του πληθυσμού, το οποίο το 2002 ανέρχεται στο 65% (200.000 επιπλέον κάτοικοι).

Η κατάσταση πίεσης αλλάζει από το 2002, με την αυτονομία να ενισχύεται βάσει του νομοθετικού πλαισίου, και την περιοχή να εισέρχεται σε μία περίοδο επανάκαμψης. Το Σύνταγμα του 2006, το οποίο είναι αποτέλεσμα της ανεξαρτησίας του Μαυροβουνίου, βάζει τις θεσμικές βάσεις για την αυτονομία των περιοχών και το σεβασμό των εθνοτικών ομάδων. Οι εντάσεις, σε ηπιότερο βαθμό, συνεχίζονται μέχρι την παραχώρηση αυτονομίας στην περιοχή με τον Νόμο του Συμβουλίου της Βοιβοντινας, που επικυρώθηκε από την Σερβική Βουλή το 2008. Η Βοϊβοντίνα καθίσταται αυτόνομη επαρχία με δική της κυβέρνηση και βουλή. Οι μειονότητες, μετά και την υπογραφή της Σύμβασης-Πλαίσιο για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τα δικαιώματα των μειονοτήτων από την Σερβία το 2006, αποκτούν σειρά δικαιωμάτων σε όλη την επικράτεια της Σερβίας, και ιδιαίτερα στη Βοϊβοντίνα, καθώς εντοπίζονται περιοχές με πληθυσμό μειονοτικό να αποτελεί την πλειοψηφία. Ενδεικτικά αυτών είναι το δικαίωμα εκμάθησης στη δική τους γλώσσα, η ίδρυση πολιτιστικών συλλόγων, σχολείων στη μειονοτική γλώσσα, καθώς και η δυνατότητα συνδιαλλαγής με τις δημόσιες υπηρεσίες στη μειονοτική γλώσσα.

οι περιοχές συγκέντρωσης των μειονοτήτων (απογραφή 2011)

Η αναγνώριση επιπλέον δικαιωμάτων για τη Βοϊβοντίνα ήταν και αποτέλεσμα της ενταξιακής πορείας της Σερβίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με τη σύνταξη του Πλαισίου της Επαρχίας – μια μορφή Συντάγματος που πέρασε σε εφαρμογή το 2010. Στη Βοϊβοντίνα αναγνωρίζονται έξι επίσημες γλώσσες (Σερβικά, Ουγγρικά, Ρουμανικά, Σλοβακικά, Κροατικά και Ρουσινικά). Οι μειονότητες, βάσει των στοιχείων της κυβέρνησης, ξεπερνούν τις 30, στις οποίες αναγνωρίζονται τα δικαιώματα της διδασκαλίας, της ίδρυσης συμβουλίων και πολιτιστικών συλλόγων. Αν και πλέον το ποσοστό των Σέρβων αγγίζει το 67%, οι μειονότητες με κυριότερους τους Ούγγρους 13%, τους Σλοβάκους, τους Κροάτες και τους Ρουμάνους αποτελούν το 2% η καθεμία, αντίστοιχα. Οι υπόλοιπες μειονοτικές ομάδες είναι αριθμητικά μικρότερες, με σημαντική παρουσία σε ορισμένους δήμους και χωριά. Ωστόσο, η πολιτική του Βελιγραδίου αλλά και της αυτόνομης κυβέρνησης είναι κατευναστική, και στόχο έχει την ειρηνική συνύπαρξη των κατοίκων της περιοχής.

Το έμβλημα της αυτόνομης Βοϊβοντίνας

Η κυβέρνηση της Αυτόνομης Επαρχίας της Βοϊβοντίνας επιθυμεί την ίση αντιμετώπιση από το Βελιγράδι, και έχει ως στόχο την δημιουργία μιας Ομοσπονδίας ισότιμων μελών με τη Σερβία. Ο σεβασμός των δικαιωμάτων των μειονοτικών ομάδων αποτελεί συστατικό στοιχείο για τα περαιτέρω βήματα σύγκλισης, τόσο των δύο πλευρών όσο και της Σερβίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση, στην οποία προσδοκά να γίνει μέλος το 2025. Το Ευρωπαϊκό όραμα της Σερβίας περνάει από την Βοϊβοντίνα, και η αγαστή συνεργασία με την αυτόνομη περιοχή των δύο εκατομμυρίων είναι συστατικό στοιχείο στη διαδικασία αυτή.

 

Πηγές:

  1. Κοππά, Μ. (1997). Οι μειονότητες στα μετακομμουνιστικά Βαλκάνια. εκδόσεις Νέα Σύνορα, (σελ. 110-113)
  2. Allcock, J. (2016). Vojvodina, https://www.britannica.com/place/Vojvodina
  3. Government of Vojvodina (2018). Autonomus Province of Vojvodina. http://www.vojvodina.gov.rs/en/autonomous-province-vojvodina
  4. Gobet, G. (2009). Serbia: Autonomy for Vojvodina. https://worldview.stratfor.com/article/serbia-autonomy-vojvodina
  5. Revolvy. (2014). https://www.revolvy.com/main/index.php?s=Socialist%20Autonomous%20Province%20of%20Vojvodina&item_type=topic
  6. Statute of Autonomus Province of Vojvodina http://www.puma.vojvodina.gov.rs/dokumenti/Engleski/pravni_akti/Statut_APV_en.pdf
  7. Barlovac, B. (2013). Tensions rise over Status of Serbian Province. http://www.balkaninsight.com/en/article/tensions-rise-over-status-of-serbia-s-vojvodina
  8. Britannica. (2017). The scramble for Balkans, https://www.britannica.com/place/Serbia/Government-and-society#ref477291
  9. Lewis, M. (2010). Vojvodina: Europe’s Newest Old Autonomous Region. http://www.geocurrents.info/geopolitics/vojvodina-europes-newest-old-autonomous-region
  10. Mentzel, P. (2007). The German minority in inter-war Yugoslavia. http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00905999308408280?journalCode=cnap20
  11. Economist. (2010). Vanishing Vojvodina. http://www.economist.com/node/16155218
  12. OSCE. (2008). Ethnic minorities in Serbia. http://www.osce.org/serbia/30908?download=true

 

 

 

Έχει περάσει αρκετός χρόνος (6 μήνες) από τη δημοσίευση αυτού του άρθρου. Παρακαλούμε συνεχίστε στην ανάγνωσή του έχοντας υπόψη την ημερομηνία δημοσίευσης.

Tagged under:

Κατάγεται από τις Σέρρες. Είναι προπτυχιακός φοιτητής του τμήματος Πολιτικών Επιστημών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για τις διπλωματικές προσομοιώσεις και τα ζητήματα σχετικά με τη διεθνή πολιτική αλλά και την οικονομία. Στην Powerpolitics αρθρογραφεί για τα ζητήματα των Βαλκανίων και στόχος του είναι να παρουσιάζει μια αντικειμενική άποψη και άγνωστες πτυχές για τα θέματα της περιοχής.

Website: https://powerpolitics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest