Κατά τη διάρκεια της προεδρίας Putin, ο ρόλος του Ισραήλ στην πολιτική της Ρωσίας για τη Μέση Ανατολή παρουσιάζεται ενισχυμένος. Ο Putin, ξεπερνώντας κάθε προηγούμενο Ρώσο ηγέτη ως προς την εξωτερική πολιτική που ανέπτυξε με το Ισραήλ, ανέλαβε πολυάριθμες δράσεις, προκειμένου να βελτιώσει τους οικονομικούς και στρατηγικούς δεσμούς της χώρας του με το Ισραήλ. Την ίδια στιγμή, ωστόσο, οι σχέσεις του Κρεμλίνου με μερικούς από τους πολιτικούς και οικονομικούς αντιπάλους του Ισραήλ λειτουργούν ανασταλτικά στην πλήρη ανάπτυξη των Ρωσο-Ισραηλινών σχέσεων. Αυτό γίνεται εμφανές από την ισραηλινή απάντηση επί της αμφιλεγόμενης απόφασης του Κρεμλίνου, τον Φεβρουάριο του 2006, να προσκαλέσει τη Hamas στη Μόσχα για συναντήσεις με υψηλόβαθμους Ρώσους αξιωματούχους.

Συνολικά, όμως, η Ρωσο-Ισραηλινή συνεργασία δεν ήταν ποτέ πιο στενή. Όπως δήλωσε ο Putin στους ισραηλινούς οικοδεσπότες του τον Απρίλιο του 2005, “έχουμε όλες τις προϋποθέσεις για την επιτυχία και, το πιο σημαντικό, υπάρχει η θέληση και η επιθυμία αμφοτέρων των πλευρών να ενισχύσουν τη φιλία, την εμπιστοσύνη και τη συνεργασία μας, και να χτίσουμε μια εποικοδομητική συνεργασία μαζί”. Το γενικότερο εμπόριο μεταξύ των δύο χωρών έχει διπλασιαστεί υπό τον Putin και, σήμερα, ανέρχεται σε σχεδόν 1,5 δισεκατομμύρια δολάρια για το απευθείας εμπόριο, και πάνω από 1 δισεκατομμύριο δολάρια για τις ενεργειακές συμφωνίες στον τομέα των επενδύσεων. 

Επίσης, Ισραηλινοί και Ρώσοι συνεργάζονται σε τομείς όπως η βαριά βιομηχανία, η αεροπορία, η ενέργεια και η ιατρική. Από το 1989, σχεδόν ένα εκατομμύριο Εβραίοι από την πρώην Σοβιετική Ένωση έχουν μεταναστεύσει στο Ισραήλ, δημιουργώντας μια φυσική οικονομική γέφυρα μεταξύ των δύο χωρών. Σήμερα, οι εν λόγω μετανάστες αποτελούν το 20% του πληθυσμού του Ισραήλ. Όπως δήλωσε ο Putin στην αιγυπτιακή εφημερίδα Al-Ahram τον Απρίλιο του 2005, η Ρωσία “δεν αδιαφορεί για την τύχη αυτών των ανθρώπων”, πολλοί από τους οποίους έχουν διπλή -ισραηλινή και ρωσική- υπηκοότητα και επιχειρηματικούς δεσμούς και με τις δύο χώρες. Ανάμεσα στους μετανάστες, υπάρχουν και πολλοί ισχυροί ολιγάρχες – Leonid Nevzlin, Vladimir Dubov και Mikhail Brudno, όλοι πρώην συνεργάτες του Mikhail Khodorkovsky στη Yukos, Vladimir Gusinsky, μεγιστάνας των μέσων ενημέρωσης, και Arkadi Gaydamak, ύποπτος ως έμπορος όπλων. Επίσης, αρκετοί από τους πλουσιότερους επιχειρηματίες που επενδύουν στο Ισραήλ, καταζητούνται από τη ρωσική κυβέρνηση, η οποία διατείνεται πως οι προαναφερθέντες άνδρες διοχέτευσαν εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια σε ισραηλινούς τραπεζικούς λογαριασμούς. Μέχρι στιγμής, η ισραηλινή κυβέρνηση απέρριψε τα αιτήματα της Μόσχας για την έκδοσή τους.

Ωστόσο, αν και έχουν δημοσιευθεί αρκετά σκάνδαλα που αφορούν Ρωσο-Ισραηλινούς επιχειρηματίες, αυτά δεν έχουν επηρεάσει τη συνεργασία των δύο χωρών σε άλλους τομείς και, κυρίως, στον τομέα της ενέργειας. Παρόλο που η Ισραηλινή κυβέρνηση δεν δημοσιοποιεί τους εξαγωγείς ενέργειας, εκφράζει ανησυχίες πως τα πλούσια σε πετρέλαιο κράτη του Περσικού Κόλπου -που ήδη το μποϊκοτάρουν- μπορούν να ενεργήσουν με τρόπο τέτοιο, ώστε να κλείσουν τις διόδους για μεταφορά και εισαγωγή ενέργειας από άλλες χώρες προς το Ισραήλ. Ένας υψηλόβαθμος Ισραηλινός διπλωμάτης αποκάλυψε, μάλιστα, πως το 88% του αργού πετρελαίου του Ισραήλ προέρχεται από την πρώην Σοβιετική Ένωση. Η δομή της τρέχουσας συμφωνίας παρέχει στο Ισραήλ πρόσβαση σε ακατέργαστο –υψηλής περιεκτικότητας σε θείο- πετρέλαιο, μερικές φορές κακής ποιότητας, σε μειωμένες τιμές της αγοράς, κάτι που είναι εξαιρετικά συμφέρον για την αγοραστική δυνατότητα του Ισραήλ. Επιπλέον, η εξάρτηση του Ισραήλ από τη ρωσική ενέργεια αυξάνεται. Μετά από μια συνεδρίαση, τον Ιούνιο του 2004, ανάμεσα στον Alexey Miller, πρόεδρο της Gazprom, και στον πρωθυπουργό Sharon, το Ισραήλ υποσχέθηκε να αυξήσει το μερίδιο του ρωσικού φυσικού αερίου στο ενεργειακό ισοζύγιο, από το 1% στο 25%, μέχρι το 2025. Το Νοέμβριο του 2005, αναφέρθηκε πως o αγωγός φυσικού αερίου Blue Stream, ένα έργο 3,4 δισεκατομμυρίων δολαρίων μεταξύ της Ρωσίας και της Τουρκίας, θα έπρεπε να επεκταθεί στο Ισραήλ μέσω του αγωγού Eilat-Ashkelon, ώστε να επιτρέψει την εξαγωγή του πετρελαίου και του φυσικού αερίου της Ρωσίας και του Αζερμπαϊτζάν από δεξαμενόπλοια -μέσω της Ερυθράς Θάλασσας- στην Κίνα και -μέσω της διώρυγας του Σουέζ- στη Νότια Ευρώπη. Εάν επιβεβαιωνόταν το γεγονός ότι ο Blue Stream επρόκειτο να επεκταθεί στον Eilat, το Ισραήλ θα γινόταν αμέσως ένας σημαντικός περιφερειακός κόμβος πετρελαίου και φυσικού αερίου, ο οποίος θα εισέπραττε εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια σε δασμολογικά έσοδα και, εν τέλει, θα επιτύγχανε κάποια αναγκαία και σημαντική ενεργειακή ασφάλεια για το ίδιο το κράτος.

Η πιο ορατή περιοχή, ωστόσο, της στενής συνεργασίας μεταξύ της Ρωσίας και του Ισραήλ είναι η σχετική με την καταπολέμηση της τρομοκρατίας. Το Ισραήλ ήταν από τις πρώτες χώρες που προσέφερε την υποστήριξή του προς τη Ρωσία μετά την τραγωδία του Beslan το 2004, κατά την οποία σχεδόν 300 άνθρωποι, κυρίως παιδιά, έχασαν τη ζωή τους σε ομηρία από Τσετσένους αντάρτες. “Το Ισραήλ, το οποίο έχει αγωνιστεί κατά της τρομοκρατίας για πολλά χρόνια, στέκεται δίπλα στον ρωσικό λαό, και στέλνει τα συλλυπητήριά του” είχε δηλώσει χαρακτηριστικά ο Ariel Sharon, συνεχίζοντας ότι “δεν υπάρχει καμία δικαιολογία για την τρομοκρατία, και αυτή είναι η στιγμή για τον ελεύθερο, δίκαιο και ανθρωπιστικό κόσμο να ενωθεί και να καταπολεμήσει αυτή τη φρικιαστική μάστιγα, η οποία δεν γνωρίζει ούτε σύνορα ούτε περιορισμούς”. Οι δηλώσεις αυτές δεν ήταν ένα διάλειμμα από το παρελθόν. Από το 1999, Ισραηλινοί αξιωματούχοι είχαν τονίσει την ομοιότητα ανάμεσα σε Τσετσένους και Παλαιστίνιους ισλαμιστές τρομοκράτες, και επανέλαβαν την ανάγκη να ανταποκριθούν δυναμικά στην τρομοκρατία, σε ένα ευρύτερο πλαίσιο. Ύστερα από μια πληθώρα τρομοκρατικών επιθέσεων -από το 1999, μέχρι το 2004- σε ρωσικές πολυκατοικίες, μετρό, αεροπορικές εταιρείες και θέατρα, και σε συνδυασμό με τις ανεπαρκείς απαντήσεις από τις ρωσικές υπηρεσίες ασφάλειας, οι υπηρεσίες πληροφοριών της Ρωσίας εγκαινίασαν μια στενή συνεργασία με τους ομολόγους τους στην Ιερουσαλήμ. Αν και οι πράκτορες της Mossad πραγματοποίησαν κρυφές συναντήσεις με Ρώσους στο Κρεμλίνο κατά τη διάρκεια της θητείας του Yeltsin και τα πρώτα χρόνια του Putin στην εξουσία, το επίπεδο συνεργασίας αυξήθηκε καθοριστικά μετά την τραγωδία του Beslan, το 2004. Όπως δήλωσε ο Ehud Olmert, ο εν συνεχεία Αντιπρόεδρος του Ισραήλ, τον Νοέμβριο του 2004: “Νομίζω ότι υπάρχει μια αυξανόμενη συνειδητοποίηση της Ρωσίας ότι [οι Ρώσοι] πρέπει να γίνουν πιο προετοιμασμένοι για τις μελλοντικές τρομοκρατικές επιθέσεις, και ότι είναι μια καλή ιδέα να συγκρίνουν τις σημειώσεις τους μαζί μας”. Οι συνομιλίες υψηλόβαθμων στελεχών έχουν επικεντρωθεί σε τρεις τομείς: εκπαίδευση, ασφάλεια των συνόρων, και όπλα. Από το 2004, ρωσικές και ισραηλινές αντιτρομοκρατικές δυνάμεις έχουν προχωρήσει σε κοινή μυστική εκπαίδευση, ενώ υπάρχουν σχέδια για πραγματοποίηση από κοινού αντιτρομοκρατικών ασκήσεων. Η ισραηλινή αστυνομία, κατόπιν αιτήματος της Μόσχας, συνέταξε εκθέσεις λεπτομερών εναλλακτικών ανταποκρίσεων στις κρίσεις ομηρίας στο Nord-Ost Theater και το Beslan. Όσον αφορά στο θέμα της ασφάλειας των συνόρων, το Ισραήλ έχει προτείνει να μεταρρυθμίσει η Μόσχα το σύστημα συλλογής πληροφοριών και τα πρακτορεία προστασίας των συνόρων της. Τον Νοέμβριο του 2005, η Jerusalem Post ανέφερε πως Ισραηλινοί και Ρώσοι ειδικοί αναπτύσσουν από κοινού ένα σχέδιο για φράκτη ασφαλείας κατά μήκος των συνόρων με την Τσετσενία, παρόμοιο με τον ισραηλινό φράκτη στη Γάζα και τη Δυτική Όχθη. Τέλος, όπως έχει αναφερθεί ευρέως στον ρωσικό και ισραηλινό Τύπο, ο Dmitry Kozak, απεσταλμένος του Putin στην περιοχή του Βορείου Καυκάσου, έχει περάσει το μεγαλύτερο μέρος της θητείας του, από τον Μάρτιο του 2004, σε μετακινήσεις μεταξύ της Μόσχας και της Ιερουσαλήμ, υπογράφοντας αντιτρομοκρατικές και οπλικές συμφωνίες. Τον Νοέμβριο του 2005, για παράδειγμα, η κρατικά χρηματοδοτούμενη RIA News ανέφερε πως o Kozak είχε διαπραγματευτεί μια συμφωνία, με βάση την οποία το Ισραήλ θα πουλούσε μη επανδρωμένα ιπτάμενα οχήματα στη Ρωσία, που θα βοηθούσαν στην αποτελεσματικότερη περιπολία των συνόρων της χώρας με την Τσετσενία. Ακόμα και η ένταση που προκλήθηκε από την επίσκεψη της Hamas στη Μόσχα, τον Μάρτιο του 2006, δεν διατάραξε ιδιαίτερα την αντιτρομοκρατική συνεργασία μεταξύ των δύο χωρών. Μάλιστα, μια κοινή ομάδα εργασίας επί της καταπολέμησης της τρομοκρατίας, τοποθετημένη μεταξύ των αρχών επιβολής του νόμου στις δυο χώρες από το φθινόπωρο του 2004, συναντήθηκε στο Ισραήλ στις 13 Μαρτίου 2006, λίγες ημέρες μετά την επίσκεψη της Hamas, με σκοπό να δημιουργήσει μια ενιαία βάση δεδομένων των διεθνών τρομοκρατικών οργανώσεων και των ηγετών τους.

Με έμφαση στην οπλική βιομηχανία, οι δύο χώρες από κοινού παράγουν και πωλούν στρατιωτικό εξοπλισμό στην παγκόσμια αγορά, συμπεριλαμβανομένων ελικοπτέρων και αεροσκαφών τύπου AWACS. Σε ιδιωτικές συνομιλίες, ανώτεροι Ισραηλινοί αξιωματούχοι παραδέχονται πως και άλλες συμβάσεις όπλων έχουν υπογραφεί, αλλά δεν έχουν δημοσιευτεί λεπτομέρειες.

Λαμβάνοντας υπόψη το νέο διεθνές πλαίσιο και τα παρατεταμένα προσωπικά συμφέροντα στο πλαίσιο της κυβέρνησής του, ο Putin είχε την ευκαιρία να επαναπροσδιορίσει την πολιτική της χώρας του στη Μέση Ανατολή γενικότερα, αλλά και σε σχέση με το Ισραήλ ειδικότερα. Αν και έχει βασιστεί στο Ισραήλ προκειμένου να διαφοροποιήσει τα ρωσικά οικονομικά συμφέροντα, και να εκπαιδεύσει τον πολιορκούμενο μηχανισμό ασφαλείας της Ρωσίας, έχει χρησιμοποιήσει, επίσης, τη μεγάλη προβολή της σύγκρουσης μεταξύ Ισραηλινών και Παλαιστινίων για να θέσει τον εαυτό του ως βασικό παράγοντα της ειρηνευτικής διαδικασίας ενώπιον της διεθνούς κοινότητας. Συνοπτικά, ο Putin έχει προσπαθήσει να προωθήσει τη Ρωσία ως έναν ανεξάρτητο και αμερόληπτο διεθνή παράγοντα. Οι στενές σχέσεις με το Ισραήλ επιδιώκουν να ισχυροποιήσουν αυτό το προφίλ, μαζί με την ταυτόχρονη ανάληψη σημαντικού ρόλου στην επίλυση της διένεξης μεταξύ Ισραηλινών και Παλαιστινίων.

Πηγές:

1. Kremlin.ru (2005). Interview with Egyptian Newspaper Al Ahram. [online] Available at: https://en.kremlin.ru/events/president/transcripts/22930 [Accessed 12 Apr. 2017].
2. Stern, J. (2005). The future of Russian gas and Gazprom. 1st ed. Oxford: Oxford University Press.
3. Hürriyet Daily News. (1998). “Blue Stream” pipeline will supply Russian gas to Israel. [online] Available at: https://web.hurriyetdailynews.com/blue-stream-pipeline-will-supply-russian-gas-to-israel.aspx?pageID=438&n=blue-stream-pipeline-will-supply-russian-gas-to-israel-1998-01-05 [Accessed 12 Apr. 2017].
4. Leyden, J. (2004). Israel: Tears For Russian Children Murdered By Islamic Terrorism. [online] Freerepublic.com. Available at: https://freerepublic.com/focus/f-news/1207934/posts [Accessed 12 Apr. 2017].
5. Columbiatribune.com. (2004). Israel offers to help Russia fight terror. [online] Available at: https://archive.columbiatribune.com/2004/Sep/20040915News029.asp [Accessed 12 Apr. 2017].
6. Usatoday30.com. (2004). Israel sends experts to help Russia. [online] Available at: https://usatoday30.usatoday.com/news/world/2004-09-14-israel-russia_x.htm [Accessed 12 Apr. 2017].
7. Katz, Y. (2004). Israel Police to study Russian school siege. [online] Freerepublic.com. Available at: https://www.freerepublic.com/focus/f-news/1207943/posts [Accessed 12 Apr. 2017].
8. Jpost.com. (2005). Article Archive | The Jerusalem Post. [online] Available at: https://www.jpost.com/ArticleArchive/ListArticleArchive.aspx?date=8/11/2005 [Accessed 12 Apr. 2017].
9. Lappin, Y. (2015). Report: Moscow purchased 10 Israeli drones. [online] The Jerusalem Post | JPost.com. Available at: https://www.jpost.com/Israel-News/Politics-And-Diplomacy/Report-Russia-purchased-ten-Israeli-drones-415575 [Accessed 12 Apr. 2017].
10. Freedman, R. (2003). Russian Policy Tow ard the Middle East Under Putin: The Impact of 9/11 and The War in Iraq. [online] Dergipark.gov.tr. Available at: https://dergipark.gov.tr/download/article-file/19417 [Accessed 12 Apr. 2017].