Τσετσενία: Μία περιοχή χωρίς ομοφυλόφιλους

Το Μάρτιο του 2017, ένας ακτιβιστής ΛΟΑΤΚ+ δικαιωμάτων στην περιοχή της Τσετσενίας έφερε στο προσκήνιο το αίτημα για τη δημιουργία Pride στην περιοχή. Το αίτημα αυτό «ανάστησε» ένα αρχαίο τοπικό έθιμο, σύμφωνα με το οποίο μία οικογένεια μπορεί να σκοτώσει ένα μέλος της, το οποίο την ατιμάζει με τη συμπεριφορά του. Η επαναφορά του εθίμου, σε συνδυασμό με τις πολιτικές πρακτικές του Προέδρου της Τσετσενίας, Ramzan Kadyrov, και της πολιτικής απάθειας και αδράνειας των ρωσικών αρχών και του Vladimir Putin, οδήγησαν γαλλικές ΜΚΟ στο να ζητήσουν από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο (από εδώ και πέρα ως Δικαστήριο) να ερευνήσει την υπόθεση της «γκέη γενοκτονίας» (gay genocide) στη περιοχή της Τσετσενίας. Σκοπός του άρθρου είναι η μελέτη, ανάλυση και κριτική προσέγγιση των ΛΟΑΤΚ+ δικαιωμάτων στην περιοχή της Ρωσίας, και συγκεκριμένα της περιφέρειας της Τσετσενίας, και η αναζήτηση του ρόλου της διεθνούς κοινότητας και του Δικαστηρίου στην εξάλειψη των συστηματικών καταπιέσεων της κοινότητας.

Τα ΛΟΑΤΚ+ δικαιώματα στη Ρωσία

Η Ρωσία αποτελεί μία από τις χώρες-ορόσημα στις ακαδημαϊκές, επιστημονικές και ακτιβιστικές συζητήσεις περί ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η πολύχρονη αμφισβήτηση και ακύρωση των θεμελιωδών ελευθεριών των πολιτών με διαφορετικό σεξουαλικό προσανατολισμό, ταυτότητα φύλου ή χαρακτηριστικά φύλου παγιώνεται το 2013. Η παγίωση έρχεται με την αποδοχή και έγκριση της τροπολογίας «με το Σκοπό της Προστασίας Ανηλίκων από Πληροφορίες που Υπερασπίζονται την Άρνηση των Παραδοσιακών Οικογενειακών Αξιών» σε ομοσπονδιακό νόμο για τη προστασία των ανηλίκων από τη διαδικτυακή πορνογραφία και τα ναρκωτικά (Bennetts, 2015). Η τροπολογία αυτή άρχισε να εφαρμόζεται, άμεσα, με την περίπτωση δύο ακτιβιστών, τους Nikolai Alexeyev και Yaroslav Yevtushenko, οι οποίοι κρατούσαν το πανό της εικόνας έξω από μία βιβλιοθήκη. (Luhn, 2015)

Το πανό αναγράφει: «Δεν υπάρχει gay προπαγάνδα. Δε γίνεσαι gay, γεννιέσαι gay.»

Toν Οκτώβριο του 2015 ένα νέο νομοσχέδιο πήγε προς διαβούλευση και, τον Ιανουάριο του 2016, πέρασε το στάδιο της πρώτης ανάγνωσης. Το συγκεκριμένο νομοσχέδιο πρότεινε την επιβολή ποινών για πράξεις που προωθούν μη παραδοσιακές σεξουαλικές σχέσεις στο δημόσιο χώρο (όπως το φιλί ομόφυλου ζευγαριού, ή να κρατιούνται από τα χέρια δύο άτομα του ίδιου φύλου), αλλά προέβλεπε μέχρι και τη κράτηση για δεκαπέντε (15) ημέρες, σε περίπτωση που αυτές οι πράξεις τελεσθούν κοντά σε εκπαιδευτικούς ή πολιτισμικούς χώρους, ή υπηρεσίες νέων. Παρότι το συγκεκριμένο νομοσχέδιο δεν προχώρησε, καθώς θεωρήθηκε πολύ «ασαφές και γενικό», μόνο και η εισαγωγή του στις νομοπαρασκευαστικές διαδικασίες αναδεικνύει τη συνεχόμενη κοινωνικοπολιτική καταπίεση των ΛΟΑΤΚ+ πολιτών της Ρωσίας, αλλά και την απόπειρα εντονότερου νομικού περιορισμού των θεμελιωδών ελευθεριών και δικαιωμάτων τους, υπερασπίζοντας τις «παραδοσιακές, πατριαρχικές και Χριστιανικές αξίες» (Cooper, 2016).

Ωστόσο, ο νόμος για τη «gay propaganda», όπως είθισται να ονομάζεται η τροπολογία του 2013, σε πρόσφατη απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, θεωρήθηκε ότι είναι αντίθετος στα ευρωπαϊκά ιδεώδη και τις αξίες της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, την οποία επικύρωσε το 1998 η Ρωσία. Πρώτον, καταπατά την ελευθερία της έκφρασης, καθώς το δικαστήριο θεώρησε ότι η Ρωσία δεν κατάφερε να αποδείξει πως η ατομική έκφραση των ΛΟΑΤΚ+ πολιτών μπορεί να μειώσει την αξία της παραδοσιακής οικογένειας και να την αλλοιώσει, ούτε να αποδείξει ότι η σεξουαλικότητα μπορεί να μεταβληθεί από εξωτερικούς παράγοντες. Δεύτερον, παραβιάζει την αρχή της μη διάκρισης, κάνοντας σαφές ότι τα ομόφυλα ζευγάρια είναι κατώτερα, και ότι παράγει διαφορές μεταξύ των πολιτών, λόγω του σεξουαλικού προσανατολισμού (Chan, 2017). Γίνεται, λοιπόν, κατανοητό ότι το ως τώρα νομικό και πολιτικό ιστορικό της Ρωσίας όχι μόνο δεν είναι ουδέτερο ως προς τα δικαιώματα της ΛΟΑΤΚ+ κοινότητας, αλλά διαμορφώνει εχθρικές συνθήκες ως προς την αξιοπρεπή διαβίωσή τους και την προστασία τους.

Τσετσενία, ετεροκανονικότητα και γενοκτονία

Οι υπάρχουσες συνθήκες που αναλύθηκαν για τη Ρωσία, διαχέονται στις διάφορες περιφέρειες της χώρας όπου, όμως, συνδυάζονται και συνθέτονται με τις επιμέρους πραγματικότητες και κοινωνικοπολιτισμικές περιστάσεις. Πιο συγκεκριμένα, μία από τις περιφερειακές περιοχές της Ρωσίας που έχει δημιουργήσει πληθώρα αντιδράσεων στη διεθνή κοινότητα είναι η Τσετσενία. Συμβολική φιγούρα στην υπόθεση της Τσετσενίας αποτελεί ο Ramazan Kadyrov, επικεφαλής της περιφέρειας της Τσετσενίας, του οποίου οι δηλώσεις απεικονίζουν και αναδιαμορφώνουν ένα πυκνό πεδίο ετεροκανονικότητας και απόρριψης εναλλακτικών πραγματικοτήτων.

Τον Απρίλιο του 2017 ειδικοί για θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων από τον ΟΗΕ κάνουν επίσημο λόγο για αύξηση των ομοφοβικών επιθέσεων, βίαιων κρουσμάτων και ρητορικής μίσους στην Τσετσενία, καλώντας τον Putin και τον Kadyrov να πάρουν επίσημη θέση κατά των επιθέσεων. Ο Kadyrov δηλώνει επίσημα, μέσω εκπροσώπου του, ότι δεν υπάρχουν τέτοια κρούσματα και επιθέσεις στη Τσετσενία, διότι δεν είναι δυνατόν να «φυλακίσεις άτομα που δεν υπάρχουν σε μία περιοχή» (Pasha-Robinson, 2017). Συνεχίζει λέγοντας ότι ακόμα και αν υπήρχαν ομοφυλόφιλοι στην περιοχή, δεν θα χρειαζόταν να δράσουν οι επίσημοι φορείς, μιας και η οικογένεια θα αναλάμβανε την αποτελεσματική αντιμετώπισή τους. Χτίζοντας πάνω στην ήδη υπάρχουσα κατάσταση, η επικεφαλής του Συμβουλίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων της Τσετσενίας αναφέρει ότι δεν έχει λάβει ούτε μία τέτοια αναφορά για ομοφοβικές επιθέσεις, αλλά και να είχε λάβει, δεν θα την εξέταζε. Αυτό διότι οι άνθρωποι της Τσετσενίας, σεβόμενοι τα ήθη και τον πολιτισμό της περιοχής, θα αναλάμβαναν αυτές τις περιπτώσεις και θα «εξοστράκιζαν» τα όποια φαινόμενα.

Ο Ramzan Kadyrov σε συνέντευξή του λέγοντας «Δεν έχουμε ομοφυλόφιλους». Πηγή: POLITICO

Ο Putin, από την πλευρά του, υποστηρίζει τα λεγόμενα του Kadyrov και των φορέων της περιοχής, λέγοντας ότι δεν έχει λάβει κάποια αναφορά, ούτε επίσημες καταγγελίες από πολίτες της περιοχής. Οι συνεχόμενες αναφορές ΜΚΟ, διεθνών οργανισμών και πολιτικών δηλώσεων του δυτικού κόσμου, περιγράφονται από τις Ρώσικες αρχές ως προσπάθεια υποδούλωσης της Ρωσίας και στιγματισμού της χώρας. Όπως αναφέρει και ο ίδιος ο Kadyrov «Δεν έχουμε ομοφυλόφιλους…αν έχουμε, πάρτε τους στον Καναδά«. (Guerrasio, 2017)

Διαμορφώνεται, λοιπόν, ένα πολυεπίπεδο και περίπλοκο δίκτυο λόγων και δηλώσεων, το οποίο στηρίζεται στην διαιώνιση της ετεροκανονικότητας και τη διαγραφή διαφορετικών σεξουαλικών προτιμήσεων, στη διατήρηση των ηθών, του πολιτισμού και της τιμής της περιοχής, και στην εναντίωση προς τα δυτικά, φιλελεύθερα πρότυπα δημοκρατίας και κοινωνικής συμβίωσης. Παγιώνεται ένα σταθερό δίπολο «Εμείς-Άλλοι», πολιτισμικά ιεραρχημένο, το οποίο έχει ως κεντρικό άξονα την αποδοχή, ή μη, της ομοφυλοφιλίας. Από τη μία πλευρά η Τσετσενία και η Ρωσία, διατηρώντας την παραδοσιακή, πατριαρχική μορφή της οικογένειας και της κοινωνίας, βάζοντας στα όρια της διανοησιμότητας (intelligibility) τις διαφορετικές σεξουαλικές προτιμήσεις. Επαναφέρει, παράλληλα, αρχαία έθιμα, που προσομοιάζουν στις «δολοφονίες τιμής», μιας και η ομοφυλοφιλία θεωρείται ασθένεια και είναι ατιμωτική για την οικογένεια που έχει στα μέλη της ομοφυλόφιλους. Από την άλλη η Δύση, η οποία έχει φθαρεί, αλλοιωθεί, και αποδέχεται τέτοια φαινόμενα και ασθένειες.

Γαλλικές ΜΚΟ κατηγορούν τη Ρωσία για ‘γκέη γενοκτονία’, έναν όρο σύγχρονο στις διεθνείς διαδικασίες απονομής δικαιοσύνης. Οι στοχευμένες επιθέσεις, δηλώσεις και ενέργειες των πολιτικών φορέων και προσώπων της περιοχής αποτελούν συστατικό στοιχείο για την κατηγορία αυτή (Rummel, 2011). Οι συστηματικές εξαφανίσεις προσώπων και δολοφονίες ανθρώπων με βάση το σεξουαλικό τους προσανατολισμό, η πρόκληση σοβαρού σωματικού πόνου και σωματικής κακοποίησης μίας ομάδας, αλλά και η στοχευμένη χειροτέρευση των συνθηκών διαβίωσης μίας συγκεκριμένης ομάδας, στοιχειοθετούν την κατηγορία των ΜΚΟ, ανάγοντας το ζήτημα σε ένα θέμα που πρέπει να αναλάβει η διεθνής δικαιοσύνη. Ωστόσο, η δήλωση της Ρωσίας για αποχώρηση από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο δημιουργεί κωλύματα σε πολλά επίπεδα, τα οποία δεν είναι εύκολο να διευθετηθούν. (BBC News, 2016)

Καταληκτικά, συμπεραίνουμε ότι η επιμονή της διεθνούς κοινότητας να αντιμετωπίσει αυτά τα φαινόμενα δικαιολογούνται πλήρως. Οι στοχευμένες, συστηματικές επιθέσεις ενάντια μίας συγκεκριμένης κοινωνικής ομάδας δεν μπορούν να δικαιολογηθούν στη βάση καμίας παράδοσης και σεβασμού σε πολιτισμικά πρότυπα, τα οποία καταργούν την έννοια της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Ωστόσο, οφείλουμε να αναλογιστούμε αν τα φαινόμενα αυτά είναι καινούρια, ή αν αποτελούν μία διαχρονική κατάσταση η οποία, ως τώρα, δεν ήταν αρκετά ‘mainstream’ για να συζητηθεί σε διεθνές επίπεδο, και να αναδυθούν αιτήματα για απόδοση δικαιοσύνης. Γνωρίζοντας ότι οι επιθέσεις και οι διακρίσεις ενάντια της ΛΟΑΤΚ+ κοινότητας στη Ρωσία είναι ένα διαχρονικό φαινόμενο, οφείλουμε, με αφορμή την Τσετσενία, να αναπροσαρμόσουμε τις πολιτικές δράσεις και τις διαδικασίες, καθώς τα εθνικά ζητήματα ανάγονται σε ζητήματα που πρέπει να επιλυθούν από τους διεθνείς οργανισμούς.

Πηγές:

  1. Bennetts, M. (2015). Fear and family values in Putin’s Russia. [online] POLITICO. Available at: http://www.politico.eu/article/fear-and-family-values-in-putins-russia-gay-propaganda-law-vitaly-milonov/ [Accessed 21 Jul. 2017].
  2. Luhn, A. (2015). LGBT website founder fined under Russia’s gay propaganda laws. [online] Τhe Guardian. Available at: https://www.theguardian.com/world/2015/jul/29/lgbt-yelena-klimova-fined-russia-gay-propaganda-laws [Accessed 21 Jul. 2017].
  3. Cooper, T. (2016). Dispatches: Jail Time for Being Gay in Russia. [online] Human Rights Watch. Available at: https://www.hrw.org/news/2016/01/14/dispatches-jail-time-being-gay-russia [Accessed 21 Jul. 2017].
  4. Chan, S. (2017). Russia’s ‘Gay Propaganda’ Laws Are Illegal, European Court Rules. [online] Nytimes.com. Available at: https://www.nytimes.com/2017/06/20/world/europe/russia-gay-propaganda.html [Accessed 21 Jul. 2017].
  5. Pasha-Robinson, L. (2017). Chechyna is ‘telling parents to kill their gay sons or they will’. [online] The Independent. Available at: http://www.independent.co.uk/news/world/europe/chechnya-parents-kill-gay-sons-russia-region-government-chechen-leader-ramzan-kadyrov-a7714591.html [Accessed 21 Jul. 2017].
  6. Guerrasio, J. (2017). Anti-gay threats, Geiger counters, and insecurities about John Oliver: HBO’s journey to interview the Chechen leader. [online] Business Insider. Available at: http://www.businessinsider.com/hbo-real-sports-ramzan-kadyrov-interview-2017-7 [Accessed 21 Jul. 2017].
  7. Rummel, R. (2011). Genocide: Meaning and Definition. [online] Hawaii.edu. Available at: https://www.hawaii.edu/powerkills/GENOCIDE.ENCY.HTM [Accessed 21 Jul. 2017].
  8. BBC News. (2016). Russia withdraws from International Criminal Court treaty. [online] Available at: http://www.bbc.com/news/world-europe-38005282 [Accessed 21 Jul. 2017].

Tagged under:

Ο Χριστόφορος - Δημήτριος Ζαφείρης είναι μεταπτυχιακός φοιτητής Σπουδών Φύλου στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών, ενώ αποφοίτησε από το τμήμα Κοινωνιολογίας του ίδιου πανεπιστημιακού φορέα. Κύρια ενδιαφέροντα του οι προσεγγίσεις διεθνών πολιτικών και διεθνούς τρομοκρατίας, τα ανθρώπινα δικαιώματα και η προστασία μειονοτήτων.

Website: https://powerpoltics.eu

   Ροή άρθρων Συντάκτη

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Περισσότερα από την Power Politics:

Log in or Sign Up

Pin It on Pinterest