Κίνα: «χείρα βοηθείας» για το περιβάλλον από την Ανατολή

Η επίσημη ανακοίνωση του Προέδρου των Η.Π.Α., D. Trump, για την «έξοδο» της χώρας από τη Συμφωνία των Παρισίων για την κλιματική αλλαγή (Paris Agreement) προκάλεσε πληθώρα αντιδράσεων παγκοσμίως. Ταυτόχρονα, αναζωπύρωσε και τη διεθνή ανησυχία -που υπήρχε ήδη κατά την αμερικάνικη προεκλογική περίοδο- αναφορικά με το αν και πώς η αποχώρηση των Η.Π.Α. από το Paris Agreement θα επηρέαζε την πολιτική θέση άλλων κρατών, όπως της Κίνας ή της Ινδίας, απέναντι στη Συμφωνία των Παρισίων, αλλά και τη γενικότερη μάχη κατά της κλιματικής αλλαγής. Ειδικά η Κίνα -που αποτελεί τον μεγαλύτερο ρυπαντή της ατμόσφαιρας σήμερα- είναι κρίσιμη σύμμαχος στη μάχη κατά της κλιματικής αλλαγής, και έτσι η πιθανότητα να ακολουθήσει το παράδειγμα της Αμερικής φάνταζε ως ένα καταστροφικό σενάριο.

Ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Donald Tusk, ο Πρωθυπουργός της Κίνας, Li Keqiang, και ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Jean Claude Juncker, στο πλαίσιο της συνάντησης Ε.Ε.- Κίνας στις Βρυξέλλες.

Ωστόσο, τέλος σε τέτοια σενάρια μπήκε σε λιγότερο από 24 ώρες δια στόματος του ίδιου του Πρωθυπουργού της Κίνας, Li Keqiang, σε κοινή δήλωσή του με τον Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Jean Claude Juncker, και τον Πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Donald Tusk, στο πλαίσιο της συνάντησης Ε.Ε.- Κίνας στις Βρυξέλλες. Και οι δύο πλευρές δήλωσαν ότι έχουν δεσμευτεί για την πλήρη εφαρμογή της Συμφωνίας των Παρισίων, και ότι θεωρούν τη δράση κατά της κλιματικής αλλαγής και τη μετάβαση σε «καθαρή» ενέργεια ως πιο σημαντική επιταγή από ποτέ (Reuters). Την ίδια θέση είχε προβάλει και ο Πρόεδρος της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας, Xi Jinping, κατά τον περασμένο Ιανουάριο, στο πλαίσιο του Παγκόσμιου Οικονομικού Forum στο Davos, όπου είχε τονίσει την κατηγορηματική δέσμευσή του στο Paris Agreement (Climate Home). Η Κίνα δεν ήταν, όμως, πάντα με την πλευρά του περιβάλλοντος στη μάχη κατά της κλιματικής αλλαγής – αντίθετα, αποτελούσε μεγάλο πολέμιο κάθε προσπάθειας. Σκοπός, λοιπόν, αυτού του άρθρου είναι να παρουσιάσει αυτή την αλλαγή πολιτικής της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας και, κυρίως, τους λόγους που οδήγησαν σε αυτή, καθώς και τις τελευταίες κινήσεις της εν λόγω χώρας για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής.

«Οι αυξανόμενες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής απαιτούν μια αποφασιστική απάντηση»- Ε.Ε. και Κίνα

Νέα πνοή στην περιβαλλοντική πολιτική της Κίνας

Στην αυγή του προβλήματος της κλιματικής αλλαγής, η Κίνα -η οποία βρισκόταν σε κρίσιμο σημείο στην αναπτυξιακή της πορεία- αντιμετώπισε με δυσπιστία το φαινόμενο, και ήταν εχθρική προς τις προσπάθειες αντιμετώπισής του, αφού αυτές αποτελούσαν εμπόδιο για τα αναπτυξιακά της σχέδια. Μάλιστα, κάποιοι στο Πεκίνο είχαν υποστηρίξει ότι η κλιματική αλλαγή ήταν μια συνωμοσία της Δύσης για να περιορίσουν την ανάπτυξη της Κίνας (The Guardian) – γεγονός που αποτελεί ειρωνεία, αφού το ίδιο επιχείρημα προέβαλε αντίστροφα ο Πρόεδρος της Αμερικής, Donald Trump, κατά τη διάρκεια της προεκλογικής του εκστρατείας. Το 1997, η Κίνα συμμετείχε στις διαδικασίες για τη δημιουργία του Πρωτοκόλλου του Kyoto, το οποίο και υπέγραψε ως αναπτυσσόμενη χώρα του 2ου Παραρτήματος του Πρωτοκόλλου. Αυτό σημαίνει ότι συμπεριλαμβάνεται στη λίστα με τις χώρες που δεν είχαν καμία δεσμευτική υποχρέωση για λήψη μέτρων για την κλιματική αλλαγή, παρόλο που η ίδια καταλαμβάνει ήδη υψηλή θέση στη λίστα με τους ρυπαντές της ατμόσφαιρας, κατέχοντας το 14% του συνόλου των παγκοσμίων εκπομπών CO2. Σημείο καμπής στη στάση της Κίνας μπορεί να θεωρηθεί το έτος 2009, όταν η χώρα -που καταλαμβάνει πλέον το 26% των παγκοσμίων εκπομπών- αρχίζει σταδιακά να αναφέρεται σε περιβαλλοντική πολιτική (The Guardian). Παρά την αποτυχία για επίτευξη παγκόσμιας συναίνεσης και για δημιουργία νέας συμφωνίας στην Κοπεγχάγη κατά το ίδιο έτος, η αλλαγή αρχίζει να επιβεβαιώνεται τo 2014, με τη διμερή συμφωνία μεταξύ Η.Π.Α και Κίνας με σκοπό τη μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Η πορεία μεταστροφής της Κίνας φαίνεται να ολοκληρώνεται το 2015, όταν -όντας πια με διαφορά ο μεγαλύτερος ρυπαντής της ατμόσφαιρας- η χώρα συμμετέχει ενεργά στις διαπραγματεύσεις για το Paris Agreement, το οποίο και επικυρώνει μαζί με τις Η.Π.Α. τον Σεπτέμβρη του 2016 – μια ιστορική στιγμή για τον παγκόσμιο αγώνα κατά της κλιματικής αλλαγής.

Εφόσον, όμως, ο σκεπτικισμός απέναντι στην παγκόσμια κλιματική αλλαγή, αλλά και η ανάγκη της Κίνας για ανάπτυξη, δεν έχουν μεταβληθεί, τί προκάλεσε αυτή τη στροφή 180 μοιρών;

  • Περιβαλλοντικοί λόγοι: Περίπου σαράντα χρόνια βιομηχανοποιημένης οικονομίας στην Κίνα, αλλά και υψηλής παραγωγής διοξειδίου του άνθρακα, ήταν αναμενόμενο να αφήσουν ένα ισχυρό περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Το μεγαλύτερο πρόβλημα εντοπίζεται στη ρύπανση του αέρα, η οποία έχει ξεπεράσει κάθε όριο, οδηγώντας συχνά στο φαινόμενο πυκνού νέφους πάνω από τις πόλεις της χώρας, και προκαλώντας πολλά προβλήματα υγείας στους κατοίκους, όπως άσθμα, αλλεργίες, κ.α. Μάλιστα, το πρόβλημα είναι τόσο μεγάλο, ώστε πολλές φορές έχει σημάνει κόκκινος συναγερμός σε διάφορες πόλεις, εφιστώντας την προσοχή στους κατοίκους, και συστήνοντάς τους να παραμείνουν μέσα στα σπίτια τους, γεγονός που έχει δημιουργήσει αντιδράσεις τόσο από απλούς πολίτες όσο και από τον πολιτικό κόσμο. Ταυτόχρονα, το περιβαλλοντικό ζήτημα αποτελεί και μεγάλη τροχοπέδη για τον τουρισμό, που αποθαρρύνεται λόγω των αποπνιχτικών συνθηκών. Άλλα σημαντικά προβλήματα που αποτελούν το αποτέλεσμα της περιβαλλοντικής υποβάθμισης στην Κίνα, είναι η μόλυνση του εδάφους, η καταστροφή της βλάστησης, αλλά και η έλλειψη νερού. Τέλος, η κινεζική Κυβέρνηση ανησυχεί ιδιαιτέρα για το αν η κλιματική αλλαγή μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα στον εφοδιασμό με τρόφιμα, ενώ πιθανή άνοδος της στάθμης της θάλασσας θα προκαλούσε ένα μεγάλο κύμα μετακίνησης ανθρώπων από τις παραλιακές περιοχές -όπου διαμένει ένα σεβαστό ποσοστό του κινεζικού πληθυσμού- προς την ενδοχώρα.

    Μείγμα της παραγωγής ενέργειας της Κίνας για το 2016

  • Οικονομικοί λόγοι: Καθώς η οικονομική και βιομηχανική ανάπτυξη στην Κίνα φαίνεται να ρίχνει τους ρυθμούς της, γίνεται εμφανής η ανάγκη για αλλαγή του αναπτυξιακού προγράμματος της χώρας, καθώς και για μετάβαση σε ένα σύστημα πιο αποδοτικό ως προς την κατανάλωση ενέργειας και πρώτης ύλης. Η περιβαλλοντική προστασία και οικονομική ανάπτυξη δεν είναι πια δύο αλληλοαποκλειόμενες έννοιες για ένα κράτος, ενώ, αντίθετα, οι αναπτυσσόμενες «πράσινες» μορφές ενέργειας ανοίγουν έναν νέο χώρο για επενδύσεις, αλλά και για πολλές θέσεις εργασίας. Ειδικά η Κίνα -που έχει αρκετά κονδύλια- μπορεί να χρηματοδοτήσει τη σταδιακή απομάκρυνση από την εξάρτησή της από τον άνθρακα, και να μετατραπεί έτσι σε καινοτόμο δύναμη στην παραγωγή, αλλά και εξαγωγή, προϊόντων και ενέργειας με χαμηλή παραγωγή των αερίων που εντείνουν το φαινόμενο του θερμοκηπίου.
  • Πολιτικοί λόγοι: Η μέχρι πρότινος άρνηση συμμετοχής της Κίνας στον αγώνα για την κλιματική αλλαγή είχε δημιουργήσει δυσφορία στους εταίρους της σε όλο τον κόσμο. Κατά τα τελευταία χρόνια, όμως, η Κίνα έχει καταλάβει την ανάγκη να επαναπροσδιορίσει τις ευθύνες της, και να ενισχύσει τη θέση της στη διεθνή σκηνή. Η μετάβαση που πραγματοποιεί προς μια πιο «πράσινη» οικονομία, αλλά και η μάχη της κατά της κλιματικής αλλαγής, μπορεί να ανοίξουν τον διπλωματικό διάλογο και τη συνεργασία με πολλές χώρες – και όχι μόνο με τις Η.Π.Α., όπως έχει γίνει στο παρελθόν. Με την τοποθέτηση της κλιματικής αλλαγής στο κέντρο των διπλωματικών της σχέσεων, η Κίνα έχει την ευκαιρία να προωθήσει ακόμα περισσότερο την παγκόσμια ηγετική της ικανότητα, και να διεκδικήσει κομμάτι από την επιτυχία στον αγώνα υπέρ του περιβάλλοντος – ειδικά τώρα που η Αμερική φαίνεται να πραγματοποιεί βήματα προς τα πίσω.

Νέα μέτρα στον ενεργειακό τομέα

Οι προσπάθειες της Κίνας για τη δημιουργία ενός πιο οικολογικού προφίλ αποτυπώνονται στους στόχους που περιέχονται στο 13ο Πενταετές Σχέδιο για την Οικονομική και Κοινωνική Ανάπτυξη (2016-2020). Οι στόχοι που αφορούν την ενέργεια είναι:

  • Υποχρεωτική μείωση της κατανάλωσης άνθρακα στο 58% μέχρι το 2020.
  • Μείωση της έντασης ενέργειας κατά 15%.
  • Μείωση της έντασης του άνθρακα κατά 18%.
  • Αύξηση του μεριδίου της ενέργειας από μη-ορυκτά καύσιμα στο 15%.
  • Μείωση του μέσου όρου κατανάλωσης άνθρακα που παρέχει ηλεκτρισμό ανά κιλοβατώρα για σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής με καύση άνθρακα, σε λιγότερα από 310 γραμμάρια τυποποιημένου άνθρακα ανά κιλοβατώρα.

    Στόχοι της Κίνας για το 2020

Ο πρώτος στόχος σχετικά με το «καπέλο» του 58% στη χρήση του άνθρακα είναι πολύ σημαντικός, και δείχνει την αποφασιστικότητα της Κίνας να απομακρυνθεί από τη συγκεκριμένη πηγή ενέργειας, ενώ ταυτόχρονα είναι ιδιαίτερα μεγαλεπήβολος, αφού μόλις κατά τον προηγούμενο χρόνο (2016) η κατανάλωση άνθρακα έπεσε από το 64% στο 62%. Η Κίνα έχει δεσμευτεί απέναντι στη διεθνή κοινότητα να κορυφώσει τις εκπομπές του CO2 μέχρι το 2030, επιτυχία που φαίνεται ότι μπορεί να πετύχει αρκετά νωρίτερα -αν όχι ήδη από τώρα-, αφού από το 2014 οι εκπομπές της φαίνεται να έχουν σταθεροποιηθεί, δίνοντας έτσι μια παγκόσμια ευκαιρία για κορύφωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα νωρίτερα και σε χαμηλότερο επίπεδο. Στην προσπάθεια αυτή για μείωση των εκπομπών συμβάλλει και η απόφαση της κινεζικής Διοίκησης να «παγώσει» την κατασκευή εργοστασίων ηλεκτρικής ενεργείας με πρώτη ύλη τον άνθρακα, μέχρι το 2018.

Από την άλλη πλευρά, η Κίνα έχει προχωρήσει σε μεγάλες επενδύσεις στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Το 2014 προσέφερε περίπου 91 δισεκατομμύρια ευρώ σε ανανεώσιμες πηγές παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ κατάφερε να αυξήσει την κατανάλωση «πράσινης» ενέργειας από το 9% στο 12% το 2015. Βέβαια, σ’ αυτό τον τομέα συνεχίζει να υπάρχει το μεγάλο πρόβλημα του δικτύου που εμποδίζει την είσοδο ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές – θέμα που η κινεζική Διοίκηση προσπαθεί να διορθώσει. Τέλος, η Κίνα έχει συμφωνήσει να συμμετάσχει ενεργά στη συνεργασία South-South που δημιούργησαν τα Ηνωμένα Έθνη, με σκοπό να βοηθήσει άλλα κράτη να βελτιώσουν την προσαρμοστικότητά τους απέναντι στην κλιματική αλλαγή.

Επίλογος

Η σημασία της συμβολής της Κίνας στον αγώνα για τη σωτηρία του πλανήτη είναι αδιαμφισβήτητη. Αλλά πραγματικά ουσιώδης είναι και η επιτυχία της προσπάθειας αυτής μέσω των μέτρων που υιοθέτησε η εν λόγω χώρα, και κυρίως η επίτευξη μιας συλλογικής, παγκόσμιας και συντονισμένης προσπάθειας κατά της κλιματικής αλλαγής, πριν η αντιστροφή της παρούσας κατάστασης γίνει αδύνατη.

Πηγές:

  1. Lin, A. (2017). Understanding China’s New Mandatory 58% Coal Cap Target. Available at: https://www.nrdc.org/experts/alvin-lin/understanding-chinas-new-mandatory-58-coal-cap-target [Accessed: 16 Jun. 2017]
  2.  Emmott, R. and Bartunek, R. (2017). As U.S. retreats, EU and China seek climate leadership at summit. Available at: http://www.reuters.com/article/us-eu-china-idUSKBN18R3A4 [Accessed: 16 Jun. 2017]
  3. Lin, A. (2016). China’s New Plans Deepen Action on Climate Chang. Available at: https://www.nrdc.org/experts/alvin-lin/chinas-new-plans-deepen-action-climate-change [Accessed: 16 Jun. 2017]
  4. Hilton, I. (2016). China emerges as global climate leader in wake of Trump’s triumph. Available at: https://www.theguardian.com/environment/2016/nov/22/donald-trump-success-helps-china-emerge-as-global-climate-leader [Accessed: 16 Jun. 2017]
  5. Qing, W. and Audeyev, S. (2016). China’s 13th Five Year Plan: Environment. Available at: http://www.kwm.com/en/au/knowledge/insights/china-13th-5-year-plan-environment-sustainability-initiatives-20160414 [Accessed: 16 Jun. 2017]

Tagged under:

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest